Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

BORYSOWSKI STANISŁAW EMIL

borysowskiBORYSOWSKI STANISŁAW EMIL (1906–1988), wybitny artysta malarz i grafik prof. UMK wychowawca kilku pokoleń artystów; zwany „Borysem”.

Studia w Krakowie

Urodził się 2 I 1906 roku we Lwowie, syn listonosza Kazimierza (na emeryturze pracownika technicznego w teatrze) i Adeli z domu Galowitz. Uczył się w gimnazjum humanistycznym we Lwowie. Pozyskał pozytywną ocenę swoich rysunków od prof. Kazimierza Sichulskiego. Maturę zdał w 1926 i za radą prof. Sichulskiego, wbrew woli ojca, który chciał, by skończył we Lwowie architekturę lub medycynę, wyjechał do Krakowa i studiował w Akademii Sztuk Pięknych. Ojciec nie pomagał w studiach, które jego zdaniem nie dawały perspektyw na dostatnie życie.

Borysowski mieszkał na pierwszym roku w baraku, często nie dojadał, pracował dorywczo. Intensywnie studiował. Za uzyskane wyniki wywalczył stypendium już na drugim roku i dzięki znakomitym postępom otrzymywał je do końca studiów, co w tamtych czasach było niezmiernie rzadkie. Pozwoliło mu ono na lepszą egzystencję.

Chodził do pracowni malarskich prof. Teodora Axentowicza, Władysława Jareckiego, Stanisława Kamockiego i zwłaszcza Ignacego Pieńkowskiego; grafikę studiował u prof. Jana Wojnarowskiego. Studia skończył w 1931. Zyskał uznanie profesorów. Rektor Wojciech Weiss uznał, że był najwybitniejszym uczniem Akademii w ostatnich latach i wyjednał dla niego w 1932 stypendium Funduszu Kultury Narodowej na półroczny pobyt we Włoszech.

W 1934–35, dzięki stypendium miasta Lwowa, które doceniło już wtedy jego talent, pogłębiał swój kunszt malarski u prof. Józefa Pankiewicza w filii krakowskiej ASP w Paryżu. Wiele prac wystawiał w kraju i za granicą, zdobywał prestiżowe nagrody. Już w 1937 otrzymał za obraz olejny srebrny medal na Międzynarodowej Wystawie Przemysłu Artystycznego w Paryżu, niekwestionowanej wtedy stolicy artystycznej świata, co było marzeniem najwybitniejszych artystów.

Wystawy i nagrody

W 1935 miał wystawę indywidualną w Krakowie i do wybuchu wojny w 1939 brał udział w 11 wystawach zbiorowych w kraju (cztery nagrody) i w 16 za granicą. W Krakowie zdobył nagrody w 1934 i 1936. W 1936 został członkiem prężnego Towarzystwa Przyjaciół Sztuk Pięknych w Krakowie, w którego wystawach uczestniczył już od 1931

Bardzo się angażował w pracę, udowadniał swoimi dziełami, że ma własną osobowość twórczą, osobiste widzenie sztuki. Żył ze sztuki i dla sztuki. Jego obrazy kupowano, czasami wymieniał je ze sklepikarzami na żywność i przyodziewek.

Wojnę spędził we Lwowie. Po zajęciu miasta przez Sowietów został członkiem utworzonego przez władze sowieckie Związku Twórczego Ukrainy Zachodniej i dzięki temu mógł tworzyć. W 1941 wystawiał nawet swoje prace w Moskwie i Charkowie.
Po zajęciu Lwowa przez Niemców został oficjalnie karmicielem wszy w instytucie bakteriologa, prof. Rudolfa Weigla, zajmującego się badaniem zarazków tyfusu. Borysowski cały czas malował i utrzymywał się z pracy twórczej. Był członkiem Związku Malarzy we Lwowie. W 1943 przez trzy miesiące malował kościół w Wyżmianach.

W 1944, po śmierci matki (ojciec zmarł w 1937), przeniósł się do Krakowa, gdzie Niemcy po łapance zamknęli artystę w obozie w Płaszowie, ale po sprawdzeniu jego ausweisu zwolnili ze strachu przed zarażeniem się tyfusem.

Profesor UMK w Toruniu

Po wyzwoleniu został starszym asystentem ASP w Krakowie, w pracowni swojego mistrza, prof. Ignacego Pieńkowskiego, i prof. Zbigniewa Pronaszki. Z rekomendacji rektora Eugeniusza Eibischa został 16 XI 1946 prof. nadzwyczajnym, a w 1967 prof. zwyczajnym malarstwa na Wydziale Sztuk Pięknych UMK w Toruniu. Na emeryturę przeszedł w 1976, pracował jednak jeszcze na pół etatu aż do śmierci w 1988. W 1948–51 dziekan Wydz. Sztuk Pięknych. W 1969–74 dyr. Instytutu Artystyczno.-Pedagogicznego. Poza UMK był też rektorem (1950–53) i dziekanem (1954–57) Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Łodzi. W 1951 został profesorem Państwowej Wyższej Szkoły Sztuk Pięknych w Sopocie i w Gdańsku (1952–72).
Był cenionym pedagogiem, człowiekiem mądrym, rozważnym i skromnym. Kształtował myślenie plastyczne studentów, nigdy nie narzucał im swoich poglądów, lecz mobilizował do twórczej pracy, zdobywania osobistych przemyśleń, do szukania własnego widzenia i myślenia plastycznego. Wychowankowie szanowali i lubili go za to. Borysowski promował chętnie ich osiągnięcia.

W 1957 z jego inicjatywy powstała głośna z późniejszych osiągnięć, zrzeszająca początkowo 22 artystów „GrupaTor.”, która nie miała określonego profilu artystystycznego., a stawiała sobie jedynie za zadanie utrzymanie odpowiedniego poziomu artystystycznego i ujawnianie osiągnięć swych członków poprzez wystawy zbiorowe i indywidualne. Robiła to z dużym powodzeniem i zyskała uznanie krajowe.

Borysowski wiele pracował i ciągle poszukiwał nowych form wyrazu artystycznego. W swej twórczości przeszedł przez niemal wszystkie „izmy” w sztuce, włącznie z próbami realizmu socjalistycznego i abstrakcjonizmem, który od 1956 zdominował jego twórczość. Nadał mu jednak własny wyraz. W swoje kompozycje z powodzeniem włączał sugestie przedmiotowe i konfiguracje pełne ruchu (zwłaszcza w grafice kolorowej).

Od 1959 uczestniczył w 45 wystawach na wszystkich kontynentach i w 65 wystawach w całej Polsce, w tym 16 w Toruniu. Miał też siedem wystaw indywidualnych za granicą (trzy w RFN, po jednej w Norwegii, Holandii, Czechosłowacji i Bułgarii). Najokazalsza była wystawa zorganizowana w 1981 na 50-lecie pracy twórczej Borysowskiego w Muzeum Okręgowym w Toruniu, które ma największy zbiór jego prac.

W 1992 Muzeum zyskało kolejne dzieła dzięki darowiźnie wdowy Krystyny Dąbrowieckiej-Borysowskiej: 35 obrazów, 54 akwarele, 80 rysunków i 42 grafiki oraz depozyt 50 grafik. Prace Borysowskiego można znaleźć w galeriach zagranicznych (Kolonia, Moskwa) i w 17 znaczących muzeach w Polsce.

Za swą twórczość był wielokrotnie nagradzany i wyróżniany, m.in.: 1957 „Pomorze w ” – dwie nagrody;1958 – III nagroda i wyróżnienie na Ogólnopol. Konkursie Olimpijskim; 1959 –srebrny medal w Krakowie; 1959 i 1966 – nagroda Min. Kultury i Sztuki; 1964 i 1966– nagroda Min. Szkolnictwa Wyższego; 1960 i 1964 – medal i nagroda WRN w Bydgoszczy; 1979 – nagroda Wojewodztwa Toruńskiego I stopnia; 1960 – nagroda miasta Torunia i Grudziądza; 1984 – medal MRN „Za zasługi dla Torunia”. W gmachu Wydziału Sztuk Pięknych UMK przy ul. Sienkiewicza wmurowano tablicę upamiętniającą jego osiągnięcia i niezwykłą osobowość.

Bporysowski był aktywnym działaczem społecznym w środowisku kultury, zwłaszcza plastycznej. W Krakowie w 1945 przyczynił się do reaktywacji i był gospodarzem oraz skarbnikiem Oddziału Krakowskiego ZPAP i komisarzem Związku Na Ziemiach Zachodnich (1945–46). Kontynuował Okr. Pom. ZPAP (obejmował on Bydgoszcz i Toruń). a od 1964 – prezesem Okręgu Toruń. W 1961 został współorganizatorem i stałym kuratorem artystycznym Galerii Współczesnej Malarstwa Pomorskiego w Muzeum w Grudziądzu. Był też uznanym działaczem ogólnopolskim: 1947–48 – członek Komisji Popierania Twórczości Artystycznej przy Min. Kultury i Sztuki; 1947–50 i ponownie od 1961 – członek Głównej Komisji Artystycznej w Zarządzie Głównym ZPAP; 1950–59 – przewodniczący Sekcji Malarstwa ZG ZPAP; od 1969 i ponownie od 1976 – przewodniczący Komisji Programowej w Min. Nauki i Szkolnictwa Wyższego. Został wyróżniony Złotą Odznaką ZPAP.

Od 1954 był członkiem Międzynarodowego Stowarzyszenia Artystów Plastyków (ALAP). Odznaczony m.in.: Sztandarem Pracy II klasy, Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi; medalami: X-lecia i XXX-lecia PRL, Komisji Edukacji Narodowej, za zasługi dla rozwoju UMK. Otrzymał również odznaki Zasłużonego Działacza Kultury, Zasłużonego Nauczyciela PRL oraz Złotą Odznakę ZNP.

W małżeństwach z Klarą z domu Matuszczak (1900–69; siostra Edwarda, znanego malarza polskiego w Paryżu) i z artystką malarką Krystyną z Dąbrowieckich (1922–2006, primo voto Zimna) potomstwa nie miał. W Toruniu mieszkał przy ul. Mickiewicza 30 i Żeglarskiej 11. Zmarł na zawał serca 1 V 1988 w Toruniu. Został pochowany na Centralnym Cmentarzu Komunalnym przy ul Grudziądzkiej.

Bibliografia
Z. Jędrzyński, Toruński Słownik Biograficzny, t. VI, ToMiTo UMK Toruń 2010