Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

Kazimierz Przybyszewski

PISKORSKI ZDZISŁAW WOJCIECH

PISKORSKI ZDZISŁAW WOJCIECH (1900–1947), sędzia Sądu Okręgowego i Apelacyjnego w Toruniu, działacz społeczny.

Urodzil się 21 V 1900 w Witkowie w pow. gnieźnieński, w rodzinie Piotra Pawła  (1863– 1920), dra medycyny, działacza narodowego, i Kazimiery z d. Klepaczewskiej. W 1909–18 uczęszczał do gimnazjum  humanistycznego w Bydgoszczy. W 1919 brał czynny udział w powstaniu wielkopolskim, następnie wstąpił do Wojska Polskiego – 63 Pułk Piechoty, został porucznikiem.

W 1920, jako członek Komisji dla spraw Wyznaniowych i Szkolnych, brał czynny udział w organizowaniu szkolnictwa pomorskiego, zwłaszcza toruńskiego. Poza tym był sekretarzem powstałego 9 V 1921 z inicjatywy dra Teofila Zegarskiego Bractwa Pomorskiego – Stowarzyszenie  Pomorzan, starającego się bronić interesów miejscowej ludności i szerzyć kulturę polską na Pomorzu, opierając się na rodzimych wartościach.

Sędzia Sądu Apelacyjnego

Piskorski odbył studia prawnicze na Wydziale Prawno- Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego. Po egzaminie sędziowskim został w 1928 asesorem sądowym przy Sądzie Powiatowym w Chełmży, a następnie w Starogardzie. W grudniu 1928 mianowano go na sędziego powiatowego w Toruniu, w styczniu 1931 – sędziego Sądu Okręgowego, a w listopadzie 1937 – sędziego Sądu Apelacyjnego.

Okres okupacji był dla Piskorskiego trudny; praca fizyczna zniszczyła jego zdrowie i siły. Po wyzwoleniu w 1945 pracował ofiarnie na stanowisku sędziego Sądu Apelacyjnego w Toruniu nad odbudową sądownictwa na Pomorzu. Ponadto był aktywnym działaczem społecznym, członkiem m.in.: zarządu Towarzystwa Prawniczego w Toruniu, zarządu Ligi Morskiej i Kolonialnej Oddział Stare Miasto Toruń, Zrzeszenia Prawników Demokratów Koła Toruń.

Ciężko chory poddał się operacji w Poznaniu, gdzie zmarł 8 VI 1947. Pochowany został w grobach rodzinnych na Cmentarzu Staromiejskim św. Jerzego. Żonaty z Bożeną Antoniną Osmólską (ur. 25 I 1911 w Gnieźnie; prof. UMK). Piskorski  miał siostrę Helenę Stanisławę (ur. 19 X 1895 w Gnieźnie, zmarłą 19 XII 1973 w Toruniu; znana toruńska archiwistka – autorka wielu prac historycznych i działaczka społeczno-oświatowa; jej imieniem  nazwano jedną z ulic na toruńskim Rubinkowie) oraz trzech braci: Antoniego, Bogdana i Jerzego. Dwóch z nich zginęło w czasie lub w wyniku pierwszej wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej.

KBrat Jerzy (ur. 11 V 1902 w Witkowie) kształcił się najpierw w gimnazjum w Bydgoszczy, następnie w Toruniu, gdzie był członkiem Koła Filomackiego Towarzystwa Tomasza Zana; pełnił funkcję bibliotekarza. Tworzył on bibliotekę od nowa, ofiarowując książki własne oraz zebrane od krewnych i znajomych. Po wybuchu rewolucji listopadowej 1919 w Niemczech działał w PCK i brał aktywny udział w akcji pomocy dla powracających z Niemiec polskich robotników i ich rodzin. Następnie przedostał się przez linię demarkacyjną i wstąpił do Wojska Polskiego, do pułku toruńskiego. Z tym pułkiem wraz z braćmi wkraczał 18 I 1920 do Torunia.

Brał udział w wojnie polsko- bolszewickiej 1920. Po powrocie z frontu ukończył podchorążówkę w Bydgoszczy w stopniu oficera. Świadectwo dojrzałości otrzymał w gimnazjum toruńskim w 1921. Następnie studiował chemię na Uniwersytecie Poznańskim. Do 1939 uczył chemii w Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Bydgoszczy. We wrześniu 1939 uczestniczył w obronie Warszawy i został ranny. Po powrocie do Bydgoszczy został aresztowany przez Niemców i rozstrzelany w Dolinie Śmierci pod Fordonem.

W Toruniu  Piskorski mieszkał przy ul. Sukienniczej 4, a następnie Stanisława Wyspiańskiego 17.

 

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010

PISAREK MARIAN

PISAREK MARIAN (1912–1942), ppłk lotnik, dowódca klucza i zastępca dowódcy 141 Eskadry Myśliwskiej w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu.

Urodzil się 3 I 1912 w Łosiach pod Radzyminem, w rodzinie rolnika Stanisława i Józefy z Olechniewiczów. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w 1931 w Korpusie Kadetów nr 2 w Chełmnie wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, którą ukończył w 1934 z nominacją na ppor. piechoty z przydziałem do 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie.

Jesienią tego roku  zgłosił się jako ochotnik do lotnictwa; rok później po ukończeniu podstawowego kursu pilotażu w Dęblinie otrzymał przydział do 6 Pułku Lotniczego we Lwowie. Latał w 61 Eskadrze Liniowej na „Potezach” XXV.

Po ukończeniu w 1936 Lotniczej Szkoły Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu skierowany został do 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Latał jako dowódca klucza i zastępca dowódcy eskadry w 141 Eskadrze Myśliwskiej na jednomiejscowych samolotach „P-11”.

Pisarek angażował się także w prace Aeroklubu Pomorskiego, m.in. od 9 do 23 X 1938 wspólnie z pilotem Jerzym Orzechowskim prowadził w klubie kurs lotów wleczonych za samolotem.

Wyznaczony 2 IX 1939 na dowódcę 141 Eskadry brał udział w wojnie obronnej Polski w składzie lotnictwa Armii „Pomorze”. Zestrzelił dwa samoloty niemieckie, jeden uszkodził.18 IX tego roku przez Rumunię ewakuował się do Francji, gdzie okresowo pracował w Inspektoracie Polskich Sił Powietrznych w Paryżu.

Po kapitulacji Francji w czerwcu 1940 ewakuował się do Anglii. 21 VIII tego roku otrzymał przydział do 303 Dyonu Myśliwskiego Warszawskiego im. Tadeusza Kościuszki, w którego składzie uczestniczył w bitwie powietrznej o Anglię. Zestrzelił w tym okresie pięć samolotów niemieckich, jeden uszkodził. Sam został zestrzelony 7 IX 1940 koło Loughton, ale uratował się na spadochronie.

Z początkiem 1941 został przeniesiony do 315 Dyonu Myśliwskiego Dęblińskiego. Od 23 VI do 10 XII tego roku był dowódcą 308 Dyonu Myśliwskiego Krakowskiego. Po odpoczynku operacyjnym wrócił do latania bojowego i 19 IV 1942 objął dowodzenie I Polskim Skrzydłem Myśliwskim (Dyony 303, 316, 317) w Northolt. 29 IV tego roku na Supermarine Spitfire Mk VB nr MB 307 wystartował wraz ze skrzydłem nad Francję z zadaniem „wymiatania” w rejonie Hardelot-Desvres- Marck. Nad Le Trepot skrzydło zostało zaatakowane przez ok. 15 myśliwców niemieckich. Atak był skierowany na 317 Dyon Myśliwski, na którego czele leciał dowódca całej formacji. Samolot Pisarka wpadł do morza i zatonął wraz z pilotem.

Pisarek zginął, mając stopień kapitana, pośmiertnie został mianowany pilotem majorem. Ciała nie odnaleziono. Zestrzelił łącznie 12 samolotów wroga na pewno, 1 prawdopodobnie, 2 uszkodził. Zapewniło mu to 7. miejsce na liście asów myśliwskich.

Odznaczony był: Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari (17 IX 1940), czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Polową Odznaką Pilota i brytyjskim Zaszczytnym Krzyżem Lotniczym, pośmiertnie Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (dekret Prezydenta RP z 11 VI 1945).

Rodziny nie założył. Był jednym z najwybitniejszych pilotów myśliwskich w drugiej wojnie światowej. W 1979 jego im. nazwano jedną z ul. Warszawy, na terenie dawnego lotniska Gocławek.

 

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010

MENCZAK AUGUSTYN

MENCZAK AUGUSTYN ALEKSANDER (1894–1952) pseudonim „Alot”, pułkownik pilot, dowódca 4 Pułku Lotniczego w Toruniu.

Urodził się  31 III 1894 w Przemyślu. Tam w 1914 ukończył gimnazjum klasyczne. 8 IX tego roku powołany został do służby wojskowej w armii austro-węgierskiej. Służył m.in. w 3 Pułku Artylerii Fortecznej w Przemyślu. Ukończył Szkołę Artylerii w Budapeszcie. Walczył na froncie włoskim. 1 VIII 1916 wstąpił do Szkoły Obserwatorów i Pilotów w Wiener Neustadt. Ukończył ją jako obserwator. W grudniu tego r.oku latał w 4 Kompanii Lotniczej. Od 1 VIII 1917 do 17 III 1918 szkolił się na pilota w 7 Eskadrze Lotniczej. Był dwukrotnie ranny w walkach powietrznych na froncie bałkańskim.

Przez pewien czas p.o. dowódcy 7 Eskadry Lotniczej. 15 XI 1918 wstąpił do Wojska Polskiego do formacji lotniczych. Od 3 I do 19 III 1919 służył w Inspektoracie Lotniczym, jednocześnie brał udział w walkach powietrznych w wojnie polsko-bolszewickiej. 20 III tego roku  został ranny. Po wyleczeniu, w lipcu 1919, został adiutantem szefa lotnictwa w Naczelnym Dowództwie. Funkcję tę sprawował do 15 VII 1920. Dwa dni później został dowódcą 8 Eskadry Wywiadowczej, która bombardowała zbliżające się formacje Armii Czerwonej pod Radzyminem, Lublinem i Hrubieszowem. Po zakończeniu działań wojennych (w 1920–24) był szefem Referatu Wyszkolenia i Regulaminów, a następnie  szefem Wydziału  Ogólnoorganizacyjnego w Departamencie  IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw  Wojskowych.

W 1924 został zastępcą dowódcy 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Od 15 IV do 30 XI 1926 ponownie był szefem Wydziału Ogólnoorganizacyjnego. 1 XII 1926 został dowódcą 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Dowodził nim do stycznia 1931, kończąc w 1928 Wyższy Kurs Oficerów Lotnictwa i Artylerii przy Wyższej Szkole Wojennej. W Toruniu  Menczak był członkiem Zarządu Komitetu Wojewódzkiego  Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej i kierował sekcją lotniczą, ponadto był prezesem Klubu Sportowego  „Gryf ”. W sierpniu 1933 na własną prośbę został przeniesiony w stan spoczynku z powodu utraty zdrowia (na skutek wypadków lotniczych). Losy jego w 1933–39 nie są znane.

Po wybuchu drugiej wojny światowej uczestniczył aktywnie w ruchu oporu w szeregach polskiej Armii Ludowej. Brał udział w powstaniu warszawskim. Używał pseud. „Alot”. 8 V 1945 został powołany do Wojska Polskiego.  Otrzymał przydział do 15 Zapasowego Pułku Lotniczego, w którym wykładał taktykę. Od 1 I do 30 VII 1946 był starszym wykładowcą taktyki lotniczej w Oficerskiej Szkole Polityczno-Wychowawczej w Łodzi. W sierpniu tego roku powrócił do Dowództwa Lotnictwa; do marca 1947 służył na stanowisku szefa Sztabu Kwatermistrzostwa, a następnie szefa sekcji przygotowania kadr lotniczych. Jednocześnie p.o. red.aktora odpowiedzialnego „Wojskowego  Przeglądu Lotniczego”.

22 VII 1947 awansował do stopnia pułkownika. Gdy w sierpniu 1950  obejmował stanowisko kierownika  sekcji szkolenia kadr lotnictwa cywilnego, nie przypuszczał, że wkrótce zmieni się stosunek władz do oficerów Drugiej Rzeczypospolitej. Zmiana ta dotknęła także jego – 26 IV 1951 został aresztowany przez funkcjonariuszy Głównego Zarządu Informacji. Torturowanemu fizycznie i udręczonemu psychicznie pułkownikowi Menczakowi na podstawie spreparowanych danych postawiono zarzut szpiegostwa. 13 V 1952 Najwyższy Sąd Wojskowy  skazał go na karę śmierci i utratę praw publicznych i obywatelskich na zawsze. Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego  nie uwzględniło apelacji, a prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. 7 VII 1952 – prawy człowiek, uczestnik dwóch wojen światowych, który pragnął służyć ojczyźnie – został rozstrzelany. Pułkownik  pilot Menczak był kawalerem Srebrnego Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 1426, nadanego mu 4 VIII 1921, otrzymał również Złoty Krzyż Zasługi oraz Polową Odznakę Pilota nr 7.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

MOHUCZY ADAM

MOHUCZY ADAM, pseud. „Pirat” (1891–1953), kontradmirał, kapitan żeglugi wielkiej, komendant Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu.

Urodził się 7 III 1891 w Witebsku, w szlacheckiej rodzinie adwokata Adama Jana i Stanisławy z Sokołowiczów. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem Mohuczy  nauki podstawowe  pobierał w domu rodzinnym, potem ukończył pięć klas I Wileńskiego Gimnazjum, następnie kontynuował naukę jako kadet w Korpusie Morskim w Petersburgu, gdzie w 1908 uzyskał świadectwo dojrzałości i już jako gardemarin (podchor.) 6 XII 1911 otrzymał pierwszy stopień oficerski miczmana.

Przez kilka lat służył w rosyjskiej  marynarce wojennej na okrętach floty jako oficer wachtowy, następnie flagowy. W 1915 w stopniu lejtnanta odbył w Rewlu (Tallin) kurs podwodnego pływania. Po krótkim stażu na okrętach ostatnie dwa lata wojny szkolił oficerów specjalistów podwodnego pływania jako wykładowca, a następnie  kierownik naukowy wyszkolenia podwodnego w Mikołajewskiej Akademii Morskiej w Piotrogrodzie.

Dowódca oddziału dla kadry Marynarki Wojennej w Toruniu

25 XI 1919 wstąpił do Wojska Polskiego na stanowisko referenta wydziału operacyjnego Departamentu  dla spraw Morskich w stopniu kapitana  marynarki. Zweryfikowany następnie  jako komandor podporucznik z pierwszą lokatą i starszeństwem od 1 VI 1919. Rozkazem szefa Departamentu  dla spraw Morskich z 12 I 1920 został wyznaczony na dowódcę oddziału dla kadry Marynarki  Wojennej w Toruniu z równoczesnym poleceniem zorganizowania i utworzenia tej jednostki i już od 3 II tego roku  objął jako p.o. dowództwo Kadry Marynarki Wojennej w Toruniu. Następnie  od 16 VII 1920 został dowódcą II Baonu Morskiego, który po trzech dniach został wysłany na front w wojnie polsko-bolszewickiej i toczył boje w rejonie Grodno–Kuźnica. Od 15 VIII tego roku Mohuczy  był p.o. dowódcy Pułku Morskiego, a w pierwszej dekadzie października na podstawie rozkazu szefa Departamentu  dla spraw Morskich został przeniesiony do Departamentu dla spraw Morskich na stanowisko kierownika Sekcji Personalno-Szkolnej. 19 XII 1920 dekretem Naczelnego Wodza w dowód uznania za postawę i dzielność w trakcie działań bojowych Mohuczy  odznaczony został Orderem Virtuti Militari V klasy. Po zakończeniu działań wojennych Departament  dla spraw Morskich przystąpił do przerwanych prac związanych m.in. z organizacją szkolnictwa morskiego.

Dowódca kanonierki „Generał Haller”

.Jesienią 1920 powołano do życia prowizoryczne kursy dla oficerów. 13 XI tego roku wiceadmirał Kazimierz Porębski powierzył Mohuczemu ich organizację. Kursy te postanowiono przeprowadzić w Toruniu  gdzie znajdowały się kadra Marynarki Wojennej  i kilka szkół wojskowych. Mohuczy  z właściwą sobie energią i zapałem zabrał się do organizacji Tymczasowych Kursów Instruktorskich, będących faktycznie początkiem szkolnictwa oficerskiego marynarki  wojennej II RP. i 17 II 1921 mianowany został dowódcą tych kursów. Ponadto wiosną tego roku  został pierwszym dowódcą kanonierki „Generał Haller” i w miesiącach letnich odbywał praktyki nawigacyjne ze słuchaczami kursów w rejsach szkolnych na Bałtyku. 1 X 1922 Mohuczy został komendantem powołanej do życia Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu, jednocześnie był wykładowcą taktyki i strategii oraz administracji morskiej. Jako członek Sekcji Odczytowej Towarzystwa  Wiedzy Wojskowej w Toruniu w 1923 wygłosił referat Współdziałanie marynarki wojennej w nowoczesnej bitwie. W tym okresie opublikował kilka prac wydanych przez Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej, w tym: Nauticae Res – krótki zarys polityki morskiej (1922); Kurs taktyki morskiej (1924), które służyły jako pomoce dydaktyczne. Wiceadmirał Porębski bardzo pozytywnie ocenił pracę Mohuczego w organizacji szkolnictwa morskiego. Także władze miejskie Torunia  doceniły jego zasługi, przyznając mu prawo tzw. swojszczyzny. W 1924 Mohuczy  dowodził krótko torpedowcem „Kujawiak”. Jako wyróżniający się oficer został 15 XI 1924 skierowany na dwuletnie wyższe studia wojennomorskie w Ecole de Guerre Navale w Paryżu; otrzymał tytuł oficera dyplomowanego. W 1926 został awansowany na komandora poruczznika ze starszeństwem od 1 VIII 1924. Po powrocie ze studiów został komendantem  Szkoły Specjalistów Morskich (przeniesionej w 1927 ze Świecia do Gdyni na ORP „Bałtyk”). Ponadto od 1927 p.o. komendanta Portu Wojennego w Gdyni. W tym czasie przygotował projekt planu obrony Wybrzeża. 4 V 1928 został dowódcą dyonu ćwiczebnego; wykazywał na tym stanowisku wiele energii i inicjatywy. Decyzją szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej  Jerzego Świrskiego został z dn. 18 VII 1929 urlopowany, następnie  24 X tego roku przeniesiony na własną prośbę w stan nieczynny, a 28 II 1931 w stan spoczynku. Od IX 1929 do 1 VIII 1936 był dyrektorem Państwowej Szkoły Morskiej w Tczewie, przeniesionej w 1930 do Gdyni; od 26 XI 1930, posiadając dyplom kapitana  żeglugi wielkiej, zapisał się w dziejach uczelni jako jeden z jej najlepszych szefów.

Aktywny działacz społeczny i publicysta

Od 1936 Mohuczy pracował w Związku Armatorów Polski, w 1937 został kierwownikiem  wydziału zaopatrzenia i zakupów Żeglugi Polskiej. Mohuczy był też mocno zaangażowany w działalności społecznej , będąc od 1922 członkiem Rady Ligi Żeglugi Polskiej, członkiem zarządu Towarzystwa Wiedzy Wojskowej w Toruniu, Ligi Morskiej i Kolonialnej, Ligi Obrony Powietrznej i  Przeciwgazowej i Towarzystwa Przyjaciół Strzelca w Gdyni. Poza wymienionymi już pracami opublikował ponadto: Les idées militaires de la marine russe avant 1904, leur évolution et leur application (1925). X lat pracy na morzu (1935) oraz artykuły  w wydawnictwach Ligi Morsakiej i Kolonialnej „Młodym Zawodowcu” (pseud. „Pirat”). Do niektórych z tych pozycji powołano specjalny komitet redakcyjny i wyższą komisję  wykonawczą.

Zmobilizowany do czynnej służby 24 VIII 1939 był delegatem dowódcy floty ds. Marynarki Handlowej w portach w Gdyni i na Helu. W obliczu kapitulacji wziął udział 1 X tego roku w nieudanej próbie przerwania blokady Helu na kutrze rybackim. Po kapitulacji Helu wzięty do niewoli, przebywał w oflagach XVIII A w Lienzu i II C w Woldenbergu (Dobiegniewie).

Po wyzwoleniu powołany został 25 VII 1945 do służby czynnej w stopniu komandora dyplomowanego na stanowisko p.o. komendanta i dyrektora  nauk organizowanej Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej, a 25 X tego roku na stanowisko zastępcy szefa Sztabu Głównego Marynarki  Wojennej.  Dwa miesiące późnej został szefem Sztabu z jednoczesnym p.o. dowódcy Marynarki  Wojennej, a 1 III 1946 awansowano go do stopnia kontradmirała. Pełniąc te funkcje, Mohuczy  uczestniczył aktywnie w tworzeniu podstaw organizacyjnych Marynarki Wojennej.

14 II 1947 z powodów zdrowotnych na własną prośbę został zwolniony ze stanowiska p.o. dowódcy Marynarki Wojennej. Miesiąc później objął stanowisko prezesa Rady Głównej Ligi Morskiej; był nim do sierpnia 1949. Z dniem 30 XI 1948 został przeniesiony w stan spoczynku. 7 XII 1949 Mohuczego aresztowano pod niesłusznymi zarzutami narażenia Skarbu Państwa na znaczne straty finansowe i Wyrokiem Najwyższego Sądu Wojskowego z 7 III 1950 skazano na trzynaście lat więzienia.

Mohuczy zmarł 7 V 1953 w więzieniu w Sztumie. Pochowano go na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Pośmiertnie został całkowicie zrehabilitowany (7 VI 1957). Oprócz wspomnianego wyżej Krzyża Virtuti Militari V klasy Mohuczy  odznaczony był: Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–21, Medalem X-lecia Odzyskanej Niepodległości, Krzyżem Grunwaldu III klasy, Gwiazdą Górnośląską, Medalem Zwycięstwa i Wolności oraz Medalem za Odrę, Nysę i Bałtyk.

Mohuczy  był dwukrotnie żonaty; w małżeństwie zawartym 23 I 1917 z Janiną Emilią Skarbek-Stefanowską miał córkę Halinę Marię (ur. 28 VII 1918). Małżeństwo zawarte w 1947 z Gerardą z Wysockich Makarowską było bezdzietne. W Toruniu Mohuczy  mieszkał przy ul. Chełmińskiej 17.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

MIELCAREK JÓZEF

MIELCAREK JÓZEF (1895–1976), przewodniczący  Rady Miejskiej Inowrocławia, adwokat, notariusz i sędzia w Toruniu, działacz polityczny i społeczny.

Urodził się 11 II 1895 w Jaksicach w pow. inowrocławskim, w rodzinie rolnika Wojciecha i Salomei z Kosiaków. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Jaksicach uczęszczał do gimnazjum w Inowrocławiu; był aktywnym członkiem Towarzystwa Tomasza Zana. W 1915 uzyskał świadectwo dojrzałości. Następnie studiował prawo na uniwersytecie  w Lipsku, Berlinie, Getyndze i Wrocławiu, gdzie w 1918 otrzymał dyplom.

Wybitny działacz „Zetu” Wrocław, w 1919 redaktor odpowiedzialny za „Brzask”. Jako powstaniec wielkopolski brał udział w wyzwoleniu Inowrocławia. Wstąpił ochotniczo do 5 Pułku Strzelców Wielkopolskich (późniejszego 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej). W październiku 1919 złożył przed Państwową Komisją  Egzaminacyjną w Poznaniu egzamin dla referendariuszy i przeniesiony został z formacji frontowej do sądownictwa wojskowego przy Wojskowym Sądzie Załogowym w Poznaniu. 19 III 1920 mianowano go podporucznikiem  w Korpusie Sądowym, a następnie zweryfikowano przez Centralną Wojskową Komisję Weryfikacyjną do stopnia porucznika.

Od grudnia 1920 był urlopowany i brał udział w akcji plebiscytowej w Bytomiu, potem działał na terenie pow. kozielskiego. Po ukończeniu pracy w komisji  plebiscytowej powrócił do służby wojskowej i z początkiem kwietnia 1921 przydzielony został – jako oficer sądowy – do Sądu Wojskowego  w Bydgoszczy. Po przeniesieniu do rezerwy, od 10 VIII 1921 odbywał aplikację sądową przy Sądzie Grodzkim  w Inowrocławiu, Sądzie Okręgowym  w Bydgoszczy oraz Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu i tam 23 II 1923 złożył egzamin sędziowski. Mianowano go asesorem sądowym i kierownikiem  Sądu Grodzkiego w Łobżenicy (działał na tym stanowisku do 30 XI 1923).

Adwokat i notariusz w Inowrocławiu

Po rezygnacji z pracy w sądownictwie otrzymał zgodę prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na wykonywanie zawodu adwokata w Inowrocławiu. 23 XII 1923 otworzył kancelarię przy ul. Królowej Jadwigi 22–23. W latach 20. XX w. prowadził ją samodzielnie, potem wspólnie z adwokatem Tadeuszem Mollenbrockiem. Dodatkowo w kwietniu 1927 mianowany został notariuszem i pełnił obydwa zadania do 31 XII 1933.

Po osiedleniu się w Inowrocławiu brał czynny udział w życiu społecznym i politycznym. Należał do grona pomysłodawców utworzenia Związku Stowarzyszeń  Polskich w Inowrocławiu i od czasu jego zawiązania 28 VI 1925 do opuszczenia miasta z końcem 1933 był prezesem jego zarządu. Gdy 13 IX 1926, w czasie posiedzenia Rady Miejskiej w Inowrocławiu, z inicjatywą budowy pomnika Jana Kasprowicza wystąpił dr Józef Pawlak, Związek  Stowarzyszeń  Polskich w Inowrocławiu podjął tę myśl i utworzył Komitet Budowy Pomnika J. Kasprowicza, na czele którego stanął Mielcarek.

Ponadto do kwietnia 1927 p.o. komisarza inowrocławskiej Kasy Chorych. W 1928–34 zasiadał też w radzie nadzorczej Banku Ludowego w Inowrocławiu. Udzielał się także w Kurkowym Bractwie Strzeleckim oraz w Towarzystwie Gimnastycznym  „Sokół”. Wiele uwagi poświęcał działalności politycznej. Starosta inowrocławski w tajnej charakterystyce gości zaproszonych na raut z prezydentem RP Ignacym Mościckim na Zamku w Poznaniu (1928) określił Mielcarka jako „rządowca”. Był członkiem Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem i wybierano go na prezesa jego Rady Powiatowej (w 1928–32).

W styczniu 1933 zaangażował się w zorganizowanie lokalnej komórki sanacyjnego Legionu Młodych, sam też stanął na czele towarzyszącego mu Koła Seniorów. Należał do liderów samorządu miejskiego. Trzykrotnie ubiegał się o członkostwo w Radzie Miejskiej Inowrocławia. W 1925 kandydował z pozycji 2. na liście Komitetu Wyborczego Wszystkich Stanów (którego był głównym organizatorem); został radnym III kadencji.

Odgrywał ważną rolę w działalności Rady, pełnił funkcje tytularne. W 1926–27 wybierano go na wiceprzewodniczącego . Po ustąpieniu z funkcji przewodniczącego przez Józefa Lenartowskiego Mielcarek zajął jego miejsce, pokonując w wyborach 19 XII 1927 kandydata PPS – Konstantego Głowackiego. Po zmianie układu sił politycznych w wyborach 16 I 1929 Mielcarek został członkiem komisji wyborczej, prawnej i finansowej. Ponadto w 1929 był delegatem na zjazd Związku Miast Polskich i do Sejmiku Samorządu Wojewódzkiego.

Zabiegał o utworzenie Publicznej Biblioteki Miejskiej Inowrocławia (1930), a następnie zasiadał w jej kuratorium. Z mandatu radnego zrezygnował z początkiem listopada 1929. Było to związane z jego wyborem (29 VII 1929) na radcę Magistratu. Zakres obowiązków Mielcarka  obejmował sprawy prawne, wyborcze oraz finansowe; sprawował także decernat nad deputacją budowlaną. Jesienią 1929 był również liderem komitetu wyborczego Narodowego Komitetu Gospodarczego i startował w wyborach do Rady Miejskiej, jednakże z uwagi na pełnione radcostwo nie objął należnego mu mandatu radnego.

Po upływie kadencji radcy (z końcem września 1933) mógł bez przeszkód prawnych kandydować po raz kolejny do Rady Miejskiej. Stał na czele prorządowego komitetu wyborczego Narodowego Bloku Gospodarczego i dążył do porozumienia z PPS, by zapewnić ugrupowaniu zdobycie większości miejsc w Radzie. Po ostrej kampanii zdobył w wyborach 26 XI 1933 mandat radnego V kadencji, ale Narodowy  Blok Gospodarczy  nie zdołał wywalczyć większości w samorządzie. Mielcarek  kierował klubem radzieckim, należał do Komisji Prawnej, Wyborczej, Finansowej i do Komisji Nazewnictwa Ulic. 14 I 1934 uczestniczył w zjeździe niepodległościowców w Poznaniu. Z mandatu zrezygnował 23 X 1934. Związane to było z decyzją o opuszczeniu Inowrocławia. Już od 1 I 1934 był notariuszem w Gnieźnie. Również tam aktywnie działał na forum publicznym. Wspierał pracę organizacji prorządowych; 20 III 1938 był jednym z mówców na gnieźnieńskiej uroczystości złotego jubileuszu kapłaństwa biskupa Antoniego Laubitza.

Latem tego roku zamieszkał w Toruniu i od lipca był tu notariuszem. We wrześniu 1939, po wkroczeniu Niemców do Torunia, został aresztowany i osadzony w toruńskim Forcie VII, a następnie do sierpnia 1940 był więziony, początkowo w Stutthofie (należał do pięcioosobowej grupy organizującej ruch oporu), potem w Sachsenhausen. Po uwolnieniu i podleczeniu przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy. Początkowo pracował w Towarzystwie Robót Komunikacyjno-Budowlanych, a od sierpnia 1943 pozwolono mu wykonywać obowiązki adwokata.

Członek Miejskiej Rady Narodowej i działacz społeczny w  Toruniu

Po upadku powstania warszawskiego trafił do obozu w Pruszkowie, następnie skierowany został do Ślęzan pod Koniecpolem, a potem do Iłży. Po wyzwoleniu wrócił do Torunia, od 22 III 1945 był tu adwokatem, a od 1 VIII 1946 – sędzią Sądu Okręgowego i jednocześnie notariuszem. W 1945–47 był członkiem Miejskiej Rady Narodowej w Toruniu. 1 I 1952 otrzymał nominację na kierownika Państwowego Biura Notarialnego w Toruniu; zajmował to stanowisko do czasu przejścia na emeryturę z końcem 1969. W okresie powojennym  działał w środowisku prawniczym. Należał do grona założycieli powstałego w 1957 w Toruniu Klubu Inteligencji Katolickiej, będąc w 1957–61 jego wiceprezesem, a następnie do 1965 sekretarzem. Ponadto został w 1957 prezesem reaktywowanego Towarzystwa Miłośników Torunia i do 1960 był członkiem Zarządu. Od 1970 mieszkał w Chełmnie; jego córka Maria była kierownikiem  tamtejszego Państwowego  Biura Notarialnego.

Mielcarek zmarł 28 VI 1976. Został pochowany w Chełmnie. Odznaczony był: Medalem Niepodległości (przed 1939), Złotym Krzyżem Zasługi (1939) oraz Krzyżem Kawalerskim OOP (po 1945). W małżeństwie zawartym w 1924 z Heleną z Kosiaków (1896–79) miał dzieci: córkę Marię Aleksandrę  (1924–90; notariusz) i syna Andrzeja (1927–1991; adwokat).

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

ŁĘGOWSKI WŁADYSŁAW LEONARD

ŁĘGOWSKI WŁADYSŁAW LEONARD (1877–1941), ksiądz dr, dyrektor Miejskiego Gimnazjum Żeńskiego w Toruniu  działacz społeczny.

Urodził 6 XI w Zieleniu w pow. wąbrzeskim, w rodzinie rolnika Jakuba i Justyny z Wilemskich. W 1890–95 kształcił się w Collegium Marianum w Pelplinie i w gimnazjum chełmińskim (1895–99), gdzie należał do tajnej organizacji filomackiej i gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości. Następnie studiował teologię w Seminarium Duchownym w Pelplinie i w Münster. 23 III 1903 otrzymał święcenia kapłańskie w Pelplinie.

Po rocznej pracy duszpasterskiej w Koronowie i Radoszkach udał się na dalsze studia (1904–1907) na Uniwersytecie  w Lipsku, gdzie jednocześnie opiekował się robotnikami polskimi, i w Würzburgu; tu na podstawie rozprawy Beiträge zur experimentellen Aesthetik (druk Lipsk 1908) uzyskał doktorat z filozofii. Po powrocie był wikarym w Toruniu i Fordonie oraz w 1909–12 nauczycielem w Zakładzie NMP Anielskiej w Kościerzynie, gdzie poza nauczaniem biologii, fizyki i chemii uczył w konspiracji języka polskiego oraz historii i literatury polskiej

22 VII 1912 został proboszczem w Radowiskach Wielkich w pow. wąbrzeskim. Podczas pierwszej wojny światowej organizował kolonie letnie dla dzieci polskich  robotników z Nadrenii i Westfalii. Utworzył Komitet Społeczny, angażując doń rodziny ziemiańskie: Potockich z Piątkowa, Gajewskich z Turzna, Donimirskich z Łysomic, Mieczkowskich z Niedźwiedzia. Dzieci umieszczano w okolicznych majątkach oraz na plebanii w Radowiskach.

Łęgowki organizował naukę języka polskiego oraz zajęcia oparte na ideałach harcerskich. Poznał w Zakopanem twórcę polskiego ruchu skautowego A. Małkowskiego oraz był w kontakcie z działaczami, którzy organizowali w Toruniu  tajną Drużynę Skautową (1917). Aresztowany przez Grenzschutz, więziony był kilka tygodni w Gdańsku. W 1918–20 należał do Powiatowej  Rady Ludowej, brał udział w Komisji Szkolnej, która przygotowywała przejęcie szkolnictwa na Pomorzu przez władze polskie. Organizował broń dla Straży Ludowej. W 1918 był wraz z ks. Henrykiem Szumanem współzałożycielem Pomorskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi, które zajmowało się sierotami wojennymi. W 1921 Łęgowski  znajdował w gronie założycieli i członków zarządu utworzonego w Wąbrzeźnie Koła Polskiego Instytutu Narodowego.

Kapelan Pomorskiej  Chorągwi Harcerzy

W 1920– 22, będąc proboszczem w Radowiskach, stał się inicjatorem utworzenia Oddziału  PCK, a następnie  członkiem jego zarządu; dodatkowo p.o. dyrektorem  Miejskiego Gimnazjum Żeńskiego w Toruniu, gdzie wyraźnie preferował nauczanie języka i literatury polskiej. Jednakże, mimo starań, z trudem godził swoją funkcję z obowiązkami duszpasterskimi, toteż w grudniu 1922 zrezygnował z tego stanowiska. Jako członek Zarządu Oddziału Pomorskiego ZHP i kapelan Pomorskiej Chorągwi Harcerzy oraz przewodniczący Koła Przyjaciół ZHP, uczestniczył w licznych zlotach i obozach harcerskich, w tym w Spale w 1935. Znany był w kręgach starszych harcerzy w całej Polsce.

Szczególną troską otoczył parafialne organizacje  młodzieży KSMM i KSMŻ, dla których z pomocą Pomorskiej  Izby Rolniczej organizował różne kursy. W 1939 organizował zbiórki pieniężne na FON. Pracował także naukowo Od 1908 był członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

W 1919 na walnym zebraniu Towarzystwa wygłosił referat pt. Problem życia w biologii, a w 1923 na zebraniu inauguracyjnym Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego miał odczyt na temat stanu badań w dziedzinie przyrodoznawstwa na Pomorzu. Interesowały go zagadnienia eugeniki. W 1932 na Międzynarodowym  Kongresie Eucharystycznym w Dublinie omawiał w kilku językach zagadnienie Eugenika a katolicyzm. W 1936 ogłosił drukiem w „Miesięczniku Diecezji Chełmińskiej” artykuł Biologiczne podstawy eugeniki, a rok  później Kościół a eugenika i poradnie przedślubne.

Łęgowski  utrzymywał kontakty naukowe  z poznańskim archeologiem, prof. Józefem Kostrzewskim, oraz z lwowskim antropologiem i etnografem, prof. Janem Czekanowskim, z którym w 1933 odbył podróż naukową do Egiptu i Palestyny. Jego zainteresowania antropologią zaowocowały przygotowaną na ten temat pracą, oddaną do druku w 1939 w Wąbrzeźnie. Została ona jednak zniszczona przez Niemców.

Po wybuchu drugiej wojny światowej na plebanii w Radowiskach Wojsko Polskie urządziło szpital polowy, z którym Łęgowskiego ewakuowano do Kutna. Aresztowany 24 X 1939 przez Niemców, więziony był w Dębowej Łące w pow. wąbrzeskim; został zwolniony dzięki interwencji niemieckich  parafian. Następnie około 28 XI tego roku został powtórnie uwięziony i osadzony w więzieniu grudziądzkim, potem w obozie koncentracyjnym w Stutthofie. Poddany częstym przesłuchaniom i torturom, zmarł 2 I 1941. Pochowany został na cmentarzu Zaspa w Gdańsku-Wrzeszczu, nr grobu 724. Odznaczony był Krzyżem Kawalerskim OOP i odznaką harcerską „Za zasługę”. Ku jego czci umieszczono tablicę pamiątkową w kościele w Radowiskach.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

LASKOWSKI FLORIAN MARIA STANISŁAW

LASKOWSKI FLORIAN MARIA STANISŁAW (1902–1939), kapitan  lotnik, dowódca III Dyonu Myśliwskiego 4 Pułku Lotniczego w Toruniu.

Urodzil się 4 V 1902 w Sieradzu, w rodzinie Lucjana i Stefanii z Trąbczyńskich. Ukończył Szkołę Handlową Zgromadzenia Kupców w Łodzi. Następnie został studentem agronomii na Wydziale Rolnym Uniwersytetu Poznańskiego.  Studia kilkakrotnie przerywał, biorąc w 1918–20 udział w walkach, m.in. o Lwów w 5 PP. Legionowej i 1 Pułku Ułanów Krechowieckich oraz jako ochotnik w pierwszym i trzecim powstaniu śląskim.

W 1925 zrezygnował z ukończenia studiów uniwersyteckich  i rozpoczął ćwiczenia w Cywilnej Szkole Pilotów na Ławicy pod Poznaniem. Po otrzymaniu w 1926 dyplomu pilota odbył obowiązkową służbę wojskową w Szkole Podchorążych  Rezerwy Lotnictwa w Poznaniu. Był zamiłowanym, wszechstronnym i czynnym sportowcem, a także konstruktorem kajaków i bojerów.

W październiku 1927 przyjęty został do zawodowej Szkoły Podchorążych  Lotnictwa w Dęblinie, którą ukończył 15 VIII 1929 w stopniu ppor. obserwatora. Po odbyciu krótkiej służby w dyonie liniowym 6 Pułku Lotniczego we Lwowie skierowany został na kurs pilotażu do Centrum Wyszkolenia Oficerów Lotnictwa w Dęblinie, a po jego ukończeniu w 1931 – na kurs pilotażu myśliwskiego do Grudziądza.

Przydzielony do lwowskiego dyonu myśliwskiego brał udział w organizacji i szkoleniu Aeroklubu Lwowskiego. W r. szkolnym 1937/8  ukończył Wyższą Szkołę Lotniczą w Warszawie i w stopniu kapitana  został dowódcą dyonu myśliwskiego 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Tuż przed wybuchem wojny jego dyon, przydzielony do dyspozycji dowódcy lotnictwa Armii „Pomorze”, przeniósł się na lotnisko polowe w Markowie pod Toruniem.

2 IX 1939 dowództwo lotnictwa Armii „Pomorze” przekazało Laskowskiemu rozkaz zaatakowania jedną eskadrą oddział niemiecki w rejonie Gruta-Łasin. Zdając sobie w pełni sprawę z niezmiernie niebezpiecznego zadania, Laskowski  nakazał wylosowanie eskadry (los padł na Eskadrę 141) i oświadczył, że osobiście poprowadzi ją do ataku. Decyzja Laskowskiego przeszła do historii polskiego lotnictwa. Na jego samolocie PZL P-11c nr 504 skupiły ogień wszystkie niemieckie działka przeciwpancerne. Celna seria uszkodziła silnik samolotu i zraniła pilota, który nie panując nad maszyną, rozbił się na polach wsi Gruta. Według naocznych świadków Laskowski był ranny, lecz Niemcy nie pozwolili udzielić mu pomocy. Wykrwawił się w kabinie swego samolotu. Pochowany został przez miejscową ludność na cmentarzu w Gardeji pod Grudziądzem.

Rozkazem Naczelnego Wodza Polskich Sił Zbrojnych na Zachodzie nr 5/41 odznaczony został pośmiertnie Krzyżem Walecznych, a w miejscu jego śmierci pod Grutą został po wojnie wzniesiony pomnik. Laskowski do końca wypełnił swój żołnierski obowiązek. Po wojnie złożony był wniosek o odznaczenie go Krzyżem Virtuti Militari, lecz panowała wówczas zasada nieodznaczania pośmiertnie. Natomiast jego dyon był jedyną jednostką lotniczą w kampanii wrześniowej 1939, która otrzymała pochwałę dowódcy lotnictwa Naczelnegfo Wodza w słowach: „Bohaterskiemu dyonowi cześć”.

Laskowski  był żonaty od 1931 z Ireną Godlewską. Dzieci z tego małżeństwa zmarły: Anna w 1941, Zbigniew w 1945.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

KOMOROWSKI WIKTOR

KOMOROWSKI WIKTOR (1887–1952) kpt. pilot, w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu.

Urodził się 8 VI 1887 w Mińsku Litewskim, w rodzinie o tradycjach patriotycznych i niepodległościowych. Był synem Onufrego, jednego z organizatorów powstania styczniowego 1863 w guberni mińskiej, i Wiktorii z domu Leleckiej (Lebeckiej?). Dzieciństwo  spędził w Możejkach koło Kowna, gdzie rodzice posiadali małe gospodarstwo rolne. Jego matka była nauczycielką w tajnej szkole polskiej. W 1893–96 chodził do szkoły powszechnej. W 1896 rodzina przeprowadziła się do Mińska Litewskiego, gdzie został uczniem tamtejszego gimnazjum, z którego rok  później został relegowany, gdy wydało się, że jest synem polskiego  powstańca. Wówczas ojciec wysłał go na Daleki Wsch., do swego kolegi, prof. Taraszkiewicza, który po odbyciu katorgi na Syberii osiedlił się tam wraz z rodziną na stałe.

Korzystając z ich pomocy, Komorowski  zamieszkał w Nikolsku Ussuryjskim pod Władywostokiem, gdzie w 1904 ukończył gimnazjum zdając jako ekstern egzamin dojrzałości. 10 VIII tego roku  wcielono go do 3 Syberyjskiego Pułku Strzelców. Za dzielność okazywaną w walce podczas wojny rosyjsko-japońskiej został odznaczony, awansowany do stopnia chorążego i wyznaczony na dowódcę plutonu 5 Kompanii Strzelców.

15 I 1905 został poważnie ranny. Następnie zdał egzamin na urzędnika państwowego i do 1910 był urzędnikiem celnym na stacji przy granicy rosyjsko-chińskiej. Przez kolejne trzy lata pracował w Inspektoracie Ceł w Chabarowsku. Po wybuchu pierwszej wojny światowej, 18 IX 1914, wcielono go do armii rosyjskiej. Jako kawalerowi Krzyża św. Jerzego (dwukrotnie), najwyższego rosyjskiego  odznaczenia bojowego, zezwolono mu na wybór jednostki. Wybrał wojska lotnicze.

Na front niemiecko-rosyjski wyruszył w składzie 4 Syberyjskiej Eskadry Lotniczej z Władywostoku. Doceniono jego zasługi bojowe i z rozkazu dowódcy wojsk lotniczych, wielkiego księcia Aleksandra Michajłowicza, został skierowany do Oficerskiej Szkoły Pilotów w Sewastopolu, w której od 25 VI do 16 XII 1916 uczył się pilotażu. Kurs ukończył jako prymus, otrzymując tytuł lotnika wojskowego.

Jako pilot zestrzelił kilka (6 do 12) samolotów niemieckich. Awansował na porucznika. W marcu 1917, podczas wydarzeń rewolucyjnych w Rosji, po puczu gen. Korniłowa, komitet żołnierski 4 Eskadry Lotniczej wybrał Komorowskiego na swego dowódcę. W grudniu tego roku przebywał w Kijowie, gdzie zdawał samoloty eskadry do tzw. parku lotniczego i w Polskim Biurze Werbunkowym zgłosił chęć wstąpienia do I Polskiego  Oddziału Awiacyjnego, który formował się przy I Korpusie Polskim na Białorusi.

W styczniu 1918, podczas podróży do Mińska, został aresztowany w Orszy przez bolszewików, przewieziony do Moskwy i uwięziony na Butyrkach. Tam w obawie o swoje życie zgodził się na wstąpienie do lotnictwa Armii Czerwonej. Współtworzył w Twerze 3 Eskadrę Lotniczą Gwardii Czerwonej, z którą – jako jej dowódca – brał udział w walkach z Niemcami, a następnie został skierowany do walki przeciwko wojskom Antona Denikina i admirała Aleksandra Kołczaka.

Wkrótce jednak dowodzona przez niego eskadra przeszła na stronę przeciwnika. Natomiast Komorowski w końcu 1918 uciekł do Mińska, gdzie zorganizował mały oddział z miejscowych byłych  żołnierzy i prowadził z nimi działania partyzanckie na tyłach wojsk bolszewickich. 2 VIII 1919, po zajęciu tych terenów przez oddział Wojska Polskiego,  na ochotnika zgłosił się do Biura Werbunkowo-Zaciągowego w Mołodecznie. Zweryfikowany jako porucznik pilot, rozkazem Naczelnego  Dowódcy Wojska Polskiego z 14 VIII tego roku został skierowany do 4 Eskadry Lotniczej w Mińsku, którą dowodził na froncie litewsko-białoruskim, od 15 IX do 16 XI 1919 wspierając działania 2 DP Legionów.

Następnie, służąc już w 39 Eskadrze Lotniczej (przemianowanej później na 16 Eskadrę Lotniczą), wiosną 1920 wziął udział w tzw. wyprawie kijowskiej. 1 V tego roku został ranny, doznał złamania kilku żeber, ran nóg, ręki i twarzy. Pozostał jednak w Eskadrze, dowodząc nią i wykonując loty bojowe. W wojnie polsko-bolszewickiej wykonał 21 lotów bojowych, podczas których zrzucił 510 kg bomb i wystrzelał 4350 sztuk amunicji. Dopiero 24 IV 1920  został  przeniesiony na stanowisko oficera technicznego 5 Grupy Lotniczej. Kierując działem technicznym, odpowiadał za zaopatrzenie samolotów w materiały pędne, bomby, amunicje i części zamienne.

Służba w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu

W 1922 awansował do stopnia kpt., ze starszeństwem od 1 VI 1919, a 4 X 1922 odznaczono go Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Na skutek odniesionych ran i kontuzji po  wojnie długo chorował i się leczył; pozostał jednak w wojsku. Służył m.in. jako instruktor w Szkole Mechaników Lotniczych w Bydgoszczy, następnie w 3 Pułku Lotniczym w Poznaniu i w końcu w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu. Stan jego zdrowia stale się pogarszał. Ostatecznie 31 XII 1929, po orzeczeniu komisji  lekarskiej, odszedł na emeryturę.

Mieszkał w Toruniu, zajmował się hodowlą drobiu. W sierpniu 1939 został zmobilizowany i otrzymał przydział do Bazy 4 Pułku Lotniczego. 4 IX tego roku dostał polecenie wyjazdu z bazą 4 Pułku Lotniczego. W drugiej połowie września 1939 razem z synem Jerzym przekroczył granicę polsko-rumuńską, gdzie został internowany; w różnych obozach dla internowanych przebywał do końca wojny.

Po wejściu Armii Czerwonej do Rumunii, jesienią 1944, został aresztowany przez NKWD i przewieziony do obozu pod Budapesztem. W sierpniu 1946 w porozumieniu z konsulem Polski  Bukareszcie zorganizował transport reemigrantów i powrócił do kraju. Zamieszkał u syna w Bierutowicach koło Karpacza. Utrzymywał się z emerytury i z pracy w domach wypoczynkowych Funduszu Wczasów Pracowniczych, w których pelnił obowiązki  kierownika administracyjnego.

16 IV 1951  wraz z byłą żoną oraz z synem Jerzym i Ryszardem zostali aresztowani przez UB (trzeci syn Bogdan Wiktor, żołnierz AK i uczestnik powstania warszawskiego, zdołał uciec za granicę). Synów oskarżono o szpiegostwo na rzecz W. Brytanii, ojcu postawiono zarzut udzielania im pomocy i niepowiadomienia władzy o nielegalnym przekroczeniu granicy przez Bogdana Wiktora oraz nielegalnego przechowywania broni. Los całej rodziny był tragiczny.

Komorowski  wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego we Wrocławiu z 19 XI tego roku na rozprawie niejawnej, bez adwokata, skazany na 18 miesięcy więzienia, nie przeżył ciężkiego śledztwa. Pobity zmarł 23 VIII 1952 w Szpitalu Więziennym nr 1 przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Pochowany został na cm. Osobowickim. Jerzego stracono 15 IV tego roku, Bogdana Wiktora, który nieopatrznie powrócił do kraju, też skazano na karę śmierci i stracono 6VIII 1954. Ryszarda skazano na trzy lata więzienia.

Od 1957 rodzina Komorowskiego czyniła starania o unieważnienie wyroku. 28 II 1990 Sąd Najwyższy uniewinnił go od zarzutów postawionych mu w procesie z 1951. Poza wymienionymi wyżej odznaczeniami Komorowski  posiadał ponadto rosyjski: Krzyż św. Włodzimierza, Krzyż św. Stanisława i Odznaczenie „Złotej Broni” oraz dwukrotnie polski Krzyż Walecznych.

Komorowski był dwa razy żonaty. Jego pierwszą żoną była Julia z domu Kaczyńska (ślub 1916), secundo voto Sikorska (zm. 1972 we Wrocławiu, pochowana na cmentarzu Osobowickim),drugą Bronisława z domu Łauszkin (zm. 1966 w Karpaczu). Synowie: Jerzy (ur. 5 VI 1923 w Łomży), do wybuchu drugiej wojny światowej mieszkał z rodzicami w Toruniu, gdzie ukończył szkołę powszechną i był uczniem toruńskiego gimnazjum; Ryszard (ur. 1925); Bogdan Wiktor (ur. 29 XI 1926), do wybuchu drugiej wojny światowej mieszkał z rodzicami w Toruniu, gdzie także ukończył szkołę powszechną i jedną klasę gimnazjum; córka Larysa (ur. 1950).

W Toruniu Komorowscy mieszkali przy ul. Bartosza Głowackiego 14/16 (12).

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

KORCZAKOWSKI JAN ANTONI

KORCZAKOWSKI JAN ANTONI (1894–1940), ppłk, dr medycyny, chirurg, starszy ordynator Oddziału Chirurgicznego 8 Wojskowego Szpitala Okręgowego w Toruniu.

Urodził się 8 I 1894 w Starokonstantynowie na Wołyniu, w rodzinie Karola, administratora majątku ziemskiego, i matki Marii z Bujalskich. Maturę uzyskał w gimnazjum filologicznym. Studia medyczne odbył na Wydziale Lekarskim  Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie; dyplom uzyskał w 1917.

Szkolenie wojskowe rozpoczął w Korpusie Oficerów Sanitarnych. Staże kliniczne odbywał m.in. w W. Brytanii. 14 IV 1917 został powołany do armii rosyjskiej jako młodszy lekarz 290 PP., a od 1 VIII 1917 do 20 II 1918 był młodszym lekarzem w Gwardii Litewskiej. Na stanowisku młodszego ordynatora Szpitala Głównego w I Korpusie Wschodnim gen. Dowbor-Muśnickiego pracował od 2 II do 5 VII 1918.

11 XI tego roku wstąpił do Wojska Polskiego,  gdzie przyjął stanowisko lekarza naczelnego w 34 PP. Kolejno był komendantem Kolumny Dezynfekcyjnej nr 12 (1920), ordynatorem Szpitala Polowego nr 608 oraz naczelnym  lekarzem 52 PP. i 51 PP. w wojnie polsko-bolszewickiej. W 1921–23 był lekarzem Marynarki Wojennej. Jako młodszy ordynator, później jako ordynator, pracował w szpitalach wojskowych w Grudziądzu, Bydgoszczy i w 2 Szpitalu Okręgowym  w Chełmie Lubelskim.

Od 1934 do wybuchu drugiej wojny światowej był starszym ordynatorem oddziału chirurgicznego w 8 Wojskowym Szpitalu Okręgowym w Toruniu. W 1933 uczestniczył w XIV Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich  w Poznaniu. Jako płk lekarz brał udział w wojnie obronnej 1939. We wrześniu, ewakuując chorych pociągiem sanitarnym ze szpitala w Lublinie, dotarł do Łucka.

Wydelegowany przez komendanta szpitala do władz radzieckich z prośbą o pomoc dla chorych i rannych został aresztowany. Wkrótce przewieziono go do obozu w Starobielsku, gdzie prawdopodobnie zginął w 1940.

Miał opinię dobrego chirurga, ciągle doskonalił się zawodowo. Był autorem kilku publikacji z zakresu chirurgii: Ewakuacja strat krwawych z linii ognia, Warszawa 1932; O organizacji przetaczania krwi na froncie, „Lekarz Wojskowy” 1933, t. XXII, nr 7; Ostra niedrożność jelit, Warszawa 1934; Rana kłuta serca, Warszawa 1934. Dysertację doktorską Operacyjne leczenie złamań obronił na Wydziale  Lekarskim  Uniwersytetu im. J. Piłsudskiego w Warszawie. Ponadto w 1938 opublikował m.in.: Cud transfuzji krwi…, „Dzień Pomorski”, 4–6 VI 1938, nr 128; Piękny dorobek Okręgowego Szpitala Wojskowego Dr Korczakowski o pracy oficera lekarza, „Dzień Pomorski”, 1 V 1938, nr 100.

Był członkiem Towarzystwa Lekarskiego i Komisji Historyczno-Lekarskiej w Toruniu. Korczakowski odznaczony został: Krzyżem Walecznych, Krzyżem Kawalerskim OOP. Był lekarzem o szerokich horyzontach intelektualnych, a przy tym zaangażowanym w leczenie ludzi, bez względu na ich pozycję społeczną czy wyznanie.

Do jego pasji pozazawodowych należały: tenis, malarstwo amatorskie, literatura oraz nauka języków obcych. Miał dwoje rodzeństwa: brata Stanisława (geograf, kpt. w służbie topograficznej WP, zamordowany w Starobielsku, pozostawił córkę Barbarę) oraz siostrę Marię (bezdzietna, bez zawodu, zm. po 1945). Związek małżeński z Jadwigą z domu  Kwiecińską (pisarka, zm. 18 XII 1994) zawarł 30 VI 1928. Mieli syn Jacka (ur. 4 VIII 1939, mgr filologii UW, literat i reżyser estradowy, zamieszkały w Łomiankach). Korczakowski w Toruniu mieszkał przy ul. Bydgoskiej 52.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

KŁOSSOWSKI JERZY ANTONI

KŁOSSOWSKI JERZY ANTONI (1893–1978), komandor ppor. dyplomowany, oficer Marynarki Wojennej, dyrektor naukowy w Szkole Podchorążych Marynarki Wojennejw Toruniu.

Urodził się 19 IV 1893 w Kielcach, w rodzinie Ksawerego, gdzie spędził pierwszych 17 lat swego życia. Po strajkach szkolnych uczęszczał do Polskiej Szkoły Handlowej. Natomiast zdobycie matury z prawami państwowymi  ułatwiło mu powstanie w 1909 w Warszawie przy ul. Wilczej nr 64 dwuklasowej Szkoły Handlowej A. Jeżewskiego z rosyjskim  językiem wykładowym. Wstąpił do tej placówki w 1910 i ukończył ją z odznaczeniem w 1912.

Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w lipcu tego roku został słuchaczem Morskiego Korpusu Kadetów w Petersburgu, lecz już po miesiącu zrezygnował i podjął studia na Wydziale Mechanicznym tamtejszej Politechniki.  Wkrótce i ta uczelnia okazała się pomyłką i wstąpił do nowo powstałej w Petersburgu wojskowej szkoły morskiej – Samodzielnych Klas Gardemarińskich. Była to na ówczesne czasy instytucja z ambicjami. W 1915 jej słuchaczy szkolono na wodach Dalekiego Wschodu: na Amurze, Morzach Japońskim i Ochockim, pływano na krążowniku „Orioł” i kanonierce „Mangugaj”.

Po przyspieszonym ukończeniu szkoły i otrzymaniu 11 II 1916 stopnia miczmana został gardemarinem okrętowym. Rozpoczął służbę oficerską w carskiej Flocie Bałtyckiej. Do września tego roku przebywał na kanonierce „Gilak” oraz był komendantem transportowców „Ceres” i „Wiera” Flotylii Transportowej Specjalnego Przeznaczenia, a także młodszym oficerem flagowym na starym szkolnym pancerniku „Pietr Wielikij”.

Od października 1916 do kwietnia 1917  był słuchaczem Szkoły Lotnictwa Morskiego w Baku, której nie ukończył z powodu wypadku podczas awarii wodosamolotu. W drugiej połowie 1917 został oficerem morskim we flotylli na jeziorze Wan w tureckiej Armenii, na froncie rosyjsko-tureckim. Jesienią tego roku zwolniony z armii rosyjskiej, do końca 1918 był artylerzystą wojsk Azerbejdżanu w Tyflisie (dziś Tbilisi) i Giandzie.

Następnie udał się do Baku, gdzie działał Komitet Wojskowy Polaków i zgłosił chęć powrotu do kraju. Przez Batumi, Konstantynopol, Gałacz i Czerniowce powrócił w listopadzie 1919 do Polski. Zweryfikowany jako kpt. marynarki od listopada 1919 do marca 1920 był dowódcą Oddziału  Zapasowego Marynarzy w Porcie Wojennym w Modlinie. Od 26 IV 1920 był oficerem flagowym dowódcy Wybrzeża Morskiego i komendanta  Portu Wojennego w Pucku, komandora Witolda Panasewicza, a od 1 X tego roku komandora Jerzego Świrskiego.

W październiku 1921 został skierowany do Francji, gdzie w listopadzie 1922 skończył celująco roczny Cours Supérieur d’Hydrographie. Od 1 XII 1922 do 1 VII 1925 zajmował stanowisko szefa Biura Hydrograficznego Kierownictwa Marynarki Wojennej ,opracował jego statut i zorganizował pierwsze kursy mierników.

Zwolennik nauczania hydrografii

Kłossowki nawiązał także w 1924 kontakt z Oficerską Szkołą Marynarki Wojennej  w Toruniu, proponując jej komendantowi, komandorowi ppor. Adamowi Mohuczemu, i jej dyrektorowi naukowemu, komandorowi ppor. Witoldowi Zajączkowskiemu, zaopatrzenie placówki w niezbędny do nauki inwentarz nawigacyjny. Propozycja została przyjęta życzliwie. Wówczas zaproponował, aby do programów szkolnych włączyć przedmiot hydrografii w zakresie niezbędnym dla przyszłych oficerów.

Było to typowe dla jego działalności. Ciągle szukał nowych tematów i lepszych metod nauczania. Opracowany przez Kłossowskiego program wykładów teoretycznych z hydrografii i ćwiczeń praktycznych z pomiarów topograficznych na brzegu oraz sondowań szalupowych został zatwierdzony przez kierownictwo Marynarki Wojennej i zlecono mu zapoczątkowanie jego realizacji.

Pierwsze wykłady odbyły się w lutym 1925, i odtąd hydrografia znalazła się na stałe w programach nauczania Szkoły. Kłossowki został dojeżdżającym wykładowcą. Prowadził wykłady poglądowo, unikając sztywnej teorii, w taki sposób, aby słuchacze w razie nagłej potrzeby potrafili wykonać małe pomiary na brzegu i na morzu. Jednocześnie od 11 I 1924 do 14 V 1925 dowodził okrętem hydrograficznym „Pomorzanin”.

Od 1 VII do IX 1925 przejściowo kierował Wydziałem Organizacyjno-Mobilizacyjnym Sztabu Kierownictwa Marynarki Wojennej. Następnie do kwietnia 1927 studiował w paryskiej Ecole de Guerre Navale, którą ukończył z pierwszą lokatą, uzyskując tytuł oficera dyplomowanego. Po powrocie do kraju objął dowództwo kanonierki „Generał Haller”.

1 VII 1928 został dyrektorem naukowym w Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu.  Wówczas wraz z komendantem placówki, komandorem por. dyplomowanym Stefanem Frankowskim, utworzył czasopismo Marynarki Wojennej „Przegląd Morski”; do 1933 był jednocześnie zastępcą redaktora  naczelnego tego miesięcznika.

1 I 1930 awansował na komandora ppor. dyplomowanego. Od maja do października 1933 był dowódcą torpedowca „Kujawiak”, a od października tego roku do stycznia 1934 – dowódcą ORP „Bałtyk”. M.in. z powodu niekorzystnych układów w kierownictwie Marynarki Wojennej 31 VII 1934 został przeniesiony do rezerwy.

Już 1 II tego roku – przed oficjalnym przeniesieniem – był delegowany do Ministerstwa Komunikacji i skierowany na praktykę do Torunia, a 1 VII tego roku podjął pracę naczelnika Biura Personalnego Dyrekcji Okręgowej PKP w Tor.uniu. Włączył się wówczas w nurt działalności społecznej na rzecz rozwoju świadomości morskiej społeczności. Był drugim wiceprezesem Pomorskiego  Okręgu Ligi Morskiej i Kolonialnej i przewodniczącym Sekcji Kolonialnej, prezesem Obwodu Kolejowego LMiK przy DOKP Toruń oraz członkiem jej Rady Głównej.

Za wybitną działalność na terenie tej organizacji odznaczony został Złotym Krzyżem Zasługi. Był pierwszym prezesem Oddziału PCK – Toruń Kolejowy, a także prezesem Okręgu Pomorskiego Kolejowego Przysposobienia Wojskowego.

Po wybuchu drugiej wojny światowej, poszukiwany przez Niemców w związku  z działalnością społeczną i polityczną, do stycznia 1945 mieszkał we wsi Prądzew pod Łęczycą, gdzie pracował jako buchalter rolny.

Od stycznia do kwietnia 1945 działał w Radzie Narodowej Łęczycy i był przewodniczącym koła TPPR. W kwietniu tego roku zgłosił się do Wojska Polskiego. Przyjęty w zweryfikowanym stopniu komandora dyplomowanego, od 1 VI tego roku o powołany został na szefa Oddziału  Marynarki Wojennej w Ministerstwie Obrony Nararodowej i jednocześnie na pomocnika szefa Sztabu Głównego Marynarki Wojennej z siedzibą w Warszawie. Ściśle współpracował wówczas z Radziecką Misją Morską.

Attache przy ambasadzie RP w Londynie

Od lipca 1945 przewodniczył Misji Morskiej w Szwecji, powołanej do rewindykacji polskich jednostek pływających internowanych tam na czas wojny. Przejął od władz szwedzkich okręty podwodne: „Sęp”, „Ryś” i „Żbik”, kuter pościgowy „Batory” i żaglowiec szkolny „Dar Pomorza”, powrócił wraz z nimi na „Darze” 25 X tego roku  do Gdyni. W grudniu 1945 został attaché morskim przy Ambasadzie RP w Londynie, gdzie miał się zająć sprowadzeniem do Polski okrętów i personelu Polskiej  Marynarki Wojennej z W. Brytanii. Misja ta skończyła się niepowodzeniem, m.in. z powodu negatywnego nastawienia tamtejszego środowiska oficerów polskich.

W styczniu 1947 został na własną prośbę odwołany do kraju i podjął dalszą służbę jako kierownik Wydziału Wykonawczego w Sztabie Głównym Marynarki Wojennej, a następnie   pracował w Sztabie Generalnym Wojska Polskiego. W marcu 1949 skierowany został przez Ministra Obrony Narodowej do Harbinu w Mandżurii. Organizował tam repatriację Polaków i wysłał do kraju trzy transporty.

Przeniesiony do rezerwy w styczniu 1950, pracował w przedsiębiorstwach budownictwa oraz w inspekcji handlowej do 1963. Ponadto jakiś czas był oceanografem w Instytucie Hydrologiczno-Meteorologicznym oraz redaktorem  „Biuletynu Informacji Naukowo-Technicznej”. Był też działaczem Ligi Obrony Kraju.

Na dorobek naukowy i publicystyczny Kłossowskiego składają się artykuły o tematyce operacyjno-taktycznej i historyczno-wojskowej, które publikował w „Wojskowym Przeglądzie Historycznym”, „Przeglądzie Morskim”, „Polsce Zbrojnej”, „Nautologii” i „Kurierze Porannym”. Poza wspomnianym wyżej Złotym Krzyżem Zasługi posiadał Srebrny Krzyż Zasługi i Krzyż Oficerski OOP. W 1963 Rada Ministrów przyznała mu rentę specjalną za zasługi dla państwa.

Kłossowski zmarł 12 VIII 1978 w Warszawie. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim. W małżeństwie miał dwóch synów. W Toruniu  mieszkał przy ul. Hieronima Derdowskiego 6.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010