Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

BETLEJEWSKI JAN STANISŁAW

betlejewski janBETLEJEWSKI JAN STANISŁAW (1890–1983), działacz akademicki, kapitan, dr medycyny., działacz niepodległościowy i społeczny.

Urodził się 27 I 1890 w Wąbrzeźnie, z ojca Maksymiliana, kupca, i matki Agaty z d. Marchlewicz. Przez trzy lata uczęszczał do miejscowej szkoły podstawowej, a następnie do progimnazjum realnego. Szkołę średnią ukończył w Gimnazjum św. Jana w Gdańsku, gdzie w 1910 otrzymał świadectwo dojrzałości.

Studia medyczne odbywał na Uniwersytecie we Wrocławiu, w Berlinie (gdzie w 1912 zdał Fizykum) oraz w Monachium i Gryfii. Dyplom lekarski otrzymał 6 VI 1916, aprobację lekarska z MSW w Berlinie – 27 IX 1916, a tytuł dra medycyny – 17 I 1917 w Gryfii, na podstawie rigorosum i dysertacji Traumatische und pathologische Luxation der Kniescheibe [Pourazowe i patologiczne zwichnięcia rzepki].

W Berlinie poza wykładami z medycyny uczęszczał na wykłady z literatury polskiej prof. Aleksandra Brücknera oraz na wykłady i ćwiczenia ze źródłowej historii Polski radcy archiwalnego, dra Józefa Paczkowskiego. W czasie studiów brał czynny udział w życiu organizacji studenckiej. Poza Bratnią Pomocą działał przede wszystkim w tajnych grupach niepodległościowych, których zadaniem było przygotowanie młodzieży studenckiej do pracy dla odradzającej się państwowości polskiej. Brał również aktywny udział w działalności organizacji polonijnych dość licznej społeczności polskiej w Berlinie i we Wrocławiu. W czasie wakacji, jako reprezentant środowisk studenckich, uczestniczył w tajnych zjazdach, odbywających się najczęściej w Poznaniu. W 1911–14 był współorganizatorem zjazdów koleżeńskich w celu ożywieniu ducha patriotycznego z udziałem starszej inteligencji w Grudziądzu.

Jako lekarz w armii pruskiej przydzielany był do różnych szpitali wojskowych na terenie kraju, a w końcu pierwszej wojny światowej przebywał dwa lata na froncie wojny francusko-pruskiej we Francji.

Po wybuchu rewolucji w Niemczech, w listopadzie 1918 powrócił do kraju i podjął prace w Górznie w powiecie brodnickim. Mimo represji służb granicznych (Grenzschutzu) utrzymywał łączność z wojskiem polskim po drugiej stronie kordonu, ułatwiając młodym ochotnikom przejście przez granicę. 1 VII 1919 objął stanowisko ordynatora w Szpitalu św. Jerzego w Lubawie oraz w Kasie Chorych PKP i Powiatowej Kasie Chorych z zarządem w Nowym Mieście Lubawskim.

W 1920 zgłosił się ochotniczo do Wojska Polskiego. Pracował jako lekarz wojskowy w Straży Granicznej w Lubawie, a następnie na dojazdach jako komendant Stacji Zbornej Rannych i Chorych w Grudziądzu i Szpitalu Wojennym w Działdowie.

Lekarz Kasy Chorych

1 VI 1923 powołany został na stanowisko inspektora sanitarnego na obwód toruński DOKP, a po jego likwidacji podjął pracę w Kasie Chorych, a następnie w Ubezpieczalni Społecznej miasta i powiatu w Toruniu.

W sierpniu 1939, przed wybuchem wojny obronnej, powołany został do służby w Szpitalu Wojennym nr 802, dowodzonym przez ppłka dra medycyny Jana Pęskiego. Brał udział w bitwie nad Bzurą. Aresztowany, a pod koniec listopada 1939 zwolniony z obozu jenieckiego powrócił do Torunia. Z powodu braku lekarzy władze miejskie pod warunkiem wywieszenia tablicy z napisem Polnischer Arzt (polski lekarz) zezwoliły mu leczyć ludność polską.

13 I 1944 Betlejewski został aresztowany przez gestapo z powodu działań destrukcyjnych na siły zbrojne (Wehrkraftzersetzung). Jako więzień polityczny przebywał w więzieniach w Toruniu, Gdańsku i Bydgoszczy. Pod koniec 1944 w stanie zupełnego wyczerpania został zwolniony. Już w końcu styczniu 1945 zbliżył się do Torunia 2 Front Białoruski. 1 lutego, po wkroczeniu wojsk radzieckich, przystąpiono do organizacji polskiej administracji. Betlejewskiemu powierzono stanowisko lekarza miejskiego.

Już w pierwszych dniach kwietnia 1945, na polecenie delegata Państwowego Urzędu Repatriacyjnego, z ekipą wojewódzką udał się na Wybrzeże Gdańskie. Z uwagi na szerzącą się tam epidemię duru brzusznego i plamistego Betlejewski przystąpił do organizowania szpitala zakaźnego, lokując go w barakach przy ul. Chopina 16 oraz ul. 25 Marca. W pracy szpitalnej wspomagali go dr Tadeusz Ośmiałowski i autochtonka, dr Zellnerowa.

W maju 1945 Betlejewskiemu odmówiono przejścia do dobrze mu znanej pracy w Ubezpieczalni Społecznej dając zatrudnienie innym przybyłym do Sopotu lekarzom. Gdy miał 55 lat, przejął opiekę nad sierotami umieszczonymi w pięciu domach dziecka w Sopocie oraz nad Liceum Związku Nauczycielstwa Polskiego w Orłowie. Objął również posadę lekarza Akademickiego Ośrodka Zdrowia w Sopocie.

Wykładowca anatomii plastycznej w Sopocie

W 1946–51 wykładał anatomię plastyczną w Państwowej Wyższej Szkole Plastycznej w Sopocie. Z braku podręczników opracował i wydał w 1947 w Państwowym Wydawnictwie Naukowym 133-stronicowy podręcznik dotyczący wykładanego przedmiotu. Jego drugie wydanie – przygotowane wespół z L. Dzwonkowskim pt. Zarys anatomii dla artystów plastyków – zostało opublikowane w Łodzi w 1955.

W 1949–55 zorganizował Przychodnię Kardiologiczną wraz z pracownią EKG; był jej kierownikiem. Kolejnym miejscem pracy Betlejewskiego była Poradnia Kardiologiczna przy Okręgowej Przychodni Lekarskiej PKP w Gdańsku, gdzie pracował w 1954–65. Już od 1946 należał do Towarzystwa Internistów Polskich, a od 1949 do jego sekcji kardiologicznej. Uczestniczył aktywnie w posiedzeniach i zjazdach Towarzystwa.

Wcześniej, w okresie międzywojennym, był członkiem komisji rewizyjnej Towarzystwa Naukowego Torunia. Z drem Ottonem Steinbornem uporządkował 8-tysięczny księgozbiór po księdzu Stanisławie Kujocie. Brał czynny udział w pracach PCK. W 1938–39 był prezesem Okręgu Pomorskiego PCK. Udzielał się również w Akcji Katolickiej przy parafii św. Jakuba. Miał opinię znakomitego kardiologa. Był bezpośredni. Wśród swoich podopiecznych cieszył się dużym zaufaniem.

Będąc na emeryturze, wstąpił do ZBoWiD-u, gdzie udzielał pomocy lekarskiej jego członkom i rodzinom. Ojciec licznego potomstwa. W małżeństwie z Agnieszką z domu Błędzką, zawartym 9 VII 1918, miał dwie córki i czterech synów. Syn Tadeusz poległ jako ochotnik w 1939. Obie zamężne córki dochowały się potomstwa. Syn Zdzisław jest oficerem lekarzem w Marynarce Wojennej, syn Jerzy – inżynierem-mechanikiem, syn Stanisław – prof. w Klinice Otolaryngologicznej Akademii Medycznej w Bydgoszczy.

Za działalność na polu zawodowym i społecznym wyróżniony został m.in.: Medalem Niepodległości (1933), Złotym Krzyżem Zasługi (1937), Złotą Odznaką PCK II stopnia. W Toruniu mieszkał przy ul. Szerokiej 31.

Zmarł 3 VI 1983 w Gdyni-Orłowie. Pochowany został na tamtejszym cmentarzu.

Bibliografia
M. Łysiak , Toruński Słownik Bibliograficzny, t. 6, ToMiTo, UMK Toruń 2010