Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

BIAŁOKUR FRANCISZEK

BiałokurBIAŁOKUR FRANCISZEK (1869––1942), lekarz ftyzjatra, generał Wojska Polskiego, dowódca 8 Wojskowego Szpitala Okręgowego w Toruniu.

Lekarz z dyplomem Uniwersytetu Warszawskiego
Urodził się. 29 I 1869 w Fedorówce w powiecie Zasławskim na Wołyniu, w rodzinie Piotra, właściciela winnic i producenta win w Białokurówce koło Jałty, oraz Faustyny z domu Derdżiman. Ukończył gimnazjum klasyczne w Jałcie i Wydział Lekarski Uniwersytetu Warszawskiego, gdzie 23 II 1893 uzyskał dyplom lekarski. Jeszcze przez prawie dwa lata dokształcał się w Warszawie, z której wyjechał na specjalizację chorób płucnych do prof. Riegela w Gissen i tam z asystentem kliniki H. Straussem ogłosił pracę pt. Uber die Abhangigkeit der Milchsauregahrung vom HCL-Gehalt des Magensaftes („Zeitschr. für klinische Medicin.” 1895. Następnie przebywał w Berlinie i Paryżu.

Leczenie winogronami
Zamieszkał na stałe w Jałcie, gdzie początkowo praktykował, a potem był lekarzem dużego sanatorium przeciwgruźliczego Czerwonego Krzyża im. Cesarzowej. Został tam naczelnym lekarzem jeszcze przed 1910. Propagował m.in. leczenie dietą winogronową. Opublikował kilka prac na ten temat: O wpływie moszczu winogronowego na trawienie w żołądku („Pamiętnik Towarzystwa Lekarskiego” 1900); Opyt postanowk i winogradnago leczenija w naucznych naczałach 1898 g.; Leczenie winogronami w Jałcie w 1905; Leczenije winogradam (razem z Iwanowem w „Sowremiennoj Klinikie” w 1905).

Na zjeździe balneologicznym w Petersburgu w 1915 wygłosił odczyt pt. O leczeniu winogronami. W okresie pracy w sanatorium opublikował wiele artykułów w „Russkim Wraczu” i w „Gazecie Lekarskiej” (1910, 1915) na temat leczenia farmakologicznego oraz metod rozpoznawania różnych chorób. Stanowisko naczelnego lekarza opuścił w 1917. Piastował wówczas godność prezesa Polskiego Towarzystwa Pomocy Ofiarom Wojny – Oddział w Jałcie.

W 1918 powrócił do kraju, wstąpił do Wojska Polskiego i został w stopniu kapitana lekarza starszym ordynatorem w Szpitalu Ujazdowskim w Warszawie. W 1920 mianowany został majorem lekarzem, komendantem szpitala w Kowlu. W 1921 był już delegatem w stopniu podpułkownika lekarza w Biurze Delegatów Departamentu Sanitarnego Ministerstwa Spraw Wojskowych przy PCK (po pułkowniku lekarzu Felicjanie Składkowskim-Sławoju). 20 I tego roku został wybrany członkiem Towarzystwa Zapomóg dla Wdów i Sierot po Lekarzach – w zarządzie tym działał przez kilka lat.

Pobyt w Toruniu
W 1923 otrzymał nominację na dowódcę Wojskowego Szpitala Okręgowego nr 8 w Toruniu, gdzie wcześniej, bo 18 II 1922, wybrany został przewodniczącym Sekcji Lekarskiej, następnie Sanitarnej Towarzystwa Wiedzy Wojskowej. Sekcje te odbywały swoje posiedzenia w Okręgowym Szpitalu Wojskowym co trzy, cztery tygodnie. Poszczególni lekarze prezentowali odczyty o najnowszych doświadczeniach medycznych. I tak, w 1923 złożył m.in.: Sprawozdanie ze zjazdu przedstawicieli Kół Towarzystwa Wiedzy Wojskowej w Warszawie w dniu 5 V 1923 przedstawił Ogólne zestawienie orzeczeń lekarskich wystawionych dla rezerwistów rocznik 1898 powołania z 23 X 1923 oraz wygłosił referat pt. Służba zdrowia w wojsku. Ksenofonta na podstawie „Anabasis”.

W Toruniu awansował w 1923 do stopnia płka lekarza z ważnością od 1 VI 1919. W styczniu 1924 został przeniesiony na stanowisko lekarza w stopniu pułkownika do Oficerskiej Szkoły Inżynierii, a w rok później na stanowisko kierownika Centralnej Przychodni Lekarskiej PCK. 30 IV 1926 przeszedł w stan spoczynku z jednoczesnym nadaniem mu stopnia tytularnego generała brygady. Odtąd prowadził w Warszawie gabinet lekarski i pracował jako lekarz Kasy Chorych.

Lekarz i bibliotekarz
Białokur położył niemałe zasługi jako historyk medycyny wojskowej. Do jego ważniejszych prac należą: Służba zdrowia w wojsku Cezara („Lekarz Wojskowy” 1922) i Służba zdrowia w bitwie pod Kannami oraz kilka uwag w sprawie planu i taktyki Hannibala w tej bitwie („Lekarz Wojskowy” 1924). Będąc na emeryturze, pracował w Bibliotece Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego. Rozpoczął tam gromadzenie materiałów o służbie zdrowia w powstaniach listopadowym i styczniowym. Ogłosił na ten temat cykl artykułów w „Lekarzu Wojskowym” i czasopiśmie „PCK” (1926). Przygotował obszerną pracę na ten temat. Był ponadto autorem artykułu Dzieje Biblioteki Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego w 1911–38 („Medycyna” 1939). Jego rękopisy spaliły się wraz z domem na Sadybie w Warszawie podczas powstania warszawskiego. Poza tym był autorem ponad 60 różnych prac kazuistycznych z zakresu chorób wewnętrznych i ftyzjatrii.

W 1928–34 był członkiem kolegium redakcji „Lekarza Wojskowego” Towarzystwo Lekarskie Warszawskie nadało mu godność honorowego bibliotekarza. Pracował jako lekarz specjalista w Ubezpieczalni Społecznej (1933–4). Był także członkiem Sądu Naczelnej Izby Lekarskiej W 11–15 IX 1933 uczestniczył w XIV Zjeździe Lekarzy i Przyrodników Polskich w Poznaniu, gdzie wybrany został w skład prezydium Zjazdu i wygłosił referat pt. Szpitale stałe powstańcze w 1863–4 w Kraśniku i Opolu.

Podczas okupacji niemieckiej nadal porządkował zbiory biblioteczne Towarzystwa Lekarskiego Warszawskiego i przyjmował chorych w Przychodni PCK.

Jego żona Anna z domu Gilewicz (ur. 1897) była nauczycielką języka polskiego w Gimnazjum im. Królowej Jadwigi. Białokurowa przed wojną pracowała społecznie m.in. w Związku Obrony Kresów Zach., a w czasie okupacji w ZWZ, jednocześnie uczestniczyła w akcji tajnego nauczania. Należała wówczas do komórki „IKO” (krypt. Wydziału Łączności z Obozami Jenieckimi Komendy Głównej AK stosowany w 1942), która utrzymywała kontakty z obozami jenieckimi oficerów, żołnierzy, a także skupiskami robotników polskich w Rzeszy.

Białokur wprowadzony był w działalność swej żony, chociaż nie brał w niej bezpośrednio udziału. 28 IV 1942 znalazł się wraz z małżonką w punkcie kontaktowym „IKO”. Tu wtargnęło gestapo i aresztowało oboje wraz z siostrzenicą jego żony. Białokur został zamordowany 5 V 1942 w siedzibie gestapo w al. Szucha. Pochowano go na cmentarzu Powązkowskim w grobie rodzinnym żony, w kwaterze 31, rząd 5. Anna poddana została ciężkiemu przesłuchaniu i przed kolejnymi nieludzkimi torturami popełniła na Pawiaku, w tzw. „Serbii”, samobójstwo.

Pracujący w czasie okupacji jako kierownik Zakładu Medycyny Sądowej prof. Grzywo-Dąbrowski przeprowadził sekcję zwłok generała Białokura i jego żony. Oto jego relacja: Przeprowadziłem ukradkiem sekcję. Generała znałem dobrze i chciałem to dla niego zrobić. Stwierdziłem, że i on, i jego żona zginęli od wielu uderzeń zadanych jakimś tępym przedmiotem. Jedne uderzenia były świeżej daty, inne pochodziły sprzed dwóch, a czasem trzech dni. Widać długo ich badano.

Pierwszą żoną Białokura była Matylda Sokołowska, córka Ryszarda, powstańca 1863, mieszkającego w Konstantynopolu. Miał z nią troje dzieci: Witolda (ur. 1898; lekarz, zginął w 1939), Wacława (ur. 1903; dyplomata, zmarł w Ameryce w 1966), Wandę (ur. 1905; zamężna Czosnowska, zamieszkała w Warszawie). W Toruniu Białokur mieszkał przy ul. Jęczmiennej 2.

Bibliografia
K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. VI, ToMiTo, UMK 2010