Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

BOJANOWSKI Jerzy

BOJANOWSKI Jerzy (1893–1983), muzyk, dyrygent twórca hejnału toruńskiego


Studia muzyczne w Warszawie i Wiedniu

Urodził się 18 czerwca 1893 r. w Kamienskoje koło Jekatierinosławia na Ukrainie, w rodzinie Kamila Adama Wincentego i Władysławy Teresy z domu Bujalskiej. Ojciec jego był naczelnikiem Wydziału Dnieprowskich Zakładów Metalurgicznych, a następnie urzędnikiem Pomorskiego Stowarzyszenia Ubezpieczeń w Toruniu [zmarł 6 stycznia 1932 r i pochowany został na cmentarzu przy ul. Wybickiego].

Jerzy Bojanowski kształcił się w latach 1907–1912 w szkole muzycznej Towarzystwa Muzycznego w Warszawie, gdzie ukończył kurs kompozycji pod kierunkiem Felicjana Szopskiego, następnie w latach 1913–1914 kontynuował studia pod kierunkiem Franciszka Schrekera w Akademii Muzycznej w Wiedniu, słuchając jednocześnie wykładów z muzykologii na tamtejszym uniwersytecie. Przez dwa lata (1915–1916) studiował także prawo na uniwersytecie w Charkowie.

Po powrocie do kraju udzielał korepetycji solistom, a w 1918 r. został dyrygentem chóru opery w Teatrze Wielkim w Warszawie, rozpoczynając wówczas swoją przyszłą karierę muzyczną. W 1919 r. przeniósł się do Poznania, gdzie objął stanowisko trzeciego dyrygenta chóru operowego w tamtejszym Teatrze Wielkim. Wiosną 1920 r. opuścił zajmowane stanowisko i wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego. Jesienią tego roku, po zwolnieniu z wojska, rozpoczął nauczanie w klasie teorii Państwowej Akademii i Szkoły Muzycznej w Poznaniu, przekształconej wkrótce na Państwowe Konserwatorium Muzyczne, w którym do 1922r. uczył w nowoutworzonej klasie dyrygentury. W tym czasie też dyrygował koncertami symfonicznej orkiestry operowej. Natomiast w marcu 1922 r., po ustąpieniu Adama Dołżyckiego ze stanowiska dyrektora opery w Teatrze Wielkim w Poznaniu, został pierwszym dyrygentem tejże opery i był nim przez krótki okres dyrekcji Henryka Opieńskiego i przez lata 1922–1924, już za dyrekcji Piotra Stermicha-Valcrociaty. Wpływowi tego ostatniego wiele zawdzięczał, głównie w zakresie metody kształcenia śpiewaków operowych.

Przez kilka lat swej pracy kapelmistrzowskiej w Poznaniu, był Jerzy Bojanowski nie tylko ulubieńcem publiczności operowej i koncertowej, ale zyskał także pełne uznanie dość surowej poznańskiej krytyki fachowej, zaś Łucjan Kamieński, muzykolog i kompozytor, profesor Uniwersytetu Poznańskiego [a w latach 1949–1957 Państwowej Średniej Szkoły Muzycznej w Toruniu], oceniając wysoko premierę [21 listopada 1923 r.] opery komicznej Daniela Aubera “Fra Diavolo”, z Ewą Bandrowską-Turską i Józefem Wolińskim, przygotowaną pod dyrekcją Jerzego Bojanowskiego, napisał o nim, iż odznacza się “subtelnym i kulturalnym” stylem, a uwertura pod jego batutą zafrapowała widownię “śliczną misterną robotą”.

 

Jesienią 1924 r. wyjechał Bojanowski dla pogłębienia studiów dyrygenckich do Niemiec; studiował m. in. w lipskim Gewandhauzie, a w pierwszych dniach kwietnia 1925 r. wystąpił z sukcesem jako dyrygent Orkiestry Filharmonicznej w Dreźnie.


Organizator Opery Pomorskiej

Po powrocie w 1925 r. do kraju przyjął Bojanowski propozycję dyrektora Teatru Miejskiego w Toruniu Karola Bendy zorganizowania w tym mieście opery. Na myśl utworzenia w Toruniu Opery Pomorskiej wpadł Benda po sukcesach, jakie odnosiły przedstawienia muzyczne w mieście. Zdawał sobie jednak doskonale sprawę, że Toruń, mimo iż bardzo łaknął strawy muzycznej, nie mógł sam utrzymać stałej opery; zwrócił się  do sąsiednich miast, do Bydgoszczy i Grudziądza, z propozycją połączenia trzech teatrów, co umożliwiłoby urozmaicenie repertuaru. Pomysł ten padł na podatną glebę i wspólnymi siłami, przy zgodzie magistratów trzech miast i wydatnej pomocy rządu utworzono w sezonie 1925/26 “Operę Pomorską” pod kierownictwem Jerzego Bojanowskiego.

Naczelnym dyrektorem “Zjednoczonych Teatrów Miejskich” został Karol Benda. Jednakże niedotrzymanie obietnic stałych systematycznych subwencji rządowych i niechęć Bydgoszczy do przedsiębiorstwa, którego główna dyrekcja i administracja znajdowały się w Toruniu, spowodowały odpadnięcie Bydgoszczy i ustąpienie naczelnego dyrektora Karola Bendy 1 marca 1926 r. Wówczas kierownikiem nowego Zrzeszenia Artystów “Teatrów Miejskich Toruń-Grudziądz” został Jerzy Bojanowski.  Ostatecznie po dwóch sezonach, brak subwencji rządowych na utrzymanie opery doprowadził do jej likwidacji.

W międzyczasie wyjeżdżał kapelmistrz Bojanowski kilkakrotnie z Torunia do Warszawy i Pragi czeskiej, by tam dyrygować koncertami w wykonaniu miejscowych orkiestr symfonicznych. Kontakty Jerzego Bojanowskiego z Filharmonią w Pradze doprowadziły wówczas do zbliżenia polsko-czeskiego na gruncie lokalnym toruńskim. M. in. z okazji wystawienia w Teatrze Miejskim w Toruniu 20 listopada 1926 r. narodowej opery czeskiej Bedrzicha Smetany, “Sprzedana narzeczona”, przybyli na tę premierę poseł i minister pełnomocny Republiki Czechosłowackiej dr R. Flieder, konsul czechosłowacki dr Gloss z Poznania i inne osobistości.

Trwałym śladem pobytu Jerzego Bojanowskiego w Toruniu winien być skomponowany przez niego “Hejnał Toruński”, którego początkowe takty z okazji jego premiery zamieścił “Tygodnik Toruński” z 29 maja 1926 r. nr 22,

W 1927 r. opuścił Bojanowski Toruń, udając się do Lwowa, gdzie powołany został na stanowisko kierownika muzycznego teatrów miejskich. Pełnił również obowiązki pierwszego dyrygenta opery i prowadził stałe koncerty symfoniczne połączonych orkiestr teatralnych. Po roku przeniósł się do Warszawy na stanowisko dyrygenta opery w Teatrze Wielkim. Początkowo nie bardzo mu się powodziło, miał nawet nieprzychylne recenzje prasowe z przedstawień operowych, lecz później miał liczne sukcesy artystyczne, a prawykonanie nowego utworu Jana Maklakiewicza (Koncert Wiolonczelowy) przez Kazimierza Wiłkomirskiego i orkiestrę Filharmonii Warszawskiej pod dyrekcją Jerzego Bojanowskiego, w lutym 1930 r.., stało się prawdziwym muzycznym wydarzeniem.


Sukcesy w Stanach Zjednoczonych

W 1932 r. wyjechał Jerzy Bojanowski z Polski do Stanów Zjednoczonych, gdzie z ramienia rządu polskiego był instruktorem muzycznym tamtejszych polonijnych orkiestr i chórów. Początkowo osiadł w Chicago i dyrygował gościnnie tamtejszą Orkiestrą Symfoniczną. W końcu 1935 r. zorganizował Orkiestrę Symfoniczną w Milwaukee, zostając jej dyrygentem i kierownikiem artystycznym. Latem następnego roku zaproszony został do przeprowadzenia cyklu koncertów w Minneapolis. Propagował tam też muzykę polską, wykonując m. in. “Pieśń o Wszechbycie” z tryptyku symfonicznego “Odwiecznych pieśni” Mieczysława Karłowicza. Koncert ten powtórzony w Winnipeg – został nadany też przez radio. W Minneapolis wykonał jeszcze Bojanowski Ludomira Różyckiego, “Stańczyka”, zaś w Wadena w Stanie Minnesota dyrygował Zygmunta Noskowskiego “Stepem”.

W 1937 r. został dyrygentem Orkiestry Symfonicznej Stanu Illinois oraz Towarzystwa Opery Amerykańskiej w Chicago. Tego roku zorganizował jeszcze Orkiestrę Symfoniczną w Tulsa w Stanie Oklahoma, zaś od 1938 r. był dyrygentem Orkiestry Symfonicznej w Omaha w stanie Nebrasca. Ponownie wrócił w 1939 r. do Chicago i tam dyrygował koncertami symfonicznymi oraz w okresie letnim koncertami na wolnym powietrzu i przedstawieniami operowymi, będąc dyrygentem Opery Obywatelskiej.

W 1939 r. odbył podróż artystyczną po Europie i Stanach Zjednoczonych jako dyrygent polskiego baletu reprezentacyjnego, występując także na Wystawie Światowej w Nowym Jorku. W latach 1941–1951 dyrygował koncertami symfonicznymi pod nazwą Muzyka pod Gwiazdami w Milwaukee, prowadząc ponadto jeszcze /1944–1945/ żeńską orkiestrę symfoniczną w Chicago.

W 1973 r. odwiedził Polskę; dyrygował wówczas orkiestrą Filharmonii Warszawskiej oraz gościł także w Toruniu. Mając 84 lata prowadził jeszcze orkiestrę w czasie premiery angielskiej wersji językowej opery “Halka” w Milwaukee w 1977 r.

Jerzy Bojanowski otrzymał liczne nagrody i wyróżnienia, także na konkursach dyrygenckich, w tym honorową nagrodę Amerykańskiego Stowarzyszenia Polskich Klubów Kulturalnych w 1966 r. i odznakę “Zasłużony dla kultury polskiej za granicą” w 1971 r.

Jerzy Bojanowski zmarł 10 września 1983 r. w Milwaukee.


Bibliografia: K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny , t.1. ToMiTo


Toruń 1998

Fotogaleria