Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

BRÄUNER Jan Jakub

BRÄUNER Jan Jakub ( ? –  ok. 1768 ) jedyny zawodowy mistrz techniki miedziorytniczej toruńskiego Oświecenia

Przybysz z Bawarii lub Śląska,  portretował władców
Jan Jakub Bräuner  przybył  do Torunia  najprawdopodobniej z dalekiej Bawarii lub Śląska. Wdowiec , katolik, ożenił się 1 października 1747 roku z luteranką Anną Barbarą Locher urodzoną w 1715 roku. Zamieszkał w kamienicy przy ulicy Bydlęcej 13 (dziś Św. Katarzyny), której właścicielką była Johanna Magdalena Horn, wdowa po burmistrzu i prezydencie Torunia Albercie Borkowskim.
W 1760 roku został właścicielem tej kamienicy, usytuowanej w pobliżu Bramy Katarzyńskiej, którą wraz z umocnieniami nowomiejskimi rozebrano około 1880 roku. Dziś są to okolice skrzyżowania ulic Leona Szumana i Św. Katarzyny na Nowym Mieście. Według historyka toruńskiego Karola G. Praetotoriusa za bramą tą ciągnęły się pastwiska miejskie.
W latach 1761-1764 na łamach toruńskich czasopism naukowo-literackich ukazuje się seria ogłoszeń dająca nam skromny pogląd na działalność artystyczną  Bräunera.  Stanisław Dąbrowski (1889-1969), historyk teatru, sztuki oraz autor wielu ekslibrisów m. in. dla bibliofilów toruńskich, w „Tygodniku Toruńskim” nr 4 i 6 z 1927 roku podaje informacje, że toruński sztycharz w latach 1761-1762 wykonał portrety rytowane w miedzi m.in. króla Fryderyka Wielkiego oraz Marii Teresy cesarzowej i królowej  Czech i Węgier.
W 1764 roku powstał w warsztacie Bräunera udany portret ostatniego króla Rzeczypospolitej Stanisława Augusta Poniatowskiego rytowany na sposób metamorficzny(przeobrażony, zmieniony, uszlachetniony). Była to nowa technika rytu na płycie, bardzo modna w XVII i XVIII stuleciu, a odbita grafika  odczytywana pod pewnym kątem dawała wrażenie  obrazu dwuwymiarowego. Może to świadczyć o dużej biegłości toruńskiego sztycharza.
Ponadto J. J. Bräuner  jest autorem sztychu przedstawiającego herb rodziny Pawłowskich, zamieszczonego w dziele Józefa Michała Lichoniewicza pt. „Paena sceleris comes talione gladii in crudeli phoca vindicata …” wydanego w Toruniu przez Chrystiana Fryderyka Kunzena w 1761 roku w formacie folio.
Także na łamach toruńskich gazet w 1764 roku toruński grafik, powiadamia czytelników, że odbija z miedzianej płyty i sprzedaje ręcznie kolorowane, według wzoru niemieckiego i francuskiego, karty do gry w skata, wista i taroka. Jeżeli zachowały się do dzisiaj jakiekolwiek egzemplarze ,zapewne są wielką rzadkością kolekcjonerską. Wiele z tych miedziorytów można było nabyć w Bramie Katarzyńskiej na Nowym Mieście po 15-18 groszy oraz w drukarni przy ul. Błotnej 312, która dawniej stanowiła przedłużenie dzisiejszej ulicy Franciszkańskiej.
Miedziorytnicze  obrazy dewocyjne
Stanisław Dąbrowski w „Mestwinie” nr 12 z 25 października 1927 roku (dodatek regionalny „Słowa Pomorskiego”) opisał dosyć szczegółowo sześć sztychowanych obrazków dewocyjnych znajdujących się w zbiorach m.in. wybitnego znawcy historii polskiego ekslibrisu, bibliofila Wiktora Wittyga (1857-1921) oraz ks. kanonika Leona Formanowicza (1878-1942) z Gniezna. Przedstawiały one m.in. Matkę Boską Pierańską z Dzieciątkiem, u dołu widok kościoła w ornamencie rokokowym oraz Matkę Boską Cudowną z Boleszyna koło Brodnicy.
Ponadto J. J. Bräuner jest autorem miedziorytów Chrystusa Ukrzyżowanego w górnej części grafiki postać Boga Ojca z wyciągniętą ręką, z prawej strony u dołu klęczy kobieta obejmująca krzyż (grafika w kolorze ciemnej sepii). Inne grafiki przedstawiają postacie apostołów: Szymona trzymającego symbol męczeństwa – piłę i Andrzeja z symbolem męczeństwa – krzyżem. Wiele z tych sztychów ma podpis „Joh. Jac. Bräuner . Sc. Thoruny”. Ze względu na małe formaty zostały wklejone na wewnętrzne strony okładek druku „Sakra Biblia Was ist die ganze heilige Schrift”, wytłoczonego w 1705 roku w Bambergu, nakładem Johanna Andreasa Endtersa.
Toruński sztycharz zmarł w 1768 roku, natomiast żona Anna Barbara zmarła dziewięć lat później, 30 października 1777 roku.

Bibliografia
1.   A. Kotlewski, Jan Jakub  Bräuner sztycharz toruński „Nowości” 8 sierpnia 2008
2. A. Kotlewski, Jan Jakub  Bräuner sztycharz toruński, Towarzystwo Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu, Łódź 2011