Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

Biogramy

PISKORSKI ZDZISŁAW WOJCIECH

PISKORSKI ZDZISŁAW WOJCIECH (1900–1947), sędzia Sądu Okręgowego i Apelacyjnego w Toruniu, działacz społeczny.

Urodzil się 21 V 1900 w Witkowie w pow. gnieźnieński, w rodzinie Piotra Pawła  (1863– 1920), dra medycyny, działacza narodowego, i Kazimiery z d. Klepaczewskiej. W 1909–18 uczęszczał do gimnazjum  humanistycznego w Bydgoszczy. W 1919 brał czynny udział w powstaniu wielkopolskim, następnie wstąpił do Wojska Polskiego – 63 Pułk Piechoty, został porucznikiem.

W 1920, jako członek Komisji dla spraw Wyznaniowych i Szkolnych, brał czynny udział w organizowaniu szkolnictwa pomorskiego, zwłaszcza toruńskiego. Poza tym był sekretarzem powstałego 9 V 1921 z inicjatywy dra Teofila Zegarskiego Bractwa Pomorskiego – Stowarzyszenie  Pomorzan, starającego się bronić interesów miejscowej ludności i szerzyć kulturę polską na Pomorzu, opierając się na rodzimych wartościach.

Sędzia Sądu Apelacyjnego

Piskorski odbył studia prawnicze na Wydziale Prawno- Ekonomicznym Uniwersytetu Poznańskiego. Po egzaminie sędziowskim został w 1928 asesorem sądowym przy Sądzie Powiatowym w Chełmży, a następnie w Starogardzie. W grudniu 1928 mianowano go na sędziego powiatowego w Toruniu, w styczniu 1931 – sędziego Sądu Okręgowego, a w listopadzie 1937 – sędziego Sądu Apelacyjnego.

Okres okupacji był dla Piskorskiego trudny; praca fizyczna zniszczyła jego zdrowie i siły. Po wyzwoleniu w 1945 pracował ofiarnie na stanowisku sędziego Sądu Apelacyjnego w Toruniu nad odbudową sądownictwa na Pomorzu. Ponadto był aktywnym działaczem społecznym, członkiem m.in.: zarządu Towarzystwa Prawniczego w Toruniu, zarządu Ligi Morskiej i Kolonialnej Oddział Stare Miasto Toruń, Zrzeszenia Prawników Demokratów Koła Toruń.

Ciężko chory poddał się operacji w Poznaniu, gdzie zmarł 8 VI 1947. Pochowany został w grobach rodzinnych na Cmentarzu Staromiejskim św. Jerzego. Żonaty z Bożeną Antoniną Osmólską (ur. 25 I 1911 w Gnieźnie; prof. UMK). Piskorski  miał siostrę Helenę Stanisławę (ur. 19 X 1895 w Gnieźnie, zmarłą 19 XII 1973 w Toruniu; znana toruńska archiwistka – autorka wielu prac historycznych i działaczka społeczno-oświatowa; jej imieniem  nazwano jedną z ulic na toruńskim Rubinkowie) oraz trzech braci: Antoniego, Bogdana i Jerzego. Dwóch z nich zginęło w czasie lub w wyniku pierwszej wojny światowej i wojny polsko-bolszewickiej.

KBrat Jerzy (ur. 11 V 1902 w Witkowie) kształcił się najpierw w gimnazjum w Bydgoszczy, następnie w Toruniu, gdzie był członkiem Koła Filomackiego Towarzystwa Tomasza Zana; pełnił funkcję bibliotekarza. Tworzył on bibliotekę od nowa, ofiarowując książki własne oraz zebrane od krewnych i znajomych. Po wybuchu rewolucji listopadowej 1919 w Niemczech działał w PCK i brał aktywny udział w akcji pomocy dla powracających z Niemiec polskich robotników i ich rodzin. Następnie przedostał się przez linię demarkacyjną i wstąpił do Wojska Polskiego, do pułku toruńskiego. Z tym pułkiem wraz z braćmi wkraczał 18 I 1920 do Torunia.

Brał udział w wojnie polsko- bolszewickiej 1920. Po powrocie z frontu ukończył podchorążówkę w Bydgoszczy w stopniu oficera. Świadectwo dojrzałości otrzymał w gimnazjum toruńskim w 1921. Następnie studiował chemię na Uniwersytecie Poznańskim. Do 1939 uczył chemii w Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Bydgoszczy. We wrześniu 1939 uczestniczył w obronie Warszawy i został ranny. Po powrocie do Bydgoszczy został aresztowany przez Niemców i rozstrzelany w Dolinie Śmierci pod Fordonem.

W Toruniu  Piskorski mieszkał przy ul. Sukienniczej 4, a następnie Stanisława Wyspiańskiego 17.

 

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010

PISAREK MARIAN

PISAREK MARIAN (1912–1942), ppłk lotnik, dowódca klucza i zastępca dowódcy 141 Eskadry Myśliwskiej w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu.

Urodzil się 3 I 1912 w Łosiach pod Radzyminem, w rodzinie rolnika Stanisława i Józefy z Olechniewiczów. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w 1931 w Korpusie Kadetów nr 2 w Chełmnie wstąpił do Szkoły Podchorążych Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej, którą ukończył w 1934 z nominacją na ppor. piechoty z przydziałem do 4 Pułku Strzelców Podhalańskich w Cieszynie.

Jesienią tego roku  zgłosił się jako ochotnik do lotnictwa; rok później po ukończeniu podstawowego kursu pilotażu w Dęblinie otrzymał przydział do 6 Pułku Lotniczego we Lwowie. Latał w 61 Eskadrze Liniowej na „Potezach” XXV.

Po ukończeniu w 1936 Lotniczej Szkoły Strzelania i Bombardowania w Grudziądzu skierowany został do 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Latał jako dowódca klucza i zastępca dowódcy eskadry w 141 Eskadrze Myśliwskiej na jednomiejscowych samolotach „P-11”.

Pisarek angażował się także w prace Aeroklubu Pomorskiego, m.in. od 9 do 23 X 1938 wspólnie z pilotem Jerzym Orzechowskim prowadził w klubie kurs lotów wleczonych za samolotem.

Wyznaczony 2 IX 1939 na dowódcę 141 Eskadry brał udział w wojnie obronnej Polski w składzie lotnictwa Armii „Pomorze”. Zestrzelił dwa samoloty niemieckie, jeden uszkodził.18 IX tego roku przez Rumunię ewakuował się do Francji, gdzie okresowo pracował w Inspektoracie Polskich Sił Powietrznych w Paryżu.

Po kapitulacji Francji w czerwcu 1940 ewakuował się do Anglii. 21 VIII tego roku otrzymał przydział do 303 Dyonu Myśliwskiego Warszawskiego im. Tadeusza Kościuszki, w którego składzie uczestniczył w bitwie powietrznej o Anglię. Zestrzelił w tym okresie pięć samolotów niemieckich, jeden uszkodził. Sam został zestrzelony 7 IX 1940 koło Loughton, ale uratował się na spadochronie.

Z początkiem 1941 został przeniesiony do 315 Dyonu Myśliwskiego Dęblińskiego. Od 23 VI do 10 XII tego roku był dowódcą 308 Dyonu Myśliwskiego Krakowskiego. Po odpoczynku operacyjnym wrócił do latania bojowego i 19 IV 1942 objął dowodzenie I Polskim Skrzydłem Myśliwskim (Dyony 303, 316, 317) w Northolt. 29 IV tego roku na Supermarine Spitfire Mk VB nr MB 307 wystartował wraz ze skrzydłem nad Francję z zadaniem „wymiatania” w rejonie Hardelot-Desvres- Marck. Nad Le Trepot skrzydło zostało zaatakowane przez ok. 15 myśliwców niemieckich. Atak był skierowany na 317 Dyon Myśliwski, na którego czele leciał dowódca całej formacji. Samolot Pisarka wpadł do morza i zatonął wraz z pilotem.

Pisarek zginął, mając stopień kapitana, pośmiertnie został mianowany pilotem majorem. Ciała nie odnaleziono. Zestrzelił łącznie 12 samolotów wroga na pewno, 1 prawdopodobnie, 2 uszkodził. Zapewniło mu to 7. miejsce na liście asów myśliwskich.

Odznaczony był: Krzyżem Srebrnym Virtuti Militari (17 IX 1940), czterokrotnie Krzyżem Walecznych, Polową Odznaką Pilota i brytyjskim Zaszczytnym Krzyżem Lotniczym, pośmiertnie Krzyżem Złotym Orderu Virtuti Militari (dekret Prezydenta RP z 11 VI 1945).

Rodziny nie założył. Był jednym z najwybitniejszych pilotów myśliwskich w drugiej wojnie światowej. W 1979 jego im. nazwano jedną z ul. Warszawy, na terenie dawnego lotniska Gocławek.

 

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010

OWSIANY RYSZARD

OWSIANY RYSZARD (1880–1956), urzędnik państw., społecznik, orędownik spraw kresowych na Pomorzu.

Urodził się 14 III 1880 w majątku Izabelin, pow. Nowogródek, syn Edwarda i Julii z Urbanowiczów. Pochodził ze zubożałej szlachty kresowej herbu Ostoja. Miał ośmioro braci i dwie siostry. Po ukończeniu szkoły średniej, od października 1897, był sekretarzem sędziego śledczego w Nowogródku. Od grudnia 1898 pracował w majątku Szczorse w pow. nowogródzkim, głównie w administracji dóbr hrabiostwa Chreptowiczów-Buteniewów.

W grudniu 1901 został powołany do wojska rosyjskiego, ukończył szkołę podoficerską i oficerską. Po służbie wojskowej nadal pracował jako zarządca majątków hr. Chreptowicza, a od 1910 został mianowany leśniczym na 8000 ha lasów i plenipotentem ZG dóbr, mieszkał w leśniczówce Poniemoń nad Niemnem koło Nowogródka.

W 1908–14 był z wyboru ziemian członkiem przysięgłym przy Sądzie Okręgowym w Nowogródku. W listopadzie 1914 powołany został do wojska rosyjskiego, a po zwolnieniu, w sierpniu 1915, powrócił do administracji majątków, za wyjątkiem 1915–18, gdy w okresie okupacji niemieckiej prowadził polską szkołę powszechną na wsi w pow. słonimskim. W styczniu 1916 wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej Okręg XI w Wilnie, został zaprzysiężony i pod pseudonimem „Kłos” współdziałał z oddziałami lotnymi Polskiej Organizacji Wojskowej w pow. święciańskim, oszmiańskim i nowogródzkim.

W kwietniu 1918 wrócił do majątku Szczorse i od grudnia organizował pomoc Legionom Polskim w walce z bolszewikami. Uwięziony przez nich otrzymał sądowy wyrok śmierci. Uratowała go miejscowa ludność. Opuścił tereny okupowane przez bolszewików, pozostawiając cały swój dobytek w majątku Dobrecz koło Nowogródka.

W czerwcu 1919 został urzędnikiem w starostwie nowogródzkim. Przed inwazją bolszewicką w lipcu 1920 ewakuowano urzędy polskie i ich pracowników z Kresów Wschodnich na Pomorze.

Urzędnik państwowy w Toruniu

Owsiany osiadł w Toruniu, gdzie od października 1920 do czerwca 1926 pracował w różnych wydziałach urzędu woj. pomorskiego. Był inicjatorem, organizatorem i prezesem powstałego 18 XII 1920 w Toruniu Komitetu Wileńskiego, organizującego wsparcia dla plebiscytu na Litwie Środkowej (8 I 1922) i wyborów do Sejmu wileńskiego. Komitet zorganizował m.in. dojazd pomorskich Kresowian na te wybory pociągami. Jako orędownik spraw kresowych na Pomorzu Owsiany był przyjęty na audiencji przez marszałka J. Piłsudskiego, podczas jego wizyty 5 VI 1921 w Toruniu, otrzymał podziękowanie za prace społeczne na Pomorzu na rzecz Polaków na Kresach, a w szczególności za zorganizowanie Wileńskiego  Komitetu Plebiscytowego.

Po plebiscycie Komitet  28 III 1922 zakończył swoją działalność, a na jego bazie powołano Stowarzyszenie  Polaków z Kresów Wschodnich w Toruniu. Owsiany  był organizatorem i czynnym członkiem zarządu tego stowarzyszenia. Prowadziło ono społeczną działalność kulturalno-towarzyską, samopomocową, gromadziło środki i wspierało zubożałych Kresowian.

W Toruniu Owsiany działał też społecznie, m.in. w Pomorskim Towarzystwie Opieki nad Dziećmi, PCK, był ławnikiem w urzędzie rozjemczym Rady Miasta, zasiadał w zarządach spółdzielni: Gospodarczej Urzędników Państwowych  i Komunalnych oraz Mieszkaniowej Oficerów i Urzędników w Toruniu. Od 1 VII 1926 r. Owsiany został przeniesiony na stanowisko intendenta do MSW w Warszawie, gdzie pracował do 1939.

Po wojnie, już na emeryturze, mieszkał w Zielonej Górze, Gliwicach i w Kartuzach. Był odznaczony Medalem Niepodległości, Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem X-lecia Odzyskanej Niepodległości, Odznaką Honorową Obrony Mienia Polskiego w Rosji, Odznaką Pamiątkową Federacji Polskich  Związków Obrońców Ojczyzny.

W małżeństwie z Amelią z Lewszeckich miał syna Edwarda (1904–39; lekarz) i pięć córek: Stanisławę (1900–40; żona Edwarda Dubanowicza), Wandę (1901–92; żona primo voto Emila Juchniewicza, secundo voto Franciszka Bzdęgi-Gostyńskiego, tertio voto Pawła Kurlandczyka), Reginę (1906–99; żona Kazimierza Sarneckiego), Janinę (1908–93; żona Jerzego Zejdlera) i Helenę (1913–93; żona Wiesława Kowalskiego).

W Toruniu Owsiany mieszkał przy ul. Szerokiej 8. Zmarł 27 XII 1956 w Kobysewie. Został pochowany na cmentarzu katolickim w Kartuzach.

Bibliografia

  1. Z. Jędrzyński,Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010

Henryk Dynowski

HENRYK ANTONI DYNOWSKI ( 1931-2003 ) – toruński mistrz kaletnictwa.

Urodził się  11.12.1931 w Toruniu – syn Antoniego Dynowskiego i Zofii z domu Szymańskiej.

Związek małżeński z Ireną Dynowską, (z domu. Kotłowską) zawarł w Toruniu – w dn. 19.11.1957 roku w Urzędzie Stanu Cywilnego. Ślub odbył się w dn. 26.12.1957 roku w kościele rzymsko– katolickim parafii św. Antoniego w Gdyni.

Pierwszy w rodzinie podjął pracę jako czeladnik kaletnictwa Henryk  Dynowski. Wcześniej był stolarzem.

W latach 1955 – 1960 pracował w Toruńskiej Fabryce Wodomierzy. Od 1961 r zmienił zawód pracując 26 lat u znanych rzemieślników w Toruniu, którzy wprowadzili go w świat przygód z tak pięknym zawodem jakim jest kaletnictwo. Dyplom Mistrza Kaletnictwa otrzymał 29.01.1987r.

Praca kaletnika jest typowo rzemieślnicza – dawała mojemu ojcu dużo energii życiowej – dzięki pomysłowości – ponadprzeciętnym zdolnościom manualnym – talentem – ekspansywnością – wiedzą – tworzył dzieła artystyczne.

Własną działalność gospodarczą rozpoczął w 1987 r. Głogów ul. Staromiejska 13 – woj. dolnośląskie prowadząc Zakład Kaletniczy zajmował się produkcją / sam projektował wyroby -wykonywał ze skóry naturalnej, skóry sztucznej, tkanin z uwzględnieniem elementów garderoby: pasków, toreb damskich, męskich, portfeli, teczek, które wystawiał w punktach sprzedaży oraz na giełdach itp.

Po 10 latach w 1997 r wrócił do Torunia kontynuując działalność gospodarczą związaną z kaletnictwem. Firma znajdowała się przy ul. Szpitalnej 4 w Toruniu.

Zmiana siedziby Zakładu Kaletniczego nastąpiła po 3 latach przy ul. Małe Garbary 24 w Toruniu pod nazwą: Pracownia Kaletnicza wykonując wyłącznie naprawy różnego rodzaju: skórzanych toreb,  walizek podróżnych, siodeł, uprzęży, wszelkie nietypowe usługi kaletnicze, rymarskie, wszywanie zamków do kurtek, kozaków, obuwia sportowego i nie tylko.

Działalność rzemieślnicza Henryka Dynowskiego w zawodzie Kaletnik trwała ponad 40 lat – zaprzestał ją dopiero z powodu choroby. Zakład Kaletniczy jednak nie został zlikwidowany, działalność przejęła córka Alicja / ur.4.11.1959r /, która w 1991 roku zdobyła świadectwo robotnika wykwalifikowanego w zawodzie kaletnika wydane przez Kuratorium Oświaty i Wychowania w Toruniu – nr rej. 16/91.

Dynowski zmarł 03.11.2003r w Toruniu.

Kontynuując pokoleniową tradycję i korzystając z przekazanej wiedzy przez ojca  po 25 latach zaprzestała pracy w kaletnictwie, nie zapominając o kontynuacji rodzinnego biznesu, tworząc wraz z dziećmi wspólne rodzinne drzewo życia rodziny kaletników, którego owoce bogactwa swoich pomysłów realizują w rodzinnej kamienicy przy ul. Małe Garbary 24 w Toruniu.

 

Bibliografia

  1. Akt małżeństwa – nr.854/1957
  2. Metryka urodzenia – liczba rejestru USC – nr 241 – Podgórz
  3. Świadectwo ślubu – nr aktu 130/1957
  4. Świadectwo czeladnicze Izby Rzemieślniczej w Bydgoszczy dn. 03.11. 1951r – nr 2- II/2/925/51/ leg. Nr 8/1904/51
  5. Dyplom Mistrza Kaletnictwa 01.1987r. wydany przez Urząd Wojewódzki w Toruniu /numer rejestru 42/87
  6. Alicja B. Zielińska, Podróż z życia do lepszego jutra (maszynopis) Toruń

 

Fotogaleria:

Archiwum rodzinne

                 Ślub w Gdyni                            

 

 

 

NADOLSKI BRONISŁAW EMILIAN WACŁAW

NADOLSKI BRONISŁAW EMILIAN WACŁAW (1903–1986), historyk literatury, prof. zwyczajny, prorektor UMK, dziekan i prodziekan, redaktor , działacz społeczny.

Urodził się 7  IV 1903 we Lwowie, syn nauczyciela gimn. Włodzimierza i Marii z Piotrowskich. Kształcił się w Gimnazjum Klasycznym im. J. Kochanowskiego we Lwowie, gdzie w 1923 zdał maturę i rozpoczął studia na filologii polskiej i klasycznej na UJK (profesorowie: S. Łempicki, W. Bruchnalski, S. Witkowski, R. Ganszyniec, J. Kleiner, H. Gaertner). Dwa lata był młodszym asystentem w Katedrze Kultury Antycznej UJK.

W 1928 uzyskał pod kierunkiem prof. R. Ganszyńca stopień doktora za rozprawę Nauczanie greczyzny w Polsce XVI w. (skrót drukowany w: „Minerwa Polska” 1929, r. 2, s. 9–30; rozszerzoną wersję tej rozprawy ogłosił w 1934 pt. Autorowie greccy w szkole polskiej XVI w. w: „Kwartalniku Klasycznym” 1934, s. 325–93). Od 1928 był nauczycielem języka  polskiego  i języków  klasycznych w gimnazjum w Rochatynie (1928/9), a w 1929–39 w różnych szkołach średnich we Lwowie, w tym w Korpusie Kadetów nr I (redagował tam periodyk szkolny „Orlęta”) i w Gimnazjum Kupieckim. Równocześnie zajmował się pracą naukową, związaną z literaturą i kulturą umysłową, zwłaszcza renesansu, ale sięgał też czasów wcześniejszych i późniejszych, dokumentując rozległą wiedzę autora i umiejętność rozpatrywania zjawisk literatury i kultury w głębokim kontekście z sytuacją społeczną i polityczną epoki. Były to rozprawy nowatorskie, obszarów z reguły dotąd pomijanych.

Do 1939, poza już wymienionymi, ogłosił ponad 30 prac, m.in. w prestiżowym „Pamiętniku  Literackim” ukazały się np.: Rola Jana z Ludziska w polskim Odrodzeniu (1933, r. 26, s. 198– –211); Ze studiów nad twórczością M. Sępa-Szarzyńskiego. Autentyczność poezji Sępowej (1930, r. 27, s. 1–25; praca przedstawiona w 1929 w Towarzystwie Naukowym we Lwowie); Pokłosie lektury poezji Jana Kochanowskiego u Adama Mickiewicza (tamże, s. 315–31); Humanistyczne mowy lekarza Piotra Gaszowca (1931, r. 28, s. 454– 72); Podręcznik epistolografii Łukasza z Nowego Miasta (tamże, s. 72–7); Demostenesowe natchnienie w „Turcykach” Orzechowskiego (1932, r. 29, s. 162–78); Poetycka wymiana myśli Krzyckiego z neapolitańczykiem Columniusem (1934, r. 31, s. 388–93); Sprawa motywów w „Trenach” Kochanowskiego (1933, r. 30, s. 185–204).

Rozprawy i artykuły

W znaczącym dla polonistyki „Ruchu Literackim” ogłosił m.in.: Conrad Celtis w Polsce. Kilka uwag o czasie i celach jego podróży (1931, r. 6, nr 9, s. 257–61); cztery Cochanoviana (1931, r. 6, nr 3, s. 70–3; nr 6, s. 161–6; 1932, r. 7, s. 202–4; nr 10, s. 300–3). W 1934–39 publikował też swoje prace w „Kurierze Literacko-Naukowym ”, m.in. cztery artykuły o lwowskim czasopiśmiennictwie literackim  XIX w. (nry z 22 i 29 VII, z 26 VIII i 2 IX 1935, także „Pamiętnik Literacki”  1936, r. 33, s. 453–60) i trzy artykuły o literaturze mieszczańskiej, w tym o komedii rybałtowskiej (1937, nry 16–18).

Ogłaszał też swoje rozprawy w książkach zbiorowych dotyczące kultury i literatury Odrodzenia: Geneza „Roxolanii” Sebastiana Klonowica, [w:] Szymon Szymonowicz i jego czasy, red. S. Łempicki, Zamość 1929, s. 321–30; Epoka stanisławowska wobec polskiego renesansu, [w:] Księga referatów Zjazdu Nauk. im. I. Krasickiego we Lwowie, Lwów 1936, s. 443–52 oraz Lwowskie czasopiśmiennictwo literackie XIX w., [w:] tamże, s. 453–60. Gruntowna wiedza pozwalała Nadolskiemu w sposób przekonujący polemizować z wybitnymi uczonymi, w tym z Aleksandrem Brücknerem, dowodząc wysokiego poziomu naszej okolicznościowej poezji łacińskiej, która potwierdzała powszechne znawstwo kultury łacińskiej w Polsce i związki literatury z życiem, a w której Brückner dostrzegał jedynie okolicznościowe płody wierszoklectwa. Z Mieczysławem Hartlebem toczył spór na temat jego kontrowersyjnej książki Nagrobek Urszulki (Kraków 1927). Docenił poziom naukowy  tej polemiki brat Mieczysława, prof. Kazimierz Hartleb (zob. TSB, t. II, s. 108–9), i w redagowanej przez siebie popularnej serii „Kultura Polska i Obca” wydał w 1938 we Lwowie dwa tomiki autorstwa Nadolskiego: Kierunki rozwojowe dziejopisarstwa staropolskiego (t. IV) i Rozkwit literatury narodowej w XVI w. na tle życia umysłowego w Polsce (t. VI). Za swą działalność Nadolski zyskał dość wcześnie uznanie środowiska naukowego i nauczycielskiego.

Od 1934 był współpracownikiem Komisji Historii Literatury PAU, a od 1937 został przybranym członkiem Toarzystwa Naukowego we Lwowie, gdzie miał kilka wystąpień nauowych.. Od 1936 był z wyboru sekretarzem Towarzystwa Literackiego im. A. Mickiewicza (stanowisko prezesa zajmował wtedy wybitny literaturoznawca, prof. Juliusz Kleiner), a w 1952–74 był prezesem  Odziału  Towarzystwa Literackiego im. Aadama Mickiewicza w Toruniu. Jako pierwszy opisał dzieje tej zasłużonej instytucji i wydawnictwa  „Pamiętnika Literackiego” (Towarzystwo Literackie im. A. Mickiewicza. Zarys historii, 1886–1936, „Pamiętnik  Literacki” 1936, r. 33, s. 687–728) i kontynuował tę pracę po wojnie (TLiAM w l. 1886–1944, „Pamiętnik Literacki” 1962, r. 53, s. 3–25; studium „Pamiętnik Literacki” w latach 1918–38, [w:] Obraz literatury pol. XIX i XX w., Ser. 6, t. I, Kraków 1979, s. 411–6). Był też sekretarz lwowskiego Zarządu Okręgowego Towarzystwo  Nauczycieli Szkół Średnich i przewodniczący Oddziału Lwowskiego Towarzystwo Polonistów RP, wygłaszał wiele odczytów dotyczących literatury i kultury polskiej. Jego aktywność naukową, pedagogiczną i społeczną ograniczyła wojna.

W okresie sowieckim, w 1940–41, Nadolski był pracownikiem Instytutu Kształcenia Kadr przy wydziale oświaty we Lwowie i wraz z S. Kawynem i S. Wasylewskim opracował  część dotycząca literatury staropolskiej w podręczniku pod red. J. Borejszy Literatura polska Wypisy dla klasy 8 szkoły średniej (Lwów–Kijów 1940, Wyd. Mniejszości Narodowej  Ukraińskiej  SRR).

W latach niemieckiej  okupacji Nadolski  był robotnikiem torowym kolei, później portierem. Równocześnie w miarę możliwości kontynuował konspiracyjnie pracę naukową i pedagogiczną. Na tajnych   posiedzeniach Towarzystwa Naukowego przedstawił rozprawę Straty literatury polskiej wynikłe z działalności cenzury galicyjskiej (druk skrótu dopiero w „Sprawozdaniach  TNT” 1972, r. 25, s. 40–1) oraz Geografia życia literackiego w Polsce za czasów  renesansu (wrócił do tego tematu w 1973). Jako sekretarz Towarzystwa  Literackiego im. A. Mickiewicza wskrzesił jego działalność, organizując w 1943 i 1944 tajne posiedzenia w mieszkaniach prywatnych. Równocześnie brał udział w tajnym nauczaniu na poziomie szkoły średniej we wsi Handzlówka koło Łańcuta. Po wyzwoleniu był od 1944 nauczycielem, a od 1947 do 1950 dyrektorem  Gimnazjum  i Liceum im. H. Sienkiewicza w Łańcucie. Urzeczony twórczością ludową tych okolic założył Towarzystwo Miłośników Twórczości Ludowej i skrzętnie zbierał oraz spisywał dorobek ludu. Ze stosów cenionych przez siebie oryginalnych zapisów dopiero w 1967 opublikował – ciągle odkładaną z braku czasu – rozprawę Samorodna literatura chłopska w ziemi łańcuckiej (ZN UMK, Filologia Polska 7, 1967, s. 131–77). Przygotowywaną od wojny ważną faktograficznie i metodologicznie rozprawę O nową syntezę literatury polskiej w  XVI w. opublikował w Księdze pamiątkowej ku uczczeniu czterdziestolecia pracy naukowej  prof. dra Juliusza Kleinera (Łódź 1949, s. 177–94). Na podstawie tej i innych opublikowanych wcześniej rozpraw Nadolski habilitował się z zakresu literatury staropolskiej w 1949 na Uniwersytecie Łódzkim.

Pracownik naukowy na UMK

Od 1950 do emerytury w 1973 był pracownikiem naukowym UMK, najpierw jako zastępca prof., od 1954 prof. nadzwycz.ajnego i od 1963 prof. zwyczajnego. Był organizatorem, a potem kier.ownikiem (1952–69) Zespołowej Katedry Literatury Polskiej. Od 1969 do emerytury w 1973 zajmował stanowisko dyrektora  Instytutu Fililogii Polskiej. Opisał częściowo te lata w artykule Osiągnięcia polonistyki UMK w okresie dwudziestolecia („Spojrzenia” 1964, nr 33, dod. do „Gazety Pomorskiej”).

Na emeryturze aż do 1984 prowadził wykłady i seminarium na kierunku bibliotekoznawstwo. Piastował ważne funkcje uniwersyteckie: był prorektorem (1966–69), dziekanem (1954–56) i prodziekanem (1952–54) Wydziału Humanistycznego. Przyczynił się do ocalenia studiów polonistycznych, na które decyzją ministerstwa w roku akademickim 1952/3 wstrzymano rekrutację.

W badaniach specjalizował się nadal w historii literatury staropolskiej, szczególnie pol.-łac. Odkrył bogactwo nieopracowanych dotąd obszarów kultury i literatury XVI i XVII w. w zasobach bibliotecznych  Torunia i Gdańska, gdzie przez 14 lat wykładał w Wyższej Szkole Pedagogicznej, przekształconej później w Uniwersytet Gdański. Stał się niekwestionowanym ekspertem w tej dziedzinie. Ogłosił wiele prac popularnych (Tradycje epoki Odrodzenia na Pomorzu, „Nowy Tor”, dod. do „Gazety . Pomorskiej” 1954, r. 5, nr 1; Jan z Ludziska, pionier Odrodzenia w Polsce, PTTK, Strzelno 1971) oraz rozpraw i książek (m.in. uznaną przez J. Krzyżanowskiego za „wzorcowo opracowaną” monografię Życie i działalność nauk.owa uczonego gdańskiego Bartłomieja Keckermanna. Studium z dziejów Odrodzenia na Pomorzu, Prace Wydz. Filolog.-Filoz. 1, TNT, 1961, s. 160). Rozprawy drukował głównie w: Zeszytach Naukowych UMK, „Zapiski Historyczne”, AUNC, „Sprawozdania TNT”, „Gdańskie Zeszyty Humanistyczne”, „Roczn. Gdański”, „Pamiętnik Literacki” i in. Większość z nich zawarł w książce Ze studiów nad życiem literackim i kulturą umysłową na Pomorzu w XVI i XVII w., Wrocław 1969, s. 239. Był wybitnym znawcą literatury i kultury umysłowej na Pomorzu w XVI i XVI w. Wydał m.in. antologię Poezja renesansowa na Pomorzu. Wybór, wstęp i objaśnienia  B. N., Gdańsk 1976, ss. 278. W „Roczniki Kultury Kujaw i Pomorza” (1970, t. VI, druk. 1972, s. 51–66) ogłosił kompetentną rozprawę Stan badań nad życiem kulturalnym  na Pomorzu w dobie Odrodzenia.

Inicjator i redaktor „Rocznika Toruńskiego”.

W powstałym z jego inicjatywy – jako radnego MRN i przewodniczącego Komisji Kultury MRN – „Rocznik Toruński” ( Nadolski redagował go przez trzy lata) opublikował artykuły: Rozwój kultury w Toruniu Stan obecny i postulaty (1966, t. I, s. 7–36); Karty z dziejów Odrodzenia w Toruniu (tamże, s. 221–39; 1967, t. II, s. 175–92) i Humanizm w murach Gimnazjum Toruńskiego  (1969, t. III, s. 29–54). Tej szkole poświęcił też rozprawę Rola Gimnazjum Toruńskiego w dziejach kultury umysłowej na Pomorzu Gdańskim w dobie Odrodzenia (w: Księga pamiątkowa 400-lecia Toruńskiego Gimnazjum  Akademickiego,  t. III, Tor. 1974, s. 197–217). Rezultaty swych badań pomorskich omówił też w rozprawie Polska a Prusy. Kontakty literackie  i kulturalne do poł. XVIII w. (w: Literatura staropolska  w kontekście europejskim, red. T. Michałowska, J. Ślaski, Warszawa 1977, s. 279–92). Równocześnie zajmował się literaturą ogólnopolską. Wielce kompetentne są prace Nadolskiego: Poezja polsko-łacińska w dobie Odrodzenia (w: Odrodzenie w Polsce, t. IV, Warszawa 1957, s. 154–226) i rozpoczęta już w okresie wojny Geografia życia literackiego w Polsce za Renesansu. Próba wprowadzenia do problematyki (w: Problemy literatury staropolskiej, Ser. 2, red. J. Pelc, Wrocław 1973, s. 237–69). Zajmował się Rejem (Studia nad Mikołajem Rejem. Twórczość i recepcja. W 400-lecie śmierci Mikołaja Reja 1569–969, red. B. N., Wrocław 1971, s. 194, w której umieścił swoją pracę Droga Mikołaja Reja do literatury narodowej, s. 9–19) i Kochanowskim (Jan Kochanowski. Życie – twórczość – epoka. Materiały zebrał i wstępem opatrzył B. N., Warszawa 1960, wyd. 2 – 1962, wyd. 3 – 1966; Łacińska. poezja dworska Jana Kochanowskiego związana ze Stefanem Batorym, [w:] Studia porównawcze o literaturze staropolskiej, red. T. Michałowska, J. Ślaski, Wrocław 1980, s. 157–67). Napisał szkic Naprawa Rzeczpospolitej Jakuba Przyłuskiego (w: Andrzej Frycz Modrzewski i problemy kultury polskiej Odrodzenia, Studia staropol., t. XLII, Wrocław 1974, s. 191–202). Oprac. i erudycyjnym wstępem opatrzył wysoko oceniony przez J. Krzyżanowskiego Wybór mów staropol. i wiele z nich sam przetłumaczył z łaciny (Ossolineum 1961, „BN” S. I nr 175, s. CXII, 362).

Nadolski wykształcił w Toruniu i Gdańsku dziesiątki magistrów, był promotorem 11 doktorów, z których 6 uzyskało habilitację. Jest autorem wielu biogramów w Polskim Słowniku Biograficznym,  opublikował też szkice o dorobku naukowym  Eugeniusza Kucharskiego (w: E. K., Tor. 1957, s. 7–18; zob. TSBT, t. I, s. 146–7), Konrada Górskiego (W siedemdziesięciolecie prof. K. G., ZN UMK, 1967, nr 25, s. 180– –96; zob. TSB, t. I, s. 108–10), Waleriana Preisnera (AUNC, 1971, Filologia Pol. 9, s. 137–42; zob. TSB, t. I, s. 205–7) i Romana Pollaka (AUNC, 1975, Filologia Pol. 11, s. 157–70). W 1957–77 redagował  ZeszytyNaukowe  UMK, Filologia Pol. Od 1951 był członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu  (od 1955 członek Wydz. II, przew. Kom. Filologicznej), Gdańskiego Towarzystwa  Naukowego, wchodził w skład Rady Naukowej Instytutu Badań Literackich PAN.

Otrzymał wiele nagród (m.in. Mininisterstwa Oświaty i Szkolnictwa Wyższego I stopnia w 1968) i posiadał liczne odznaczenia, w tym Krzyż Kawalerski (1956) i Krzyż Oficerski (1966) OOP, tytuł honorowy „Zasłużony Nauczyciel PRL” (1969), Medal Komisji Edukacji Narodowej (1976), a także medal „Za Zasługi Położone dla Rozwoju UMK”, odznakę „Zasłużony dla Ziemi Bydgoskiej” i „Zasłużony dla Ziemi Gd.ańskiej”.

W małżeństwie z Marią z Repetowiczów miał syna (ur. 2 I 1944 we Lwowie; absolwent chemii UMK, zatrudniony m.in. na uczelniach w Anglii). W Toruniu Nadolski. mieszkał przy ul. Rybaki 53, Kraszewskiego 20 m. 1 i Dobrej 15. Zmarł 29 XII 1986. Pochowany został na Centralnym Cmentarzu. Komunalnym w Toruniu.

Bibliografia

  1. Z. Jędrzyński, Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010

MOHUCZY ADAM

MOHUCZY ADAM, pseud. „Pirat” (1891–1953), kontradmirał, kapitan żeglugi wielkiej, komendant Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu.

Urodził się 7 III 1891 w Witebsku, w szlacheckiej rodzinie adwokata Adama Jana i Stanisławy z Sokołowiczów. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem Mohuczy  nauki podstawowe  pobierał w domu rodzinnym, potem ukończył pięć klas I Wileńskiego Gimnazjum, następnie kontynuował naukę jako kadet w Korpusie Morskim w Petersburgu, gdzie w 1908 uzyskał świadectwo dojrzałości i już jako gardemarin (podchor.) 6 XII 1911 otrzymał pierwszy stopień oficerski miczmana.

Przez kilka lat służył w rosyjskiej  marynarce wojennej na okrętach floty jako oficer wachtowy, następnie flagowy. W 1915 w stopniu lejtnanta odbył w Rewlu (Tallin) kurs podwodnego pływania. Po krótkim stażu na okrętach ostatnie dwa lata wojny szkolił oficerów specjalistów podwodnego pływania jako wykładowca, a następnie  kierownik naukowy wyszkolenia podwodnego w Mikołajewskiej Akademii Morskiej w Piotrogrodzie.

Dowódca oddziału dla kadry Marynarki Wojennej w Toruniu

25 XI 1919 wstąpił do Wojska Polskiego na stanowisko referenta wydziału operacyjnego Departamentu  dla spraw Morskich w stopniu kapitana  marynarki. Zweryfikowany następnie  jako komandor podporucznik z pierwszą lokatą i starszeństwem od 1 VI 1919. Rozkazem szefa Departamentu  dla spraw Morskich z 12 I 1920 został wyznaczony na dowódcę oddziału dla kadry Marynarki  Wojennej w Toruniu z równoczesnym poleceniem zorganizowania i utworzenia tej jednostki i już od 3 II tego roku  objął jako p.o. dowództwo Kadry Marynarki Wojennej w Toruniu. Następnie  od 16 VII 1920 został dowódcą II Baonu Morskiego, który po trzech dniach został wysłany na front w wojnie polsko-bolszewickiej i toczył boje w rejonie Grodno–Kuźnica. Od 15 VIII tego roku Mohuczy  był p.o. dowódcy Pułku Morskiego, a w pierwszej dekadzie października na podstawie rozkazu szefa Departamentu  dla spraw Morskich został przeniesiony do Departamentu dla spraw Morskich na stanowisko kierownika Sekcji Personalno-Szkolnej. 19 XII 1920 dekretem Naczelnego Wodza w dowód uznania za postawę i dzielność w trakcie działań bojowych Mohuczy  odznaczony został Orderem Virtuti Militari V klasy. Po zakończeniu działań wojennych Departament  dla spraw Morskich przystąpił do przerwanych prac związanych m.in. z organizacją szkolnictwa morskiego.

Dowódca kanonierki „Generał Haller”

.Jesienią 1920 powołano do życia prowizoryczne kursy dla oficerów. 13 XI tego roku wiceadmirał Kazimierz Porębski powierzył Mohuczemu ich organizację. Kursy te postanowiono przeprowadzić w Toruniu  gdzie znajdowały się kadra Marynarki Wojennej  i kilka szkół wojskowych. Mohuczy  z właściwą sobie energią i zapałem zabrał się do organizacji Tymczasowych Kursów Instruktorskich, będących faktycznie początkiem szkolnictwa oficerskiego marynarki  wojennej II RP. i 17 II 1921 mianowany został dowódcą tych kursów. Ponadto wiosną tego roku  został pierwszym dowódcą kanonierki „Generał Haller” i w miesiącach letnich odbywał praktyki nawigacyjne ze słuchaczami kursów w rejsach szkolnych na Bałtyku. 1 X 1922 Mohuczy został komendantem powołanej do życia Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu, jednocześnie był wykładowcą taktyki i strategii oraz administracji morskiej. Jako członek Sekcji Odczytowej Towarzystwa  Wiedzy Wojskowej w Toruniu w 1923 wygłosił referat Współdziałanie marynarki wojennej w nowoczesnej bitwie. W tym okresie opublikował kilka prac wydanych przez Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej, w tym: Nauticae Res – krótki zarys polityki morskiej (1922); Kurs taktyki morskiej (1924), które służyły jako pomoce dydaktyczne. Wiceadmirał Porębski bardzo pozytywnie ocenił pracę Mohuczego w organizacji szkolnictwa morskiego. Także władze miejskie Torunia  doceniły jego zasługi, przyznając mu prawo tzw. swojszczyzny. W 1924 Mohuczy  dowodził krótko torpedowcem „Kujawiak”. Jako wyróżniający się oficer został 15 XI 1924 skierowany na dwuletnie wyższe studia wojennomorskie w Ecole de Guerre Navale w Paryżu; otrzymał tytuł oficera dyplomowanego. W 1926 został awansowany na komandora poruczznika ze starszeństwem od 1 VIII 1924. Po powrocie ze studiów został komendantem  Szkoły Specjalistów Morskich (przeniesionej w 1927 ze Świecia do Gdyni na ORP „Bałtyk”). Ponadto od 1927 p.o. komendanta Portu Wojennego w Gdyni. W tym czasie przygotował projekt planu obrony Wybrzeża. 4 V 1928 został dowódcą dyonu ćwiczebnego; wykazywał na tym stanowisku wiele energii i inicjatywy. Decyzją szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej  Jerzego Świrskiego został z dn. 18 VII 1929 urlopowany, następnie  24 X tego roku przeniesiony na własną prośbę w stan nieczynny, a 28 II 1931 w stan spoczynku. Od IX 1929 do 1 VIII 1936 był dyrektorem Państwowej Szkoły Morskiej w Tczewie, przeniesionej w 1930 do Gdyni; od 26 XI 1930, posiadając dyplom kapitana  żeglugi wielkiej, zapisał się w dziejach uczelni jako jeden z jej najlepszych szefów.

Aktywny działacz społeczny i publicysta

Od 1936 Mohuczy pracował w Związku Armatorów Polski, w 1937 został kierwownikiem  wydziału zaopatrzenia i zakupów Żeglugi Polskiej. Mohuczy był też mocno zaangażowany w działalności społecznej , będąc od 1922 członkiem Rady Ligi Żeglugi Polskiej, członkiem zarządu Towarzystwa Wiedzy Wojskowej w Toruniu, Ligi Morskiej i Kolonialnej, Ligi Obrony Powietrznej i  Przeciwgazowej i Towarzystwa Przyjaciół Strzelca w Gdyni. Poza wymienionymi już pracami opublikował ponadto: Les idées militaires de la marine russe avant 1904, leur évolution et leur application (1925). X lat pracy na morzu (1935) oraz artykuły  w wydawnictwach Ligi Morsakiej i Kolonialnej „Młodym Zawodowcu” (pseud. „Pirat”). Do niektórych z tych pozycji powołano specjalny komitet redakcyjny i wyższą komisję  wykonawczą.

Zmobilizowany do czynnej służby 24 VIII 1939 był delegatem dowódcy floty ds. Marynarki Handlowej w portach w Gdyni i na Helu. W obliczu kapitulacji wziął udział 1 X tego roku w nieudanej próbie przerwania blokady Helu na kutrze rybackim. Po kapitulacji Helu wzięty do niewoli, przebywał w oflagach XVIII A w Lienzu i II C w Woldenbergu (Dobiegniewie).

Po wyzwoleniu powołany został 25 VII 1945 do służby czynnej w stopniu komandora dyplomowanego na stanowisko p.o. komendanta i dyrektora  nauk organizowanej Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej, a 25 X tego roku na stanowisko zastępcy szefa Sztabu Głównego Marynarki  Wojennej.  Dwa miesiące późnej został szefem Sztabu z jednoczesnym p.o. dowódcy Marynarki  Wojennej, a 1 III 1946 awansowano go do stopnia kontradmirała. Pełniąc te funkcje, Mohuczy  uczestniczył aktywnie w tworzeniu podstaw organizacyjnych Marynarki Wojennej.

14 II 1947 z powodów zdrowotnych na własną prośbę został zwolniony ze stanowiska p.o. dowódcy Marynarki Wojennej. Miesiąc później objął stanowisko prezesa Rady Głównej Ligi Morskiej; był nim do sierpnia 1949. Z dniem 30 XI 1948 został przeniesiony w stan spoczynku. 7 XII 1949 Mohuczego aresztowano pod niesłusznymi zarzutami narażenia Skarbu Państwa na znaczne straty finansowe i Wyrokiem Najwyższego Sądu Wojskowego z 7 III 1950 skazano na trzynaście lat więzienia.

Mohuczy zmarł 7 V 1953 w więzieniu w Sztumie. Pochowano go na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Pośmiertnie został całkowicie zrehabilitowany (7 VI 1957). Oprócz wspomnianego wyżej Krzyża Virtuti Militari V klasy Mohuczy  odznaczony był: Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–21, Medalem X-lecia Odzyskanej Niepodległości, Krzyżem Grunwaldu III klasy, Gwiazdą Górnośląską, Medalem Zwycięstwa i Wolności oraz Medalem za Odrę, Nysę i Bałtyk.

Mohuczy  był dwukrotnie żonaty; w małżeństwie zawartym 23 I 1917 z Janiną Emilią Skarbek-Stefanowską miał córkę Halinę Marię (ur. 28 VII 1918). Małżeństwo zawarte w 1947 z Gerardą z Wysockich Makarowską było bezdzietne. W Toruniu Mohuczy  mieszkał przy ul. Chełmińskiej 17.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

MIELNICZEK EDWARD

MIELNICZEK EDWARD (1920–2009), dziennikarz radiowy, literat, satyryk, poeta, aktor.

Urodził się 16 VI 1920 w Przemyślu, syn urzędnika Józefa i Marii z domu Lőffelmann. Jako junak Przysposobienia Wojskowego brał udział w 1939 w obronie Lwowa. W okresie okupacji był wywieziony na prace przymusowe do rolnika w Austrii, potem krótko pracował na kolei w Jarosławiu.

Pod koniec wojny znalazł się w wojsku, ukończył III Szkołę Oficerską Piechoty w Inowrocławiu, gdzie 19 XII 1945 zdał maturę. W Inowrocławiu zorganizował z żołnierzami amatorski teatr – był reżyserem i aktorem. W 1946 znalazł się w Toruniu i  przez rok był aktorem w Garnizonowym Teatrze Domu Żołnierza.

Po ukończeniu półrocznego Studium Dramatycznego, zorganizowanego przez Adama Grzymałę-Siedleckiego w Bydgoszczy, podjął w 1949–52 pracę jako aktor w Teatrze Ziemi Pomoraskiej w Toruniu. Grał m.in. w Wiośnie w Norwegii S. Engstranda (wymiennie z Władysławem Hańczą) doktora. Równocześnie od 1946 studiował na UMK polonistykę, którą ukończył w 1952.

Był sprawnym organizatorem życia kulturalnego studentów. Po studiach porzucił pracę w teatrze na rzecz dziennikarstwa. Od 1952 pracował krótko w redakcji „Gazety Pomorskiej”; następnie był dziennikarzem radiowym w rozgłośni Bydgoszcz–Toruń; od 1956 aż do emerytury w 1980 – kierownik studia w Toruniu i redakcji młodzieżowej. Był operatywnym redaktorem, powszechnie znanym, szanowanym i lubianym.

Ujawnił swój talent literacki jako autor słuchowisk radiowych, opowiadań drukowanych w periodykach kulturalnych. Teatr „Baj Pomorski” w Toruniu zrealizował dwie jego sztuki: Strach co się dzieje i Całkiem inny świat. Publikował wiersze i opowiadania, m.in. na łamach „Pomorza”, „Tygodnika Kulturalnego”, „Życia Literackiego” i „Kultury”. Obowiązki dziennikarskie nie sprzyjały pracy literackiej, której poświęcił się na dobre zwłaszcza na emeryturze. W 1989 opublikował opowiadanie Całkiem inny świat (rec. I. B. „Nowe Książki” 1990, nr 5, s. 38), a w 1999 Portret psubrata – opowieść poświęconą Brunonowi Schulzowi i jego mordercy, która spotkała się z dość szerokim odzewem.

Opisał swoje dole i niedole z okresu prac przymusowych w Austrii w niepublikowanej dotąd książce W górach słonecznej Karyntii, którą bardziej interesowali się austriaccy (została na prywatne zlecenie Austrii przetłumaczona na język niemiecki) niż polscy wydawcy. Jej fragment pt. Piękna żona bauera ukazał się w bydg. periodyku lit. „Metafora” (1990, nr 3–4-5, s. 123– 8). W konkursie Wydziału Kultury w Toruniu  w 1979 zdobył I nagrodę za wiersz Z prasy terenowej. Miał wielkie poczucie humoru i talent satyryczny, potwierdzony m.in. w cyklu wierszy Głowy toruńskie, drukowanym w „Przeglądzie Artystyczno-Literackim”.

W 1952–82 był członkiem Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich, a następnie Stowarzyszenia Dziennikarzy RP, Towarzystwa  Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu, Związku Literatów Polskich i działaczem organizacji kombatanckich (ZBOWiD). Odznaczono go m.in.: Krzyżem Kawalerskim OOP, Srebrnym i Złotym Krzyżem Zasługi, Honorową Odznaką Komitetu ds. Radia i TV, Złotą Odznaką Stowarzyszenia Dziennikarzy Polskich.

W małżeństwie z Zofią z domu Czuruk miał syna Grzegorza (konserwator dzieł sztuki). W Toruniu mieszkał przy ul. Chełmińskiej 22 m. 3 (obecnie Podmurna 111). Zmarł po długiej i uciążliwej chorobie 30 I 2009. Został pochowany na cmentarzu św. Jerzego przy ul. Gałczyńskiego.

Bibliografia

  1. Z. Jędrzyński, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

MIELCAREK JÓZEF

MIELCAREK JÓZEF (1895–1976), przewodniczący  Rady Miejskiej Inowrocławia, adwokat, notariusz i sędzia w Toruniu, działacz polityczny i społeczny.

Urodził się 11 II 1895 w Jaksicach w pow. inowrocławskim, w rodzinie rolnika Wojciecha i Salomei z Kosiaków. Po ukończeniu szkoły powszechnej w Jaksicach uczęszczał do gimnazjum w Inowrocławiu; był aktywnym członkiem Towarzystwa Tomasza Zana. W 1915 uzyskał świadectwo dojrzałości. Następnie studiował prawo na uniwersytecie  w Lipsku, Berlinie, Getyndze i Wrocławiu, gdzie w 1918 otrzymał dyplom.

Wybitny działacz „Zetu” Wrocław, w 1919 redaktor odpowiedzialny za „Brzask”. Jako powstaniec wielkopolski brał udział w wyzwoleniu Inowrocławia. Wstąpił ochotniczo do 5 Pułku Strzelców Wielkopolskich (późniejszego 59 Pułku Piechoty Wielkopolskiej). W październiku 1919 złożył przed Państwową Komisją  Egzaminacyjną w Poznaniu egzamin dla referendariuszy i przeniesiony został z formacji frontowej do sądownictwa wojskowego przy Wojskowym Sądzie Załogowym w Poznaniu. 19 III 1920 mianowano go podporucznikiem  w Korpusie Sądowym, a następnie zweryfikowano przez Centralną Wojskową Komisję Weryfikacyjną do stopnia porucznika.

Od grudnia 1920 był urlopowany i brał udział w akcji plebiscytowej w Bytomiu, potem działał na terenie pow. kozielskiego. Po ukończeniu pracy w komisji  plebiscytowej powrócił do służby wojskowej i z początkiem kwietnia 1921 przydzielony został – jako oficer sądowy – do Sądu Wojskowego  w Bydgoszczy. Po przeniesieniu do rezerwy, od 10 VIII 1921 odbywał aplikację sądową przy Sądzie Grodzkim  w Inowrocławiu, Sądzie Okręgowym  w Bydgoszczy oraz Sądzie Apelacyjnym w Poznaniu i tam 23 II 1923 złożył egzamin sędziowski. Mianowano go asesorem sądowym i kierownikiem  Sądu Grodzkiego w Łobżenicy (działał na tym stanowisku do 30 XI 1923).

Adwokat i notariusz w Inowrocławiu

Po rezygnacji z pracy w sądownictwie otrzymał zgodę prezesa Sądu Apelacyjnego w Poznaniu na wykonywanie zawodu adwokata w Inowrocławiu. 23 XII 1923 otworzył kancelarię przy ul. Królowej Jadwigi 22–23. W latach 20. XX w. prowadził ją samodzielnie, potem wspólnie z adwokatem Tadeuszem Mollenbrockiem. Dodatkowo w kwietniu 1927 mianowany został notariuszem i pełnił obydwa zadania do 31 XII 1933.

Po osiedleniu się w Inowrocławiu brał czynny udział w życiu społecznym i politycznym. Należał do grona pomysłodawców utworzenia Związku Stowarzyszeń  Polskich w Inowrocławiu i od czasu jego zawiązania 28 VI 1925 do opuszczenia miasta z końcem 1933 był prezesem jego zarządu. Gdy 13 IX 1926, w czasie posiedzenia Rady Miejskiej w Inowrocławiu, z inicjatywą budowy pomnika Jana Kasprowicza wystąpił dr Józef Pawlak, Związek  Stowarzyszeń  Polskich w Inowrocławiu podjął tę myśl i utworzył Komitet Budowy Pomnika J. Kasprowicza, na czele którego stanął Mielcarek.

Ponadto do kwietnia 1927 p.o. komisarza inowrocławskiej Kasy Chorych. W 1928–34 zasiadał też w radzie nadzorczej Banku Ludowego w Inowrocławiu. Udzielał się także w Kurkowym Bractwie Strzeleckim oraz w Towarzystwie Gimnastycznym  „Sokół”. Wiele uwagi poświęcał działalności politycznej. Starosta inowrocławski w tajnej charakterystyce gości zaproszonych na raut z prezydentem RP Ignacym Mościckim na Zamku w Poznaniu (1928) określił Mielcarka jako „rządowca”. Był członkiem Bezpartyjnego Bloku Współpracy z Rządem i wybierano go na prezesa jego Rady Powiatowej (w 1928–32).

W styczniu 1933 zaangażował się w zorganizowanie lokalnej komórki sanacyjnego Legionu Młodych, sam też stanął na czele towarzyszącego mu Koła Seniorów. Należał do liderów samorządu miejskiego. Trzykrotnie ubiegał się o członkostwo w Radzie Miejskiej Inowrocławia. W 1925 kandydował z pozycji 2. na liście Komitetu Wyborczego Wszystkich Stanów (którego był głównym organizatorem); został radnym III kadencji.

Odgrywał ważną rolę w działalności Rady, pełnił funkcje tytularne. W 1926–27 wybierano go na wiceprzewodniczącego . Po ustąpieniu z funkcji przewodniczącego przez Józefa Lenartowskiego Mielcarek zajął jego miejsce, pokonując w wyborach 19 XII 1927 kandydata PPS – Konstantego Głowackiego. Po zmianie układu sił politycznych w wyborach 16 I 1929 Mielcarek został członkiem komisji wyborczej, prawnej i finansowej. Ponadto w 1929 był delegatem na zjazd Związku Miast Polskich i do Sejmiku Samorządu Wojewódzkiego.

Zabiegał o utworzenie Publicznej Biblioteki Miejskiej Inowrocławia (1930), a następnie zasiadał w jej kuratorium. Z mandatu radnego zrezygnował z początkiem listopada 1929. Było to związane z jego wyborem (29 VII 1929) na radcę Magistratu. Zakres obowiązków Mielcarka  obejmował sprawy prawne, wyborcze oraz finansowe; sprawował także decernat nad deputacją budowlaną. Jesienią 1929 był również liderem komitetu wyborczego Narodowego Komitetu Gospodarczego i startował w wyborach do Rady Miejskiej, jednakże z uwagi na pełnione radcostwo nie objął należnego mu mandatu radnego.

Po upływie kadencji radcy (z końcem września 1933) mógł bez przeszkód prawnych kandydować po raz kolejny do Rady Miejskiej. Stał na czele prorządowego komitetu wyborczego Narodowego Bloku Gospodarczego i dążył do porozumienia z PPS, by zapewnić ugrupowaniu zdobycie większości miejsc w Radzie. Po ostrej kampanii zdobył w wyborach 26 XI 1933 mandat radnego V kadencji, ale Narodowy  Blok Gospodarczy  nie zdołał wywalczyć większości w samorządzie. Mielcarek  kierował klubem radzieckim, należał do Komisji Prawnej, Wyborczej, Finansowej i do Komisji Nazewnictwa Ulic. 14 I 1934 uczestniczył w zjeździe niepodległościowców w Poznaniu. Z mandatu zrezygnował 23 X 1934. Związane to było z decyzją o opuszczeniu Inowrocławia. Już od 1 I 1934 był notariuszem w Gnieźnie. Również tam aktywnie działał na forum publicznym. Wspierał pracę organizacji prorządowych; 20 III 1938 był jednym z mówców na gnieźnieńskiej uroczystości złotego jubileuszu kapłaństwa biskupa Antoniego Laubitza.

Latem tego roku zamieszkał w Toruniu i od lipca był tu notariuszem. We wrześniu 1939, po wkroczeniu Niemców do Torunia, został aresztowany i osadzony w toruńskim Forcie VII, a następnie do sierpnia 1940 był więziony, początkowo w Stutthofie (należał do pięcioosobowej grupy organizującej ruch oporu), potem w Sachsenhausen. Po uwolnieniu i podleczeniu przeniósł się wraz z rodziną do Warszawy. Początkowo pracował w Towarzystwie Robót Komunikacyjno-Budowlanych, a od sierpnia 1943 pozwolono mu wykonywać obowiązki adwokata.

Członek Miejskiej Rady Narodowej i działacz społeczny w  Toruniu

Po upadku powstania warszawskiego trafił do obozu w Pruszkowie, następnie skierowany został do Ślęzan pod Koniecpolem, a potem do Iłży. Po wyzwoleniu wrócił do Torunia, od 22 III 1945 był tu adwokatem, a od 1 VIII 1946 – sędzią Sądu Okręgowego i jednocześnie notariuszem. W 1945–47 był członkiem Miejskiej Rady Narodowej w Toruniu. 1 I 1952 otrzymał nominację na kierownika Państwowego Biura Notarialnego w Toruniu; zajmował to stanowisko do czasu przejścia na emeryturę z końcem 1969. W okresie powojennym  działał w środowisku prawniczym. Należał do grona założycieli powstałego w 1957 w Toruniu Klubu Inteligencji Katolickiej, będąc w 1957–61 jego wiceprezesem, a następnie do 1965 sekretarzem. Ponadto został w 1957 prezesem reaktywowanego Towarzystwa Miłośników Torunia i do 1960 był członkiem Zarządu. Od 1970 mieszkał w Chełmnie; jego córka Maria była kierownikiem  tamtejszego Państwowego  Biura Notarialnego.

Mielcarek zmarł 28 VI 1976. Został pochowany w Chełmnie. Odznaczony był: Medalem Niepodległości (przed 1939), Złotym Krzyżem Zasługi (1939) oraz Krzyżem Kawalerskim OOP (po 1945). W małżeństwie zawartym w 1924 z Heleną z Kosiaków (1896–79) miał dzieci: córkę Marię Aleksandrę  (1924–90; notariusz) i syna Andrzeja (1927–1991; adwokat).

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

MENCZAK AUGUSTYN

MENCZAK AUGUSTYN ALEKSANDER (1894–1952) pseudonim „Alot”, pułkownik pilot, dowódca 4 Pułku Lotniczego w Toruniu.

Urodził się  31 III 1894 w Przemyślu. Tam w 1914 ukończył gimnazjum klasyczne. 8 IX tego roku powołany został do służby wojskowej w armii austro-węgierskiej. Służył m.in. w 3 Pułku Artylerii Fortecznej w Przemyślu. Ukończył Szkołę Artylerii w Budapeszcie. Walczył na froncie włoskim. 1 VIII 1916 wstąpił do Szkoły Obserwatorów i Pilotów w Wiener Neustadt. Ukończył ją jako obserwator. W grudniu tego r.oku latał w 4 Kompanii Lotniczej. Od 1 VIII 1917 do 17 III 1918 szkolił się na pilota w 7 Eskadrze Lotniczej. Był dwukrotnie ranny w walkach powietrznych na froncie bałkańskim.

Przez pewien czas p.o. dowódcy 7 Eskadry Lotniczej. 15 XI 1918 wstąpił do Wojska Polskiego do formacji lotniczych. Od 3 I do 19 III 1919 służył w Inspektoracie Lotniczym, jednocześnie brał udział w walkach powietrznych w wojnie polsko-bolszewickiej. 20 III tego roku  został ranny. Po wyleczeniu, w lipcu 1919, został adiutantem szefa lotnictwa w Naczelnym Dowództwie. Funkcję tę sprawował do 15 VII 1920. Dwa dni później został dowódcą 8 Eskadry Wywiadowczej, która bombardowała zbliżające się formacje Armii Czerwonej pod Radzyminem, Lublinem i Hrubieszowem. Po zakończeniu działań wojennych (w 1920–24) był szefem Referatu Wyszkolenia i Regulaminów, a następnie  szefem Wydziału  Ogólnoorganizacyjnego w Departamencie  IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw  Wojskowych.

W 1924 został zastępcą dowódcy 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Od 15 IV do 30 XI 1926 ponownie był szefem Wydziału Ogólnoorganizacyjnego. 1 XII 1926 został dowódcą 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Dowodził nim do stycznia 1931, kończąc w 1928 Wyższy Kurs Oficerów Lotnictwa i Artylerii przy Wyższej Szkole Wojennej. W Toruniu  Menczak był członkiem Zarządu Komitetu Wojewódzkiego  Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej i kierował sekcją lotniczą, ponadto był prezesem Klubu Sportowego  „Gryf ”. W sierpniu 1933 na własną prośbę został przeniesiony w stan spoczynku z powodu utraty zdrowia (na skutek wypadków lotniczych). Losy jego w 1933–39 nie są znane.

Po wybuchu drugiej wojny światowej uczestniczył aktywnie w ruchu oporu w szeregach polskiej Armii Ludowej. Brał udział w powstaniu warszawskim. Używał pseud. „Alot”. 8 V 1945 został powołany do Wojska Polskiego.  Otrzymał przydział do 15 Zapasowego Pułku Lotniczego, w którym wykładał taktykę. Od 1 I do 30 VII 1946 był starszym wykładowcą taktyki lotniczej w Oficerskiej Szkole Polityczno-Wychowawczej w Łodzi. W sierpniu tego roku powrócił do Dowództwa Lotnictwa; do marca 1947 służył na stanowisku szefa Sztabu Kwatermistrzostwa, a następnie szefa sekcji przygotowania kadr lotniczych. Jednocześnie p.o. red.aktora odpowiedzialnego „Wojskowego  Przeglądu Lotniczego”.

22 VII 1947 awansował do stopnia pułkownika. Gdy w sierpniu 1950  obejmował stanowisko kierownika  sekcji szkolenia kadr lotnictwa cywilnego, nie przypuszczał, że wkrótce zmieni się stosunek władz do oficerów Drugiej Rzeczypospolitej. Zmiana ta dotknęła także jego – 26 IV 1951 został aresztowany przez funkcjonariuszy Głównego Zarządu Informacji. Torturowanemu fizycznie i udręczonemu psychicznie pułkownikowi Menczakowi na podstawie spreparowanych danych postawiono zarzut szpiegostwa. 13 V 1952 Najwyższy Sąd Wojskowy  skazał go na karę śmierci i utratę praw publicznych i obywatelskich na zawsze. Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego  nie uwzględniło apelacji, a prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. 7 VII 1952 – prawy człowiek, uczestnik dwóch wojen światowych, który pragnął służyć ojczyźnie – został rozstrzelany. Pułkownik  pilot Menczak był kawalerem Srebrnego Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 1426, nadanego mu 4 VIII 1921, otrzymał również Złoty Krzyż Zasługi oraz Polową Odznakę Pilota nr 7.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010

MARYANSKI [Mariański] JÓZEF

MARYANSKI [Mariański] JÓZEF IGNACY (1720–1761), kupiec i rajca toruński.

Urodził się w Toruniu 9 III 1720 jako syn Konstantego i Salomei z domu Wierzbicz (z Piotrkowa). Ojciec , pochodzący z Kalisza, uzyskał prawo miejskie w Toruniu w 1709 jako kupiec korzenny, szybko stając się jednym z bogatszych handlarzy. Mieszkał na rogu obecnej ul. Łaziennej i Ciasnej w tzw. domu (pałacu) Eskenów; zatrudniał aż dziewięć osób.

Po tzw. tumulcie toruńskim  z 1724 został na mocy dekretu sądu komisarskiego, jako katolik, wprowadzony 13 XII tego roku w skład rady toruńskiej. Zmarł jednak już 3 VI 1725. Wdowa po nim wyszła ponownie za mąż za toruńskiego  kupca (niemającego jednak praw miejskich), katolika Bogdana Hazę de Radlicz. Toczyły się długoletnie spory sądowe o spadek po Konstantym, a przedsiębiorstwo handlowe wyraźnie podupadło.

Maryanski wraz z braćmi, Walentym (1722–1750) (mylnie zapisanym jako Konstanty) i Janem (ur. 1723), został wpisany 14 X 1732 do jezuickiego gimnazjum w Braniewie. Później odbył w Gdańsku praktykę w zawodzie kupieckim. Po zgonie matki (ok. 1736) wraz z bratem Walentym przejęli firmę korzenną ojca i doprowadzili ją do rozkwitu.

Walenty utrzymywał korespondencję z Józefem Andrzejem Załuskim. Informował go o toruńskich  aukcjach książek i kupował na nich dzieła dla Biblioteki Załuskich. Maryanski 23 XII 1743 uzyskał prawa miejskie, ale już jako kupiec sukienny. Po zgonie brata Walentego (1750) prowadził handel także towarami korzennymi. 15 III 1747 został wybrany na członka Trzeciego Ordynku i jednocześnie na ławnika przedmiejskiego. Już 27 III 1748 został ławnikiem staromiejskim. Później (w 1754–60) toczył jednak spory z władzami miejskimi, m.in. o spadek po swym krewnym, rajcy Stanisławie Dutkiewiczu (zm. 1754).

Maryanski był członkiem deputacji stróży (1749–54) i deputacji pogłównego (1748–54). W 1755 podkanclerzy Michał Wodzicki i kanclerz Jan Małachowski rekomendowali go jako katolika do rady toruńskiej. Natomiast biskup warmiński Adam S. Grabowski, proszony przez toruńskich katolików o poparcie kandydatury Maryanskiego, zachował ostrożność, zwracając uwagę na jego konflikty z radą. Mimo to Maryanski  został 31 III 1756 wybrany w skład rady toruńskiej.

Żonaty od 1744 z Elżbietą z Jeleniewskich (1716–1745; córka Adama, szmuklerza, wdowa po ławniku przedmiejskim Paulu Zerbonim), a po jej śmierci ożenił się powtórnie (15 XI 1746) z pochodzącą z Piotrkowa Agnieszką z Dutkiewiczów (córka Antoniego lub Franciszka, braci toruńskich  rajcy Stanisława). Miał z nią ośmioro dzieci: Mariannę Salomeę (ur. 15 I 1748), Jadwigę Teresę (ur. 20 X 1752), Katarzynę Annę (ur. 3 V 1754), Annę Magdalenę (27 IV 1756–VIII 1795), Magdalenę Joannę (28 VII 1757–III 1764), Kaspra Melchiora Baltazara Franciszka Ksawerego (7 I 1759–24 IV 1759), Joannę Helenę Salomeę (ur. 22 V 1760) i pogrobowca Józefa Daniela (ur. 29 XII 1761).

Wdowa w 1774 skarżyła się radzie na niedostatek i na konieczność wyprzedaży ruchomego majątku. Maryanski zmarł po dwudniowej chorobie 21 VIII 1761. Pochowano go 27 VIII w kościele św. Jana. Została po nim, także w sferach protestanckich, bardzo pozytywna opinia, jako o człowieku uczciwym, rozsądnym, przyjaznym ludziom i prawdziwie troszczącym się o swe ojczyste miasto.

 Bibliografia

  1. J. Dygdała, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010