Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

CHEŁMIŃSKI JÓZEF

CHEŁMIŃSKI JÓZEF (1899–1938), pseud. Antek Łazęga, redaktor, działacz polityczny i społeczny


 

Powieściopisarz i działacz partyjny

Urodził się 8 listopada 1899 r. we wsi Piaski (Podgórz) pod Toruniem, w rodzinie robotniczej. Lata dziecięce spędził w Elgiszewie w powiecie wąbrzeskim, gdzie w szkole zwrócił na siebie uwagę swoimi uzdolnieniami i skąd przeszedł do cesarsko-.królewskiego  gimnazjum. w Wadowicach, dalszą naukę gimnazjalną kontynuował w Luisengimnasium w Koblencji nad Renem.

Podczas zasadniczej służby wojskowej w armii niemieckiej był m. in. pisarzem przy baonie, następnie urzędnikiem komendantury dworcowej w Gerolstein w Nadrenii, a przed zakończeniem pierwszej wojny światowej pracował w oddziale rentowym i demobilizacyjnym 68 pułku piechoty niemieckiej.

Od 15 maja 1919 r. do 15 stycznia 1920 r. był nauczycielem domowym u Tomasza Zakrysia, działacza ruchu polskiego na Pomorzu i Mazurach, w Dolnych Notystach w powiecie giżyckim, następnie do 20 lipca 1920 r. sekretarzem i zastępcą delegata polskiego przy komisji alianckiej w Mrągowie.

Wydalony z terenu plebiscytowego przez władze niemieckie, zamieszkał Józef Chełmiński w Toruniu, gdzie otrzymał stanowisko starszego sekretarza Wydziału Zdrowia Publicznego przy Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim (UWP), lecz po trzech tygodniach – (wrzesień 1920 r.) – jako dobry stylista przydzielony został do decernatu prasowego Wydziału Aprowizacyjnego UWP.

15 stycznia 1921 r. Józef Chełmiński zwolnił się z pracy w Wydziale Aprowizacyjnym i został dziennikarzem. Pierwsze kroki na niwie redakcyjnej stawiał w wychodzącym w Toruniu „Głosie Robotnika” – organie narodowych robotników. Potem przez kilka lat był redaktorem “Prawdy”, organu Narodowej Partii Robotniczej w Poznaniu, okresowo pracował także w wychodzącej wówczas w Poznaniu “Gazecie Powszechnej” i “Świecie Kupieckim”, w chojnickim “Dzienniku Pomorskim”, w czerskim “Echu Borów Tucholskich” i wreszcie w toruńskiej “Obronie Ludu”. Poza tym jego artykuły oraz opowiadania, nowele, powieści i wiersze ukazywały się także w “Gazecie Grudziądzkiej”, “Gońcu Nadwiślańskim”, “Głosie Lubelskim” i “Słowie Pomorskim”.

W odcinkach ukazywały się m. in. powieści: “Garbaty bohater. Powieść na tle stosunków pomorskich”, “Głos Robotnika”, 1922 r, “Tajemnica starej chaty. Powieść sensacyjna z dni współczesnych”, “Dziennik Pomorski” 1928 r., “Bractwo Mścicieli. Powieść z chwil przełomowych Pomorza”, “Obrona Ludu”, 1932–1933; opowiadania i humoreski: “Napój szatana (Opowiadanie z życia)”, “Głos Robotnika”, 1930–1931, “Z pamiętników ciekawego człowieka . Moja podróż do Łodzi”, “Głos Robotnika”, 1921 r., “Ło sztyrech krawcach z Torunia”, “Obrona Ludu”, 1937 r.; artykuły historyczne: “Studia nad przeszłością Torunia”, “Pomorze”, Dodatek Literacki “Dziennika Gdańskego”, 20 VIII 1922 nr 3 s. 18–19, “Z świetnej historji Torunia”, “Słowo Pomorskie”, 7 VII 1926 nr 152 s. 3, 8 VII 1926 nr 153 s. 3, “Czersk (Z cyklu artykułow o Polsce)”, “Głos Lubelski”, 28 I 1935 nr 28 s. 2–3, “W rodzinnym mieście króla Sobieskiego (Podhorce)”, “Gazeta Grudziądzka”, 7 III 1935 nr 28 s. 10, “Zwyczaje Bożego Narodzenia w sztuce”, “Goniec Nadwiślański”, 25 XII 1936 nr 300 s. 3.

Politycznie i z przekonań przez całe swoje życie był Józef Chełmiński demokratą wyznawcą programu narodowego ruchu robotniczego; mimo że trudności życiowe zmuszały go nieraz do współpracy z pismami, których kierunku ideowego nie podzielał to kontaktu z narodowym ruchem robotniczym nie zerwał nigdy. Swoje zaangażowanie w program tego ruchu wyraził później m. in. w artykule “Stronnictwo Pracy. Co każdy obywatel o nim wiedzieć powinien?”, opublikowanym w “Kalendarzu Ludowym” na rok 1938, s. 33–48, wydanym drukiem i nakładem Syndykatu Dziennikarzy Pomorskich, współzałożycielem i prezesem Koła Rodzicielskiego Szkoły w Toruniu.

Red. Józef Chełmiński był w Toruniu długoletnim zasłużonym i wybitnym działaczem Narodowej Partii Robotniczej (NPR), a następnie Stronnictwa Pracy, pełniąc m. in. funkcję sekretarza Zarządu Wojewódzkiego i Powiatowego oraz prezesa NPR – Koła Chełmińskie Przedmieście. Poza tym był założycielem i przez pewien czas prezesem Koła Związku Młodzieży Pracującej “Jedność”, członkiem Głównej Komisji Rewizyjnej i jednym z wybitniejszych działaczy tego Związku. Ponadto był członkiem zarządu i współzałożycielem Towarzystwa Uchodźców z Warmii i Mazur w Toruniu, członkiem zarządu Syndykatu Dziennikarzy Pomorskich, współzałożycielem i prezesem Koła Rodzicielskiego Szkoły Powszechnej nr 5 w Toruniu.

Zmarł  26 maja 1938 r. w szpitalu miejskim na Mokrem. Osierocił żonę Janinę i czworo dzieci: Janusza, Tomasza, Irenę i Macieja. Redaktor Józef Chełmiński pochowany został na cmentarzu przy ul Wybickiego.

W Toruniu Józef Chełmiński mieszkał przy ul. Legionów 34.


Bibliografia: K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny , t. 4 ToMiTo UMK Toruń 2004


FOTOGALERIA