Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

CHYCZEWSKI JERZY AURELIUSZ

CHYCZEWSKI JERZY AURELIUSZ (1907–1944),  historyk sztuki, konserwator zabytków, krajoznawca i propagator turystyki


 

Konserwator wojewódzki

Urodził się 10 czerwca 1907 r. w Korcu w powiecie rówieńskim na Wołyniu, w rodzinie Włodzimierza i Aurelii z Kierbedziów. Po ukończeniu gimnazjum państwowego w Krakowie i otrzymaniu świadectwa dojrzałości odbył od 12 lipca 1927 r. do 19 września 1928 r. służbę wojskową w Pułku Radiotelegraficznym. W latach późniejszych brał kilkakrotnie udział w ćwiczeniach dla oficerów rezerwy w macierzystym pułku; 1 stycznia 1936 r został awansowany do stopnia porucznika.

Po zwolnieniu z wojska 1 kwietnia 1929 r. został zatrudniony na stanowisku sekretarza w Oddziale Kultury i Sztuki w Urzędzie Wojewódzkim Warszawskim jako pracownik kontraktowy. W zakresie jego obowiązków znajdowały się sprawy dotyczące organizacji i popierania ruchu turystycznego na obszarze województwa warszawskiego, m. in. współpraca z Wojewódzką Komisją Turystyczną, inicjowanie i zakładanie związków propagandy turystycznej oraz pobudzanie związków samorządu terytorialnego do intensywnego popierania ruchu turystycznego.

Równocześnie Jerzy Chyczewski studiował historię sztuki na Wydziale Humanistycznym Uniwersytetu Warszawskiego, będąc jednym z ulubionych studentów prof. Zygmunta Batowskiego. Po złożeniu w styczniu 1935 r. egzaminu końcowego uzyskał stopień magistra filozofii w zakresie historii sztuki.

Dekretem Wojciecha Świętosławskiego, Ministra Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego z 26 czerwca 1937 r. mgr Chyczewski mianowany został z dniem 1 lipca tego roku konserwatorem wojewódzkim i kierownikiem Oddziału Sztuki w Urzędzie Wojewódzkim Pomorskim w Toruniu.

Był najmłodszym w Polsce konserwatorem; obejmując stanowisko konserwatora pomorskiego miał 30 lat. Kompetencja, zapał, ambicja i natura subtelnego artysty złożyły się na jego działalność na pomorskim gruncie, a poprzedził ją, mimo młodego wieku, szereg studiów w dziedzinie historiografii sztuki, wśród nich m. in.: “Zabytki sztuki, muzea i zbiory województwa warszawskiego”, Warszawa 1935 oraz wydana w 1936 r. przez Warszawskie Towarzystwo Naukowe: “Kolegiata Pułtuska na tle kościelnego budownictwa mazowieckiego XV i XVI wieku”, a także opublikowane w “Ziemi” w 1936 i 1937 r. artykuły: “Przeszłość kulturalno-artystyczna dawnego Łowicza” i “Włocławek i północno-zachodnie obszary województwa warszawskiego – jako tereny różnych wpływów artystycznych”. Prace te reprezentowały cenny dorobek i łączyły w sobie sumienność uczonego z wnikliwością oraz intuicją wytrawnego historyka sztuki.

 

Jego działalność konserwatorska nie ograniczała się tylko do samego Torunia; w okresie dwóch lat poprzedzających agresję Niemiec hitlerowskich na Polskę Jerzy Chyczewski, w mniejszym lub większym zakresie dał inicjatywę czy pomoc w zabezpieczeniu, uporządkowaniu i zrekonstruowaniu kilkuset obiektów zabytkowych na Pomorzu.


Twórczość naukowo-badawcza

Wedle wskazówek Chyczewskiego przeprowadzono renowację zabytkowych spichlerzy nad Brdą w Bydgoszczy oraz uporządkowano otoczenie zabytkowych kościołów. Odrestaurowano pałac Anny Wazówny i uporządkowano ruiny zamku krzyżackiego w Brodnicy. Zabezpieczono i częściowo odnowiono zabytki Chełmna, Chełmży, Chojnic, Golubia, Grudziądza, Lubawy, Nowego Miasta, Radzynia, Starogardu. Podczas prac renowacyjnych prowadzonych pod jego kierunkiem w farze grudziądzkiej i w kościele św. Janów w Toruniu odkryto cenne malowidła ścienne. Ponadto wiosną 1939 r. opracował on jeszcze program konserwacji Kolegiaty kruszwickiej, zgodnie z którym miała ona odzyskać dawne oblicze architektoniczne.

Mimo ogromnych i piętrzących się zadań konserwatorskich oraz pracy czysto administracyjnej w urzędzie, nie zaniedbywał mgr Jerzy Chyczewski twórczości i działalności naukowo-badawczej, której efektem były referaty wygłaszane na sesjach i sympozjach naukowych oraz artykuły z zakresu historii sztuki zamieszczane w czasopismach i prasie pomorskiej, w tym m. in.: “Arcydzieło sztuki snycerskiej – organy w kościele N. M. Panny w Toruniu, “Gazeta Pomorska”, nr 122 z 10–11 listopada 1938 r.; “Jeszcze o wystawie dzieł Ruszczycza na Pomorzu”, “Dzień Pomorza”, nr 61 z 15 marca 1938 r.; “Architektura starego Torunia”,(w:) Monografia Wielkiego Pomorza i Gdyni, Toruń 1939; “Wpływy Pomorza na sztukę Kujaw, Ziemi Dobrzyńskiej i północnego Mazowsza”, “Słowo Pomorskie”, nr 29 z 5 lutego 1939 r. oraz opublikowany już po śmierci autora w “Zapiskach Towarzystwa Naukowego w Toruniu”, w tomie 14 z 1948 r .obszerny artykuł posiadający zarówno dokumentarną, jak i historyczną wartość – “Prace konserwatorskie na terenie województwa pomorskiego od połowy 1937 r. do końca 1938 r.”

Nie zaniedbywał też Jerzy Chyczewski działalności społecznej będąc m. in.: zastępcą członka Zarządu Głównego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, wykładowcą na kursach dla przewodników organizowanych przez to Towarzystwo w Toruniu, stałym przedstawicielem wojewody pomorskiego Władysława Raczkiewicza w Miejskiej Komisji Muzealnej w Toruniu, kierownikiem sekcji opieki nad zabytkami Towarzystwa Przyjaciół Torunia, członkiem w Toruniu, i członkiem Komitetu Redakcyjnego “Teki Pomorskiej”, kwartalnika regionalnego poświęconego zagadnieniom kultury i sztuki – organu Konfraterni.

Ambitne i szerokie plany Chyczewskiego w zakresie konserwacji zabytków Torunia i Pomorza przerwał wybuch drugiej wojny światowej. Kontynuowano je częściowo po wojnie, lecz dopiero w ostatnich czasach nadano im nowy bieg. Nie doczekał tego momentu konserwator zabytków pomorskich mgr Jerzy Chyczewski, który zmobilizowany jako zastępca dowódcy łączności do Modlina brał udział w kampanii wrześniowej, a po upadku twierdzy modlińskiej więziony był wraz z jej obrońcami w obozie w Działdowie. Po kapitulacji i honorowym zwolnieniu obrońców Modlina z obozu i pozwoleniu powrotów do domów w polskich mundurach,


W czasie okupacji

Ambitne i szerokie plany Chyczewskiego w zakresie konserwacji zabytków Torunia i Pomorza przerwał wybuch drugiej wojny światowej. Kontynuowano je częściowo po wojnie, lecz dopiero w ostatnich czasach nadano im nowy bieg. Nie doczekał tego momentu konserwator zabytków pomorskich mgr Jerzy Chyczewski, który zmobilizowany jako zastępca dowódcy łączności do Modlina brał udział w kampanii wrześniowej, a po upadku twierdzy modlińskiej więziony był wraz z jej obrońcami w obozie w Działdowie. Po kapitulacji i honorowym zwolnieniu obrońców Modlina z obozu i pozwoleniu powrotów do domów w polskich mundurach,

 

Chyczewski udał się do żony, która przeniosła się do rodziny w Warszawie. Po długiej chorobie i powrocie do zdrowia wspólnie z żoną uczęszczał na tajne seminarium historii sztuki prowadzone przez prof. Zygmunta Batowskiego, na którym m. in. pracowali nad rzeźbą warszawską II połowy XIX wieku. Chyczewscy brali także udział w zebraniach odbywających się w domu dr Stefana Rygla, przedwojennego dyrektora Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie, podczas których przedstawiano wyniki badań naukowych, wygłaszano referaty i prelekcje. Chyczewski prowadził studia nad gotycką i renesansową architekturą Mazowsza i monografią katedry łomżyńskiej oraz obronił pracę doktorską. Ponadto w czasie wojny napisał jeszcze kilka rozpraw z historii sztuki, które zaginęły w czasie powstania warszawskiego.

Jerzy Chyczewski jako żołnierz Armii Krajowej, związany z jednostką “Zagroda”, wspólnie z żoną brał udział w powstaniu warszawskim. Zginął w obozie koncentracyjnym w Schortzingen na terenie Alzacji 18 października 1944 r., mając zaledwie 37 lat.

Medal brązowy “Za Długoletnią Służbę” otrzymał w 1938 r.

Żonaty był z Aliną Wołosiewicz (ślub odbył się w Warszawie 26 grudnia 1937 r.). Żona jego jest autorką rozlicznych artykułów z zakresu historii sztuki zamieszczonych w czasopismach naukowych i prasie pomorskiej. W Toruniu Chyczewscy mieszkali przy ul. Moniuszki 24 m. 7.


Bibliografia: K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny , t 4, ToMiTo UMK  Toruń 2004


FOTOGALERIA