Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

CZYŻAK JÓZEF ANTONI

CZYŻAK JÓZEF ANTONI (1897–1939), lekarz położnik i ginekolog


Wielkopolanin, telefonista artylerii niemieckiej

Urodził się 17 marca 1897 r. w Brzyskorzystewku w powiecie żnińskim w Wielkopolsce, w rodzinie Antoniego, dzierżawcy majątku kościelnego Zdziersk w powiecie szubińskim i Walentyny z Abtów. Uczęszczał do gimnazjum humanistycznego w Bydgoszczy, gdzie był jednym z założycieli pierwszego w tej szkole koła filomackiego Towarzystwa Tomasza Zana (TTZ), którego członkowie prowadzili pracę oświatową, a także z wielkim przejęciem, w konspiracji święcili wszystkie polskie rocznice narodowe w tym przepojonym niemieckim duchem mieście.

Filomaci przesłuchiwani byli przez dyrektora gimnazjum, który po pewnym czasie zorientował się w ich działalności i groźbą zamierzał dowiedzieć się, jaką drogą poznali się uczniowie Polacy różnych szkół bydgoskich i co ich łączyło. Mimo, że nie można było filomatom niczego występnego udowodnić, Józef Czyżak skazany został na 4 godziny aresztu, co było wówczas, jak sam to określił, karą niebywałą.

Nie chcąc narażać się na dalsze szykany, przeniósł się Czyżak do Wągrowca, gdzie – jak pisał w swoim krótkim życiorysie – znalazł inne stosunki, panował nad wszystkim duch polski, niebywała serdeczność i koleżeństwo ze strony kolegów i całego przeważnie polskiego społeczeństwa.

Po złożeniu w 1916 r. egzaminu dojrzałości Józef Czyżak wcielony został do armii niemieckiej; służył jako telefonista w artylerii, walcząc na frontach wschodnim i zachodnim, szykanowany jako Polak przez swoich niemieckich współtowarzyszy.

Po powrocie z wojny i śmierci ojca w 1918 r. zajął się administracją dzierżawionego majątku, nie zaniedbując przy tym obowiązków patriotycznych i biorąc udział w lokalnych wyprawach pierwszych oddziałów powstańców wielkopolskich, w okolicach Łabiszyna, Szubina i Żnina.

W 1919 r. rozpoczął studia lekarskie na Uniwersytecie Poznańskim, lecz wkrótce wyjechał jako ochotnik, na wezwanie Akademickiego Komitetu Plebiscytowego, na Górny Śląsk, celem prowadzenia propagandy plebiscytowej.

W lipcu 1920 r. zgłosił się ponownie jako ochotnik do 214 pułku artylerii w Poznaniu i brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. Zwolniony z wojska w styczniu 1921 r. kontynuował przerwane studia lekarskie, tym razem we Wrocławiu, skąd jednak za działalność plebiscytową został wydalony. Udał się więc do Warszawy i po złożeniu na tamtejszym Uniwersytecie pierwszego rigorosum wrócił do Poznania, gdzie w styczniu 1925 r. uzyskał dyplom lekarski. Jeszcze podczas studiów pracował jako asystent stażysta w Zakładzie Anatomii Patologicznej, zaś po uzyskaniu dyplomu – już jako starszy asystent. W 1926 r. przeszedł do Kliniki Położniczo-Ginekologicznej, w której odbył specjalizację, pracując równocześnie naukowo. Wkrótce wyjechał na specjalistyczny kurs urologiczny do Wiednia, poświęcając czas także na poznanie wiedeńskich klinik ginekologicznych. Przebywał również przez pewien czas w instytucie przeciwrakowym w Monachium i w klinice ginekologiczno-położniczej Uniwersytetu w Pradze.


Właściciel kliniki  ginekologiczno-położniczej w Toruniu

W styczniu 1933 r. przeprowadził się Józef Czyżak do Torunia, pracował tu jako lekarz położnik i ginekolog, zajmując się także diagnostyką histopatologiczną. Następnie przez dwa lata pracował jako ordynator w Lecznicy Miejskiej na Przedzamczu, w szpitalu przy ul. Batorego i w wojskowym Szpitalu Okręgowym Dowództwa Okręgu Korpusu VIII. Prowadził poza tym prywatną praktykę, początkowo jako ginekolog, przy ul. Szumana 2 (w dawnej klinice dra Leona Szumana), potem przy ul. Poniatowskiego 1, a następnie otworzył własną klinikę ginekologiczno-położniczą przy ul. Legionów 15.

Ponadto Józef Czyżak był członkiem zwyczajnym Wydziału Lekarskiego Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk, członkiem Towarzystwa Patologów Polskich – Sekcji Poznańskiej Towarzystwa Lekarskiego w Toruniu; ogłosił kilka rozpraw z zakresu nauk medycznych w czasopismach lekarskich.

Po wybuchu drugiej wojny światowej został aresztowany przez hitlerowców w październiku 1939 r. Wg  T. Jaszowskiego i Cz. Sołeckiego  Czyżak  został uwięziony w toruńskim Forcie VII, a następnie rozstrzelany w masowej egzekucji w lesie Barbarka pod Toruniem; natomiast w jednodniówce wydanej po drugiej wojnie światowej . w Toruniu (staraniem Koła Toruńskiego – Polskiego Związku Byłych Więźniów Politycznych, Hitlerowskich Więzień i Obozów Koncentracyjnych) na liście osób zamordowanych przez Niemców i zarejestrowanych w Toruńskim Kole tego Związku, przy nazwisku Józefa Czyżaka, umieszczono informację, że zginął bez śladu.

W małżeństwie z Marią Strauss, urodzoną 8 grudnia 1907 r. w Poznaniu miał Józef Czyżak czworo dzieci: córkę Marię, urodzoną w 1931 r. w Poznaniu, zamężną Łączkowska; synów – Józefa, urodzonego w 1932 r. w Poznaniu i Antoniego, urodzonego w 1933 r. w Poznaniu , oraz córkę Danutę, urodzoną w 1936 r. w Toruniu, zamężną Malejka.


Bibliografia: K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny , t. 2 ToMiTo UMK Toruń 2000


FOTOGALERIA