Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

DANDELSKI ZDZISŁAW STANISŁAW

DANDELSKI ZDZISŁAW STANISŁAW (1880–1954), dr med., współzałożyciel, prezes i członek honorowy Polskiego Towarzystwa Lekarskiego w Toruniu


Chirurg, pionier w stosowaniu torakoplastyki

Urodził się 18 listopada 1880 r. w Roszkowie Wielkopolskim w powiecie wągrowieckim, w rodzinie urzędnika Maksymiliana i Salomei z Wieczorków. Uczęszczał do gimnazjum w Rogoźnie, gdzie należał do tajnych polskich kółek kuluralno-oświatowych, następnie był członkiem Towarzystwa Czerwonej Róży i organizacji “Zet”.  Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości studiował medycynę na wydziałach lekarskich uniwersytetów: w Berlinie, Monachium, Gryfii (Greifswaldzie) i Würzburgu; będąc także prezesem Bratniej Pomocy w Berlinie i  przewodniczącym Stowarzyszenia Studentów Polskich w Monachium, pracował z zapałem dla sprawy polskiej. Po uzyskaniu w 1906 r. doktoratu z medycyny na Uniwersytecie w Würzburgu; specjalizował się w chirurgii u słynnego prof. Maxa Jaffe, następnie u Zachariasza Tomasza Drobnika w Poznaniu, tam zdobył duże doświadczenie chirurgiczne i mianowany został pierwszym asystentem prof. Jaffe. Był także ortopedą. W 1910 r. przeniósł się do Berlina do prof. M. Sonnenberga.

Dnia 22 czerwca 1911 r. przybył do Torunia i miasto to od pierwszej chwili poznania stało się mu bliskie i drogie. Tu współpracował ze znanym w Toruniu dr. med. Leonem Szumanem, a w 1918 r. objął kierownictwo jego kliniki. Z chwilą usamodzielnienia się wykonywał najpoważniejsze zabiegi chirurgiczne. Z dużym zainteresowaniem śledził też osiągnięcia światowej chirurgii. Już w 1912 r. był znany jako chirurg o rozległym zakresie wiedzy medycznej i wielkim talencie chirurgicznym. W dniu 27 listopada tego roku przedstawił na posiedzeniu naukowym Wydziału Lekarskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk w Poznaniu, którego był członkiem, przypadek operacyjnego leczenia gruźlicy płuc u 80-letniej chorej za pomocą terakoplastyki sposobem Wilmsa, z pomyślnym wynikiem leczenia (“Nowiny Lekarskie”, R. XXV: 1913 nr 1 s. 41). Było to pierwsze w dziejach polskiej medycyny doniesienie naukowe o przeprowadzeniu terakoplastyki przez polskiego chirurga w niespełna 5 lat po ujawnieniu tej metody leczenia gruźlicy płuc przez autorów niemieckich.

W artykule “100 lat toruńskiej chirurgi” (“Polski Przegląd Chirurgiczny”, T. 51: 1979 nr 4 s. 320) prof. dr med. Waldemar Jędrzejczyk pisał, że dr Dandelski ogłosił w “Nowinach Lekarskich” z 1913 r. artykuł pt. “Przypadek wysadzania gałki tętniczej na tle tętniaka tętnicy szyjnej wewnętrznej” i jako drugi chirurg w kraju dokonał z pełnym powodzeniem zabiegu powiązania tej tętnicy. Dopiero w 6 lat po nim podobną operację wykonał Ludwik Rydygier. Poza tym jak pisał prof. Jędrzejczyk, dr Dandelski wykonywal tak skomplikowane zabiegi, jak: wycięcie żołądka i pęcherzyka żółciowego, resekcję jelit i odjęcie odbytnicy z powodu raka, terakoplastykę dwoma sposobami, wyrywanie nerwu przeponowego, wycięcie tarczycy z powodu choroby Graves-Basedowa, operacje na gruczole krokowym i nerce; operował chorych po urazach, korzystając z przenośnego aparatu rentgenowskiego


Twórca nowoczesnego Szpitala Miejskiego w Toruniu

Po wybuchu pierwszej wojny światowej wcielony do wojska, służył dr Dandelski w armii niemieckiej jako dowódca szpitala wojskowego w Toruniu. W latach 1917–1918 był członkiem Polskiej Organizacji Wojskowej, następnie po wybuchu rewolucji listopadowej 1918 r. w Niemczech był współ przewodniczącym Polskiej Rady Ludowej i członkiem Rady Robotniczo-Żołnierskiej w Toruniu. Ułatwiał przekroczenie granicy niemieckiej ochotnikom do armii polskiej. Z chwilą przejęcia Pomorza przez władze polskie został mianowany lekarzem garnizonowym i pierwszym komendantem 8 Wojskowego Szpitala Okręgowego w Toruniu oraz ordynatorem oddziału chirurgicznego tego szpitala. W porozumieniu z Ministerstwem byłej Dzielnicy Pruskiej zorganizował Sanitariat Wojskowy w Toruniu; zadbał wówczas o zabezpieczenie sanitarno-medycze wojska poprzez wyszukanie odpowiednich pomieszczeń oraz wykupienie z rąk niemieckich sprzętu medycznego, narzędzi chirurgicznych i leków.

W 1920 r. zorganizował Pomorski Wojewódzki Urząd Zdrowia i otrzymał nominację na jego naczelnika z równoczesnym pełnieniem funkcji kierownika biura ewakuacyjnego dla przyjęcia uchodźców i przewodniczącego amerykańskiej akcji dożywiania dzieci.

W 1921 r. został dyrektorem Publicznego Szpitala Miejskiego w Toruniu i ordynatorem oddziału chirurgicznego. Pomimo bardzo złych warunków lokalowych szpitala na Przedzamczu, dyrektor Dandelski w ciągu kilku lat rozbudował go i unowocześnił,

 

W tym celu udoskonalono zakład rentgenowski i zakupiono nowy aparat, unowocześniono też laboratorium, wyposażając je w najnowsze aparaty do wykonywania wszelkich badań bakteriologicznych, mikrobiologicznych, chemicznych i serologicznych. Urządzono oddział elektrokardiograficzny, którego pracownia posiadała urządzenia, jakimi mogło się poszczycić, oprócz klinik uniwersyteckich i gabinetów kilku wybitnych specjalistów chorób serca, tylko niewiele szpitali w Polsce.


Działacz społeczny i polityczny

Przedstawiony wyżej zakres czynności i obowiązków dra Zdzisława Dandelskiego nie wyczerpuje jeszcze wszystkich zadań, jakie przypadło mu spełniać; był typem lekarza-społecznika, należał do 19 organizacji społeczno-gospodarczych, w tym  m.in.; był przewodniczącym Rady Miejskiej Torunia (1920–1926), marszałkiem Pomorskiego Sejmiku Krajowego, naczelnym lekarzem i członkiem rady lekarskiej Kasy Chorych, następnie Ubezpieczalni Społecznej, organizatorem i pierwszym przewodniczącym Pomorskiego Okręgu Polskiego Czerwonego Krzyża – za co odznaczony został Odznaką Honorową I stopnia, członkiem wydziału wykonawczego i pierwszym zastępcą przewodniczącego Izby Lekarskiej Poznańsko-Pomorskiej oraz lekarzem zaufania Związku Lekarzy Zachodniej Polski.; politycznie należał do czołowych działaczy Związku Ludowo-Narodowego, a następnie Stronnictwa Narodowego w Toruniu.

Po agresji na Polskę i zajęciu Torunia przez Niemców dr Dandelski został aresztowany i osadzony w Forcie VII w Toruniu, a następnie wywieziony do Generalnego Gubernatorstwa. Jak pisał dr Tadeusz Zakrzewski, jego biograf, w Słowniku biograficznym Pomorza Nadwiślańskiego, początkowo przebywał on w Rabce, a od 1 sierpnia 1940 r. był lekarzem Ubezpieczalni Społecznej w Warszawie. Był także pełnomocnikiem Delegatury Rządu na Kraj na przyszłe odzyskane ziemie Prus Wschodnich. Po wybuchu Powstania Warszawskiego był lekarzem powstańczym na Żoliborzu, a po jego upadku przebywał w obozie w Pruszkowie i w szpitalu w Piastowie koło Pruszkowa.

W marcu 1945 r. wrócił do Torunia, gdzie został ponownie dyrektorem Szpitala Miejskiego i lekarzem Ubezpieczalni Społecznej. Około 1950 r., będąc już chorym, przeniósł się do siostry do Poznania. Pracował tam jeszcze pewien czas w przychodni chirurgicznej szpitala miejskiego.

Dr med. Zdzisław Stanisław Dandelski odznaczony był m. in.: Medalem Niepodległości, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski. Zmarł 1 lipca 1954 r. w Poznaniu i pochowany został na tamtejszym cmentarzu na Junikowie.

W Toruniu Dandelski mieszkał przy ul. Królowej Jadwigi 4. W małżeństwie z Anną Marią Bogusławską, urodzoną 10 marca 1890 r. w Przybysławiu w powiecie inowrocławskim, córką Telesfora i Ksawery z domu Bojanowskiej miał synów – Janusza Bogdana, urodzonego 17 lutego 1913 r. w Toruniu, absolwenta Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Toruniu, inżyniera elektryka, sekretarza Toruńskiego Oddziału Stowarzyszenia Elektryków Polskich, zmarłego 4 listopada 1991 r. w Warszawie i pochowanego na cmentarzu Powązkowskim – Lecha Mieczysława, urodzonego 8 lipca 1916 r. w Toruniu, także absolwenta Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika, podporucznika Polskiej Marynarki Wojennej na stawiaczu min “Gryf”; zginął 2 września 1939 r. podczas obrony Półwyspu Helskiego.


Bibliografia: K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny , t. 1 ToMiTo Toruń 1998


FOTOGALERIA