Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

DANIELEWSKI Cyryl Zbigniew

DANIELEWSKI Cyryl Zbigniew (1864–1923), aktor. literat, działacz kulturalno-społeczny


 

Syn pisarza ludowego

Urodził się 8 sierpnia 1864 r. w Chełmnie, w rodzinie popularnego pisarza ludowego, dziennikarza – redaktora “Gazety Toruńskiej”, działacza patriotycznego i oświatowego na Pomorzu Ignacego i Eufemii z Gółkowskich, córki znanego drukarza i wydawcy chełmińskiego. Zarówno ojciec jak i matka mieli znaczny wpływ na wczesny rozwój umysłowy i zamiłowania literackie syna. Cyryl Danielewski uczęszczał do gimnazjum w Toruniu, nie ukończył go jednak – niemieckie było i hakatystyczne; udał się więc do Chełmna i w tamtejszym gimnazjum złożył maturę. Po uzyskaniu świadectwa dojrzałości studiował krótko w Paryżu i ukończył Rządową Szkołę Dramatyczną w Warszawie, będąc uczniem znanego aktora i reżysera Emila Derynga.

Wszechstronnie uzdolniony, znający kilka języków, wcześnie zyskał sobie powodzenie jako aktor i jako pisarz dramatyczny. Zadebiutował jako aktor – w wieku 16 lat – 2 grudnia 1880 r. w Warszawskim Teatrze Rządowym w roli Celestyna Plewy w sztuce Błażek opętany, a 23 września 1882 r. w Teatrze Nowym w Warszawie wystąpił w napisanej przez siebie komedii U ciotuni oraz zagrał rolę Bibliotekarza w Spirytystach. Odtąd przez blisko 40 lat pracował z sukcesem na wszystkich niemal scenach polskich – Warszawy, Krakowa, Lwowa, Łodzi, Poznania. Wielokrotnie występował w zespołach objazdowych, grając w teatrach Kalisza, Płocka, Zakopanego, a w sezonie 1887–1888 w Toruniu. Znano go także w Petersburgu, Moskwie i Odessie. Zbierał wszędzie zasłużone oklaski i cieszył się wielką sympatią kolegów, publiczności i krytyki.

Jako aktor komiczno-charakterystyczny i dobrej klasy śpiewak chętnie występował w kabaretach i operetkach. Wybitniejsze role to: Pantaleon Durnicki (Gęsi i gąski), Stanisław (Łobzowianie), Grunio (Poskromienie złośnicy), Alfred (Wielki człowiek do małych interesów). Poza tym sam organizował, kierował i tworzył teatry oraz zespoły objazdowe, a także pełnił w nich funkcje kierownika literacko-artystycznego i reżysera.


Twórczość literacka

Jako literat rozpoczął Cyryl Danielewski swą pracę bardzo wcześnie. W 1880 r. “Gazeta Toruńska” wydrukowała jego jednoaktową komedię: Dzienniczek panny Pompery, dedykowaną w dowód wdzięczności Wincentemu Rapackiemu. Tego roku jeszcze i w tejże gazecie ukazały się jego dwa przekłady sztuk, a mianowicie: komedii Gustawa Mosera Spirytyści i Henryka Ibsena Domek lalki; ten ostatni utwór wydrukowano potem osobno pt.: Nora w Warszawie w 1882 roku. Jak pisał prof. Andrzej Bukowski, autor biogramu Cyryla Danielewskiego w Polskim Słowniku Biograficznym, tłumaczenia utworów Ibsena w opracowaniu Danielewskiego należały do pierwszych w Polsce.

W początkowym okresie twórczości Danielewski zajmował się głównie tłumaczeniem utworów dramatycznych z języków: francuskiego, niemieckiego, szwedzkiego i rosyjskiego. W 1888 r. ukazała się w “Gazecie Toruńskiej” przełożona przez niego z języka francuskiego jednoaktowa komedia pt.: Na dworcu kolei żelaznej (A la gare), w 1892 r. wydana została drukiem, w jego przekładzie, operetka Ludolfa Waldmana, Incognito, a dwa lata później ukazało się jego tłumaczenie Tyrolskich piosenek T. Koschata.

Własną samodzielną twórczość kontynuował na łamach “Gazety Toruńskiej”. W 1885 r. opublikował w niej komedię w pięciu aktach pt.: Nasze paryżanki, która w tym samym roku ukazała się w Toruniu jako pozycja samoistna. W 1897 r. z okazji jubileuszu 900-lecia męczeństwa św. Wojciecha napisał dramat patriotyczno-religijny, przedstawiający okoliczności zabójstwa św. Wojciecha przez pogańskich Prusów, zatytułowany Rok 997, przemianowany później na: Legenda pomorska czyli rok 997, a wydrukowany w 1928 r. nakładem Księgarni Adama Cybulskiego w Poznaniu w serii “Naród Sobie” pt.: Z gniazda orłów bialych czyli rok 997. Pozostawiając na uboczu ocenę artystycznej i literackiej wartości Legendy pomorskiej zaznaczyć trzeba, że była ona jedną z pierwszych prób dramatycznego odtworzenia dziejów Pomorza. Z utworem tym, w zespole Edmunda Rygiera, objeżdżał autor sceny polskie; o wystawienie Legendy pomorskiej zabiegało czeskie “Narodní Divadlo” w Pradze, a wystawienie tego utworu w Poznaniu, w okresie największego ucisku Polaków pod zaborem pruskim, przyjęte zostało z wymownym uznaniem i odegrało ważną rolę w podtrzymywaniu polskości w czasach niewoli.

We wspomnianej już serii “Naród Sobie” oraz “Nasza Scena” Księgarnia A. Cybulskiego wydawała, po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, utwory dla teatrów ludowych, w tym kilka utworów Cyryla Danielewskiego, a mianowicie: Końska kuracja, Madame Kino, Pieśni prababek, Ach, te dzieciaki, Tajemnice gabinetowe, Tajemnice małżeńskie, Nie rzucim ziemi !. Z innych utworów dużą popularność zdobył sobie wodewil Polacy w Ameryce, wystawiony w Toruniu w sezonie 1922/1923 (grany był 62 razy), a powtórzony w sezonie 1929/1930 – grany 32 razy; Polak z dolarami, Jak się śmieją i płaczą w Warszawie, Karnawał warszawski. Ten ostatni wodewil wystawiony był z dużym powodzeniem przez szereg tygodni w 1961 r. przez stołeczny teatr “Komedia”.

W swoim dorobku scenicznym pozostawił Cyryl Danielewski kilkadziesiąt utworów. Grane one były na wielu scenach polskich, a niektóre z nich tłumaczono na języki obce.. Niestety znaczna ich ilość, zwłaszcza wodewili, jako twórczość nie opublikowana, zaginęła.


Działacz kulturalno-społeczny

W 1920 r., kiedy Polska odzyskała Pomorze dotkliwie brakowało ludzi do organizowania administracji. Cyryl Danielewski rozstał się ze sceną, opuścił Warszawę, gdzie spędził znaczną część swego życia i wrócił na Pomorze. Zamieszkał w Toruniu i zabrał się z energią do nowej pracy; został urzędnikiem toruńskiego Magistratu, pracując tu intensywnie nad spolszczeniem administracji miejskiej, ponieważ w Magistracie pracowało jeszcze wówczas wielu urzędników niemieckich. Prowadził w nim ponadto biuro tłumaczeń. Początkowo pracował w różnych wydziałach, w końcu jako naczelnik wydziału opieki społecznej z tytułem asesora i radcy Magistratu.

W Toruniu stał się Danielewski w krótkim czasie jedną z najbardziej charakterystycznych postaci naszego miasta. Niezwykle popularny, przyciągał do swego towarzystwa, dzięki swym specyficznym cechom indywidualnym, a zwłaszcza łatwości współżycia i lekkość formy w obcowaniu z ludźmi.

Gorąco umiłował Pomorze. Z pasją oddawał się równocześnie działalności społecznej i kulturalnej. Urządzał amatorskie wieczory teatralne, publiczne i w domach prywatnych. Wspólnie z Bractwem Kurkowym, którego był członkiem zarządu  organizował w gospodzie na Zieleńcu popularne przedstawienia dla mieszkańców Torunia. Układał skecze i monologi, które recytował; pisał wiersze okolicznościowe do prasy pomorskiej. Ponadto wygłaszał odczyty, urządzał wieczory literackie; należał do założycieli Konfraterni Artystów i był członkiem honorowym Związku Polaków z Ameryki w Polsce. Używał niekiedy pseudonimu literackiego Józef z Brzezin.

Cyryl Danielewski zmarł w Toruniu 2 kwietnia 1923 r. i pochowany został na cmentarzu parafialnym św. Jakuba obok rodziców i brata Szymona. W Toruniu Danielewski mieszkał przy ul. Królowej Jadwigi 4.


Bibliografia

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny , t.1, ToMiTo Toruń 1998


FOTOGALERIA

 

 

 

 

 

Normal 0 21 false false false PL X-NONE X-NONE MicrosoftInternetExplorer4

W 1920 r., kiedy Polska odzyskała Pomorze dotkliwie brakowało ludzi do organizowania administracji. Cyryl Danielewski rozstał się ze sceną, opuścił Warszawę, gdzie spędził znaczną część swego życia i wrócił na Pomorze. Zamieszkał w Toruniu i zabrał się z energią do nowej pracy; został urzędnikiem toruńskiego Magistratu, pracując tu intensywnie nad spolszczeniem administracji miejskiej, ponieważ w Magistracie pracowało jeszcze wówczas wielu urzędników niemieckich. Prowadził w nim ponadto biuro tłumaczeń. Początkowo pracował w różnych wydziałach, w końcu jako naczelnik wydziału opieki społecznej z tytułem asesora i radcy Magistratu.

W Toruniu stał się Danielewski w krótkim czasie jedną z najbardziej charakterystycznych postaci naszego miasta. Niezwykle popularny, przyciągał do swego towarzystwa, dzięki swym specyficznym cechom indywidualnym, a zwłaszcza łatwości współżycia i lekkość formy w obcowaniu z ludźmi.

Gorąco umiłował Pomorze. Z pasją oddawał się równocześnie działalności społecznej i kulturalnej. Urządzał amatorskie wieczory teatralne, publiczne i w domach prywatnych. Wspólnie z Bractwem Kurkowym, którego był członkiem zarząduorganizował w gospodzie na Zieleńcu popularne przedstawienia dla mieszkańców Torunia. Układał skecze i monologi, które recytował; pisał wiersze okolicznościowe do prasy pomorskiej. Ponadto wygłaszał odczyty, urządzał wieczory literackie; należał do założycieli Konfraterni Artystów i był członkiem honorowym Związku Polaków z Ameryki w Polsce. Używał niekiedy pseudonimu literackiego Józef z Brzezin.

Cyryl Danielewski zmarł w Toruniu 2 kwietnia 1923 r. i pochowany został na cmentarzu parafialnym św. Jakuba obok rodziców i brata Szymona. W Toruniu Danielewski mieszkał przy ul. Królowej Jadwigi 4.