Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

DZIEDZIC Ignacy Jakub

DZIEDZIC Ignacy Jakub (1889–1956), doktor praw, adwokat, bibliofil, esperantysta i krajoznawca


Syn majstra murarskiego

Urodził się 9 lipca 1889 r. w Gorlicach w Małopolsce w wielodzietnej rodzinie majstra murarskiego Pawła i Pauliny z Wygrzywalskich. Uczęszczał do szkoły powszechnej w Gorlicach, a następnie w latach 1901–1908 do c. k. Gimnazjum w Jaśle (obecnie Gminazjum i Liceum im. króla Stanisława Leszczyńskiego). W czasie nauki w gimnazjum był współzałożycielem tajnej organizacji samokształceniowej pod nazwą Polska Młodzież Ludowa, przemianowanej później na Postępową Młodzież Ludową. Z ramienia tej organizacji sprawował obowiązki bibliotekarza tajnej polskiej biblioteki uczniowskiej.

Po złożeniu egzaminu dojrzałości z wyróżnieniem, udał się jesienią 1908 r. do Wiednia, gdzie zapisał się na Wydział Nauk Prawnych i Polityczno-Ekonomicznych tamtejszego uniwersytetu i równocześnie na roczny kurs na Akademii Handlowej. Ciężkie warunki materialne zmuszały go do pracy zarobkowej. Mimo to znajdował jeszcze czas na aktywny udział w życiu organizacji studenckich. Był członkiem stowarzyszenia akademickiego “Spójnia” oraz współzałożycielem i prezesem stowarzyszenia “Filarecja” i istniejącej przy nim Bratniej Pomocy. Poza tym był współzałożycielem i sekretarzem Stowarzyszenia Polskiej Młodzieży Postępowej.

Po uzyskaniu w 1912 r. absolutorium (zdał egzaminy z wynikiem celującym) wyjechał do Nowego Targu, gdzie pracował jako sekretarz w kancelarii adwokata dra Józefa Borowicza, a od 15 listopada 1915 r., po złożeniu na Uniwersytecie Wiedeńskim wszystkich obowiązujących egzaminów prawniczych i uzyskaniu tytułu doktora praw, jako aplikant adwokacki.

Mieszkając i pracując w Nowym Targu dr Dziedzic oddawał się z pasją turystyce górskiej; był współzałożycielem Oddziału Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego “Gorce” w tym mieście, zaangażował się w budowę schroniska turystycznego na Turbaczu. Poza tym pracował społecznie w Związku Rewizyjnym Kółek Rolniczych, pełnił obowiązki gospodarza w Kasynie Urzędniczym, współredagował tygodnik “Gazeta Podhalańska”, był generalnym opiekunem dzieci nieślubnych przy Tamtejszym Sądzie Powiatowym (w latach 1917–1920) oraz współzałożycielem 4 drużyny strzeleckiej w Nowym Targu. Podczas pierwszej wojny światowej był zastępcą komisarza wojskowego z ramienia Naczelnego Komitetu Narodowego na Podhalu, później brał udział w plebiscycie spisko-orawskim, a w listopadzie 1918 r. został członkiem Komitetu przejmującego władzę od Austriaków na rzecz Polski.

W 1920 r. wyjechał do Krakowa, gdzie pracował w Związku Ekonomicznym Kółek Rolniczych oraz w redakcji “Głosu Narodu” (zamieszczał artykuły pod pseudonimem “Dzik”). Dnia 27 marca tegoż roku złożył przed komisją egzaminacyjną Sądu Apelacyjnego w Krakowie z wynikiem celującym egzamin adwokacki.

Dnia 25 kwietnia 1921 r. ożenił się z córką lekarza z Czarnego Dunajca Marią Grodecką i wyjechał razem z nią w maju tego roku do Gdańska, tam z polecenia Związku Ekonomicznego Kółek Rolniczych w Krakowie zorganizował jego ekspozyturę. W Gdańsku też nawiązał dr Dziedzic kontakt z miejscową Polonią oraz został współpracownikiem “Gazety Gdańskiej”.


Sędzia komisaryczny w Toruniu od 1922 r.

W maju 1922 r. Związek Ekonomiczny Kółek Rolniczych w Krakowie zlikwidował swą placówkę w Gdańsku, a dr Dziedzic, po złożeniu wniosku o posadę w sądownictwie pomorskim, mianowany został postanowieniem Ministra Sprawiedliwości z 25 czerwca 1922 r. sędzią komisarycznym przy Sądzie Powiatowym w Toruniu i rozpoczął pracę z końcem lipca tego roku. Początkowo był czynny jako sędzia opiekuńczy, następnie prowadził dział procesowy, a potem pełnił obowiązki sędziego śledczego przy Sądzie Okręgowym w Toruniu. 24 października 1923 r. mianowano go, na jego prośbę, sędzią powiatowym przy Sądzie Okręgowym w Toruniu, gdzie najpierw prowadził sprawy cywilne w I instancji, a potem do końca sierpnia 1925 r. był członkiem wydziału odwoławczego tego Sądu. Poza tym miał nominację na przewodniczącego komisji dyscyplinarnej dla nauczycieli, przewodniczącego Komisji Egzaminacyjnej dla sekretarzy sądowych i członka komisji egzaminacyjnej dla egzaminów sędziowskich.

Mimo przywiązania do pracy sędziowskiej, zły stan zdrowia, wymagający kosztownego leczenia, zmusił dra Dziedzica do opuszczenia sądownictwa i przejścia do adwokatury, która dawała lepsze możliwości zarobkowe. 1 września 1925 r. otworzył, wspólnie z adwokatem Stanisławem Przysieckim, kancelarię adwokacką w Toruniu, którą prowadził aż do wybuchu wojny światowej w 1939 r.

Jako adwokat dr Dziedzic brał czynny udział w życiu adwokatury toruńskiej i w korporacyjnych władzach adwokackich. Wiosną 1926 r. wybrany został do Rady Adwokackiej w Toruniu, w której do końca 1933 r. pełnił obowiązki wice dziekana. Z chwilą likwidacji, z dniem 1 stycznia 1934 r., Sądu Apelacyjnego w Toruniu i przekazania jego agend do Sądu Apelacyjnego w Poznaniu, dr Dziedzic został członkiem Rady Adwokackiej w Poznaniu, a 24 listopada 1935 r. wybrano go do Naczelnej Rady Adwokackiej w Warszawie. Przez wiele lat był także członkiem Komisji Egzaminacyjnej dla egzaminów adwokackich, poza tym ponad 10 lat do września 1939 r. był prezesem toruńskiego Oddziału Związku Adwokatów Polskich (ZAP) i jako prezes wchodził w skład Zarządu Głównego ZAP.

Po zajęciu Torunia przez Niemców dr Dziedzic został aresztowany wraz z licznym gronem inteligencji pomorskiej 17 października 1939 r. i osadzony w toruńskim Forcie VII. Przebywał tam do 8 grudnia tego roku. Dzięki usilnym staraniom i zabiegom żony udało się uzyskać jego zwolnienie. Za namową żony, z obawy przed następnym aresztowaniem, uciekł do Warszawy, a stamtąd do Krakowa, gdzie otrzymał posadę księgowego w niemieckiej firmie “Kompas”.

Po wyzwoleniu wrócił wiosną 1945 r. do Torunia i w końcu maja rozpoczął praktykę adwokacką, a w listopadzie tego roku otrzymał od Ministra Sprawiedliwości nominację na dziekana Rady Adwokackiej i prezesa Izby Adwokackiej w Toruniu. Izba adwokacka obejmowała swym zasięgiem obszar województw bydgoskiego i olsztyńskiego. Obowiązki prezesa pełnił do maja 1950 r., kiedy to siedzibę Rady Adwokackiej przeniesiono do Bydgoszczy. W ostatnich latach życia dr Dziedzic pełnił jeszcze obowiązki zastępcy kierownika powstałego 1 czerwca 1953 r. Zespołu Adwokackiego w Toruniu, gdzie m.in. był inicjatorem założenia Kasy Zapomogowo-Pożyczkowej. Ponadto był członkiem Zarządu Okręgowego Zrzeszenia Prawników Demokratów.


Działacz społeczny i esperantysta

Dr Dziedzic pracował nie tylko organizacyjnie; wygłaszał także liczne odczyty i referaty na tematy prawnicze i społeczne oraz pisał artykuły do prasy; odznaczały się one zawsze głęboką treścią i świadczyły o dużej erudycji autora, który swą wiedzę czerpał z własnego bogatego księgozbioru liczącego przed wybuchem wojny w 1939 r. około 4000 tomów. Od wczesnej młodości umiłował bowiem książki; będąc w gimnazjum zaczął tworzyć swój pierwszy księgozbiór. Po studiach,  gdy osiadł w Nowym Targu i miał nieco więcej pieniędzy, mógł już w większym stopniu zaspokoić swe upodobania bibliofilskie. Przy kupnie i gromadzeniu książek zwracał zawsze uwagę nie tylko na treść, lecz także na szatę zewnętrzną, druk i oprawę książki. Był współzałożycielem zawiązanego w Toruniu w 1926 r. Towarzystwa Bibliofilów im. Joachima Lelewela. Blisko 10 lat od 1930 do 1939 r. pełnił obowiązki wiceprezesa, po reaktywowaniu działalności w 1945 r. przez dwa lata piastował godność prezesa, a później ponownie wiceprezesa Towarzystwa

Duże zainteresowanie wykazywał także dla międzynarodowego języka esperanto, którego był miłośnikiem ze względu na jego “dźwięczność, ścisłość i łatwość”. Języka tego nauczył się jeszcze w gimnazjum w Jaśle i poświęcał mu wiele czasu przez całe swoje życie. Podczas zamieszkiwania w Nowym Targu zorganizował i prowadził kursy tego języka, a w czasie pobytu w Gdańsku nawiązał stosunki z miejscowymi esperantystami. Zwolenniczką esperanto była także jego żona, z którą prowadził długie rozmowy w tym języku. Po osiedleniu się w Toruniu Stowarzyszenie “Universala Esperanto Asocio” mianowało dra Dziedzica delegatem USA na Toruń; obowiązki te sprawował do końca życia. Język ten opanował znakomicie, przetłumaczył na esperanto nowelę Henryka Sienkiewicza Sachem, wydrukowaną w “Pola Esperantiso”, oraz z języka angielskiego nowelę Edgara Allana Poe Maska czerwonej śmierci, wydrukowaną w miesięczniku “Literatura Mode”, wydanym w Budapeszcie. A gdy z okazji międzynarodowego zjazdu w Gdańsku wydano po esperancku przewodnik po Polsce i Gdańsku, dr Dziedzic był autorem opracowanego doń hasła “Pomorze”.

Wiele czasu i trudu poświęcał również działalności w Polskim Czerwonym Krzyżu, początkowo w Zarządzie Oddziału Toruńskiego, a potem w Zarządzie Okręgu Pomorskiego, gdzie przez trzy lata sprawował godność prezesa. Jako prezes PCK w Toruniu uzyskał poparcie Zarządu Głównego tej organizacji dla idei zbudowania w Toruniu Domu Społecznego, w którym, miałyby pomieszczenia stowarzyszenia i organizacje mające swą siedzibę w mieście (obecnie Dom Studenta nr 1 przy ul. Mickiewicza). W uznaniu za pracę w PCK nadano mu w 1937 r. Odznakę Honorową I stopnia oraz w 1938 r. Złoty Krzyż Zasługi. Poza wymienionymi już odznaczeniami w 1931 r. nadano dr Dziedzicowi Medal Niepodległości.

Pracował także aktywnie społecznie w Związku Harcerstwa Polskiego, początkowo w Zarządzie Okręgu, a w latach 1936–1939 jako prezes harcerskiego Sądu Honorowego; w toruńskim Oddziale Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, gdzie przez pewien czas pełnił obowiązki wiceprezesa; w Towarzystwie Naukowym w Toruniu, był członkiem Zarządu i Komisji Rewizyjnej; był także członkiem Zarządu i wiceprezesem Przymusowego Zrzeszenia Właścicieli Nieruchomości w Toruniu. Poza tym był czynnym członkiem Konfraterni Artystów w Toruniu i Towarzystwa Miłośników Torunia.

Dr Ignacy Jakub Dziedzic zmarł 23 marca 1956 r. w Krakowie, gdzie przebywał na wypoczynku u rodziny; pochowany został w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Czarnym Dunajcu.

W małżeństwie z Marią Grodecką miał syna Jerzego, urodzonego 3 listopada 1922 r. i córkę Zofię, urodzoną 5 XI 1928 r., zmarłą 3 XI 1929 r., pochowaną na cmentarzu w Czarnym Dunajcu. W Toruniu mieszkał przy ul. Juliusza Słowackiego 62.


Bibliografia

K. Przybyszewski Toruński Słownik Biograficzny,  t. 1 ToMiTo Toruń 1998


FOTOGALERIA