Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

ESDEN-TEMPSKI Kazimierz

ESDEN-TEMPSKI Kazimierz (1887–1936), dr, prezes Pomorskiej Izby Rol­niczej


Działacz organizacji rolniczych

Urodził się 3 lutego 1887 r. w Brodnicy, w rodzinie lekarza Aleksandra i Marii z Nostiz-Jackowskich. Uczęszczał do francuskiego gimnazjum klasycznego w Berlinie; po zdaniu egzaminu dojrzałości z odznaczeniem zapisał się na Wydział Ekonomiczny Uniwersytetu Berlińskiego, studiując jednocześnie w tamtejszej Akademii Rolniczej i Akademii Handlowej. Brał wówczas także czynny udział w polskim życiu akademickim, jako członek zarządu Bratniej Pomocy i członek organizacji studenckiej “Piękna Góra”.

W 1910 r. złożył egzamin dyplomowy w Akademii Handlowej w Berlinie, a dwa lata później zdał podobny egzamin w Akademii Rolniczej tamże, otrzymując także wówczas pierwszą nagrodę w konkursie naukowym, ogłoszonym przez tę uczelnię oraz powołany został na pierwszego asystenta w Instytucie Nauk Gospodarczo-Rolniczych Akademii, następnie zaś – Uniwersytetu we Wrocławiu. Na tej uczelni uzyskał w 1914 r. doktorat ze stopniem “cum laude”, a z końcem tego roku kolegium profesorskie Uniwersytetu zleciło mu wykłady z nauk ekonomiczno-rolniczych.

Wiosną 1915 r. powołany został do służby wojskowej w armii niemieckiej, z przydziałem do administracji okupacyjnej w byłej Kongresówce. Będąc przekonany, że rozwój rolnictwa na ziemiach polskich będzie jednym z najważniejszych czynników w odbudowie zarysowującego się już wówczas Państwa Polskiego, nie ograniczał się do wykonywania powierzonej mu funkcji, ale wykorzystując swoje stanowisko, starał się przede wszystkim nieść pomoc zniszczonym przez działania wojenne polskim gospodarstwom rolniczym.

Od 1 lutego 1918 r. Rada Regencyjna, w uznaniu jego wysiłków, powołała go na naczelnika wydziału w Ministerstwie Rolnictwa i Dóbr Państwowych w Warszawie. Na stanowisku tym przejął 11 listopada tego roku – w dniu rozbrajania Niemców w Warszawie – agendy i akta wydziału gospodarczego niemieckiej administracji okupacyjnej i przekazał je Ministerstwu Rolnictwa.

W marcu 1919 r. został mianowany delegatem Ministerstwa Rolnictwa Przy Naczelnej Radzie Ludowej w Poznaniu, a 22 października tego roku, na wniosek Ministra byłej Dzielnicy Pruskiej – Władysława Seydy, Naczelnik Państwa Józef Piłsudski mianował dra Kazimierza Esden-Tempskiego Komisarycznym Prezesem Pomorskiej Izby Rolniczej /PIR/ w Toruniu.

Na stanowisku tym brał udział jako delegat rządowy w rokowaniach z Niemcami o przejęcie Pomorza, a w 1922 r. o przejęcie Górnego Śląska. Sprawując do 1922 r. urząd Komisarycznego Prezesa PIR zorganizował w tym czasie szkolnictwo rolnicze na Pomorzu, powołał do życia szereg związków fachowo-rolniczych, wśród nich Pomorski Związek Kółek Rolniczych w Toruniu i powstałe wówczas związki hodowców bydła, trzody chlewnej, drobnego inwentarza, producentów nasion, związki ogrodnicze, rybackie i właścicieli lasów; prezesem tych związków był on sam.

W czerwcu 1922 r. wybrano go na prezesa Pomorskiej Izby Rolniczej w Toruniu; sprawował ten urząd przez prawie cztery kadencje, bez przerwy przez 11 lat. W tym okresie umocnił i rozbudował agendy Izby Rolniczej oraz został współzałożycielem i członkiem Wydziału Wykonawczego Zarządu Głównego Pomorskiego Towarzystwa Rolniczego. Równocześnie był członkiem prezydium Związku Izb i Organizacji Rolniczych w Warszawie, członkiem prezydium Państwowej Rady Traktatowej Samorządu Gospodarczego w Warszawie i członkiem Międzynarodowej Komisji Rolniczej w Paryżu.


Uczestnik rokowań w sprawach handlowych

Reprezentował kilkakrotnie stronę polską na terenie międzynarodowym, będąc m. in.: w 1927 r. członkiem delegacji na Międzynarodową Konferencję Ekonomiczną w Genewie; w latach 1933–1934 brał udział w rokowaniach o traktaty handlowe z Belgią, Szwajcarią i Niemcami, a w 1934 r. został przewodniczącym strony polskiej Komisji Mieszanej Polsko-Gdańskiej oraz Komisji Rozdzielczej dla Obrotu Produktami Spożywczymi z Wolnym Miastem Gdańskiem.

W Toruniu był ponadto prezesem Pomorskiego Banku Rolniczego, członkiem Rady Nadzorczej Pomorskiego Syndykatu Rolniczego, prezesem Rady Nadzorczej Pomorskiej Drukarni Rolniczej, członkiem Komisji Rewizyjnej Pomorskiej Ligi Obrony Powietrznej Państwa, członkiem: Zarządu i Rady Nadzorczej Pomorskiej Elektrowni Krajowej “Gródek”.

Oprócz tego był członkiem Rady Nadzorczej Młynów Grudziądzkich “Cerealia”, Rady Nadzorczej i Komisji Rewizyjnej “Polchemu’“ – Polsko-Belgijskich Zakładów Chemicznych SA w Toruniu, Rady Nadzorczej “Vesty” – Towarzystwa Wzajemnych Ubezpieczeń od Ognia i Gradobicia w Poznaniu, zastępcą przewodniczącego Pomorskiego Komitetu Propagandy Subskrypcji Akcji Banku Polskiego w Toruniu , członkiem Zarządu Towarzystwa Miłośników Sceny Narodowej w Toruniu, wiceprezesem Komitetu Organizacyjnego XII Międzynarodowego Kongresu Rolniczego w Warszawie.

Naukowa jego działalność to kilka rozpraw ekonomicznych w języku polskim, francuskim i niemieckim oraz artykuły na tematy rolnictwa opublikowane w prasie pomorskiej. Był także przewodniczącym Komitetu Redakcyjnego wydanej w Toruniu w 1930 r.: Księgi pamiątkowej dziesięciolecia Pomorza.

Odznaczony był m. in.: Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, Francuskim Krzyżem Oficerskim “Du Merite Agricole” i medalem Francuskiego Towarzystwa Rolniczego.

W małżeństwie z Zofią Nostiz-Jackowską miał synów: Andrzeja, urodzonego 5 sierpnia 1920 r. w Toruniu, Jerzego Mariana, urodzonego 8 grudnia 1926 r. w Toruniu, członka Armii Krajowej i żołnierza powstania warszawskiego oraz córkę Annę Julię Marię, urodzoną 8 marca 1922 r. w Toruniu

Miał starszego brata Stanisława, który piastował funkcję pierwszego wicewojewody pomorskiego w Odrodzonej Rzeczypospolitej. Dr Kazimierz Esden-Tempski zmarł 20 stycznia 1936 r. w Toruniu i pochowany został w grobowcu rodzinnym na cmentarzu w Gronowie. W Toruniu Tempscy mieszkali przy ul. Bydgoskiej 39.


Bibliografia:

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 2 ToMiTo UMK Toruń 2000


FOTOGALERIA