Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

FAŁAT Julian

FAŁAT Julian (1853–1929), malarz, założyciel Konfraterni Artystów w To­runiu


Rektor Akademii Sztuk Pięknych

Urodził się 30 lipca 1853 r. w Tuligłowach w powiecie Mościska w województwie lwowskim, w rodzinie wiejskiego organisty. Po kilku latach nauki w szkole w Komarnie i gimnazjum w Przemyślu, uczył się także miernictwa i był przez pewien czas geometrą. Idąc jednak za wrodzonymi skłonnościami artystycznymi, spotęgowanymi przez ciągłe obcowanie z przyrodą, rozpoczął studia malarskie w Szkole Sztuk Pięknych w Krakowie i studiował tam w latach 1869–1871.

Jako rysownik pracował u archeologa Stanisława Krzyżanowskiego w jego dobrach w guberni chersońskiej, rysując odnalezione zabytki oraz regionalne typy i stroje. Dopiero jednak poznanie inż. architekta Feliksa Gąsiorowskiego, który stał się jego opiekunem i przyjacielem, miało znaczny wpływ na dalsze jego losy. Zaangażował on Fałata jako technicznego rysownika i zabrał z sobą na roboty miernicze na Podole i do Szwajcarii. Tam Fałat w wolnych chwilach rysował malownicze widoki i charakterystyczne sceny szwajcarskie, które wkrótce zyskały powodzenie i ukazywały się w ilustrowanych pismach szwajcarskich i niemieckich.

Następnie udał się do akademii monachijskiej, gdzie studiował pod kierunkiem takich mistrzów jak A. Strähuber, G. Raab i znakomity malarz polski Józef Brandt. Dwuletni jego pobyt na studiach w Monachium (1879–1880), a następnie w Rzymie i Paryżu oraz podróż po Włoszech i Hiszpanii rozszerzyły horyzonty artystycznego spojrzenia na świat i dały mu sposobność bezpośredniego zetknięcia się z impresjonistycznym malarstwem francuskim, które w znacznej mierze zadecydowało o jego całej twórczości. Jego ulubioną techniką była już wówczas akwarela.

W 1885 r. odbył podróż dokoła świata, która dostarczyła mu mnóstwo nowych wrażeń, przeżyć i inspiracji malarskich. Wrócił do kraju, znany już wśród swoich i obcych z wielu prac wystawianych na krajowych i zagranicznych wystawach, jak i z ich reprodukcji, umieszczanych w pismach ilustrowanych.

W 1886 r. książę Antoni Radziwiłł zaprosił go do Nieświeża, gdzie urządził polowanie na cześć niemieckiego następcy tronu, późniejszego cesarza Wilhelma II. Fałat utrwalił epizody z tego polowania w licznych świetnych obrazach i zawarł wówczas znajomość z kronprinzem, która odegrała dużą rolę w życiu malarza.

Związany ścisłymi węzłami z Krakowem, początkowo jako profesor malarstwa w tamtejszej Szkole Sztuk Pięknych, a od chwili jej reorganizacji w 1895 r. jako jej długoletni dyrektor, szybko przekształcił ją na Akademię, unowocześnił system nauczania i zmienił skład jej profesorów; powołując najwybitniejszych polskich artystów w kraju i za granicą, takich jak Teodor Axentowicz, Konstanty Laszczka, Jacek Malczewski, Józef Mehoffer, Józef Pankiewicz, Ferdynand Ruszczyc, Jan Stanisławski, Wojciech Weiss, Leon Wyczółkowski, Stanisław Wyspiański.

Znaczenie zmodernizowanej Akademii stało się bardzo doniosłe, a Fałat został jej rektorem, zdobywając sobie coraz większy rozgłos w świecie artystycznym Europy i stając się głównym twórcą polskiego malarstwa impresjonistycznego, wychowując liczne rzesze doskonałych pejzażystów i malarzy rodzajowych.


Założyciel Konfraterni Artystów

W 1910 r. artysta przeszedł na emeryturę i osiadł w swej posiadłości w Bystrej na Śląsku Cieszyńskim. Między Krakowem, Nieświeżem, umiłowaną Bystrą i zagranicą płynęły dalsze lata życia Fałata, obfite w artystyczne dokonania. W 1915 r. walczył w legionach na froncie wołyńskim. W 1919 r. zgłosił się ochotniczo do służby wojskowej. Za swą gorliwą służbę przy sztabie i w dywizjonie szwoleżerów oraz udział w walkach o Śląsk Cieszyński, jako też propagandową działalność otrzymał Śląski Krzyż Walecznych II klasy.

Na początku 1920 r. zamieszkał w Toruniu. Pełen młodzieńczego zapału stał się duszą ruchu artystyczno-kulturalnego w stolicy Pomorza. Kamieniczka jego przy Placu Teatralnym 42 [Fosa Staromiejska 28] stała się wkrótce ośrodkiem gdzie zbierało się grono patriotycznie myślących i działających obywateli. Na jednym z zebrań wieczornych podał on grupce miejscowych artystów myśl założenia związku artystów, którego celem byłoby popieranie spraw sztuki i stworzenie warunków do wymiany myśli i towarzyskich spotkań.

16 grudnia 1920 r. na umówionym zebraniu w restauracji Pod Ratuszem, w małej bocznej salce zawiązała się Konfraternia Artystów, której majstrem obrano Juliana Fałata a podmajstrzymi literata Artura Górskiego i dra med. Ottona Steinborna. Na zebraniach Konfraterni Artystów, odbywających się w czwartkowe wieczory we wspomnianej wyżej salce, wśród ożywionych narad powstały początki Pomorskiego Towarzystwa Muzycznego i Konserwatorium Muzycznego, tam zawiązano Towarzystwo Przyjaciół Sztuk Pięknych i podjęto wiele ważnych dla Torunia inicjatyw kulturalnych. Fałat należał także do Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Tylko rok mieszkał w Toruniu, lecz zdążył w tym czasie objechać wzdłuż i wszerz całą ziemię pomorską, kreśląc w licznych studiach i szkicach jej krajobraz i mieszkańców oraz w szeregu pięknych akwarel odtworzył drogie całej Polsce Pomorze i Kaszuby.

W latach 1921–1922 był Fałat dyrektorem Departamentu Sztuki przy Ministerstwie Wyznań Religijnych i Oświecenia Publicznego w Warszawie i już tylko na krótkie okresy przyjeżdżał do Torunia i w pełnym zrozumieniu jego potrzeb kulturalnych, spieszył. mu zawsze z pomocą materialną. Julian Fałat był także dobroczyńcą i członkiem honorowym Pomorskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi, opuszczając Toruń ofiarował Towarzystwu swój dom przy Placu Teatralnym 42, obecnie Fosa Staromiejska 28.

Dorobek artysty jest bardzo znaczny, znajduje się w licznych muzeach polskich i berlińskich. Oprócz wspomnianej już znacznej liczby rysunków wykonywanych głównie podczas pobytu w Szwajcarii i Monachium, zamieszczanych w czasopismach zagranicznych, był twórcą wielu obrazów olejnych i akwarel.

Po opuszczeniu Warszawy wrócił Julian Fałat do Bystrej, gdzie zmarł 9 lipca 1929 r.


Bibliografia

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny,  t. 1 ToMiTo Toruń 1998


FOTOGALERIA