Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

FELCHNEROWSKI KLEMENS

FELCHNEROWSKI KLEMENS (1892-1971), zapaśnik, lekkoatleta, gimnastyk, medalista mistrzostw międzynarodowych, działacz społeczny, kolejarz.
Urodził się 12 stycznia 1892 roku w Lubichowie w byłym powiecie Starogard Gdański. Uczył się w szkole powszechnej w Lubichowie, następnie od 1906 w Starogardzie. Tu zaczął się interesować sportem i uprawiać kilka dyscyplin. W 1906, jako 14-letni chłopiec przyłączył się do polskiej grupy miłośników ciężkiej atletyki, która potajemnie ćwiczyła zapasy i urządzała zawody (legalne Towarzystwo Gimnastyczne „Sokół” powstało w Starogardzie w 1908). Mając 15 lat startował w tzw. „Sopockim Tygodniu Sportowym”, odnosząc swój pierwszy sukces – mistrzostwo Pomorza w klasie młodzików. Od 1908 zaczął uprawiać w „Sokole” gimnastykę przyrządową. Odtąd w tej dyscyplinie, obok zapaśnictwa, podnoszenia ciężarów i lekkoatletyki, osiągał najwyższe sukcesy. Po wcieleniu do armii niemieckiej

Mistrz Dalekiego Wschodu
w 1910 Felchnerowski jako jedyny reprezentant Pomorza brał udział w międzynarodowych zawodach zapaśniczych w wadze lekkiej w Berlinie, zdo-bywając VI miejsce na 28 zawodników. W 1911 z kilkoma sportowcami ze Ślą-ska, Poznania i Pomorza założył w Wilhelmshafen (Niemcy Północne) klub atle-tyczny „Zbyszko”, którego trenerem był Pomorzanin Szarmach, doskonały zapaśnik, mistrz marynarki niemieckiej w wadze lekkiej. W maju 1911 na mistrzostwach Niemiec Północnych w Bremerhafen zdobył wicemistrzostwo, za mistrzem Szarmachem. Po przydzieleniu go do kolonialnej bazy marynarki nie-mieckiej w porcie Tsing-tau (Chiny), w 1914 brał udział w dwu międzynarodo-wych imprezach sportowych: w turnieju zapaśniczym, w którym mimo trudnej konkurencji z Japończykami, Anglikami, Kanadyjczykami, Francuzami i Niemcami zdobył tytuł mistrza Dalekiego Wschodu w wadze lekkiej oraz w Biegu Maratońskim, w którym w bardzo ciężkich warunkach klimatycznych w konkurencji z Japończykami, Chińczykami i Hindusami również wywalczył zwycięstwo (jako nagrody otrzymał – od organizatorów statuetkę Buddy, od korpusu oficerskiego marynarki dyplom i wysoką kwotę pieniędzy).

Na skutek działań wojennych dostał się do niewoli japońskiej i przebywał w obozie jenieckim w Bando na wyspie Szikoku. Tam założył klub sportowy „Bando”, w którym jeńcy niemieccy uprawiali zapasy, lekkoatletykę, gimnastykę i tenis. Był współorganizatorem zawodów w gimnastyce przyrządowej, po których zaproszony został przez japońskie władze szkolne na stanowisko instruktora tej dyscypliny w japońskich szkołach. Był więc pierwszym Europejczykiem, który zapoznał z gimnastyką Japończyków – przyszłych mistrzów w tej dyscyplinie sportu. W zamian za to został zaproszony do stowarzyszenia sportowego „Bushi-Dou”, gdzie brał lekcje Dżu-dżitsu, uzyskując dyplom instruktora.

W 1920 wrócił do Polski i zamieszkał w Tczewie, gdzie rozpoczął zawodową pracę kolejarza w parowozowni. Jednocześnie bardzo aktywnie uprawiał i propagował sport. Wkrótce założył sekcje ciężkoatletyczne w Tczewie i Pelplinie. Sam oprócz zapasów ćwiczył gimnastykę przyrządową, lekkoatletykę i boks.
Naczelnik gniazda toruńskiego „Sokoła”.
W 1921, za namową poznanych podczas zawodów lekkoatletycznych w Toruniu działaczy sportowych i sokolich – B. Makowskiego, B. Durmowicza, B. Zacharka i Pytowa, przeniósł się do Torunia. Zawodowo zaczął pracować jako kierownik parowozu (maszynista) parowozowni Toruń Główny. Równocześnie podjął bardzo aktywną kontynuację działalności sportowej w „Sokole”. Na przełomie lat 1921/22 objął funkcję naczelnika gniazda toruńskiego „Sokoła”, po B. Makowskim, który został naczelnikiem dzielnicy Pomorze. Następnie Felchnerowski został naczelnikiem gniazda w Podgórzu. Odtąd uczestniczył we wszystkich zlotach okręgowych, dzielnicowych i związkowych sokolstwa polskiego. Napisał wtedy hymn sokołów pomorskich „Na Pomorzu my mieszkamy…” deklarujący ich wierność ojczyźnie.

W 1922 założył przy „Sokole” I w Toruniu dwie sekcje – ciężkoatletyczną i bokserską, w których prowadził systematyczne treningi, uzyskując wysokie wyniki tak podopiecznych, jak i własne. W 1923 zdobył I miejsce w zapasach w stylu francuskim na mistrzostwach dzielnicy Pomorze i III miejsce w gimnastyce przyrządowej na zawodach związkowych sokolstwa polskiego w Toruniu. W tym roku zorganizował w Toruniu pierwsze mistrzostwa miasta w zapasach wagi lekkiej i ciężkiej. Był też współzałożycielem wielu sekcji atle-tycznych w innych miastach Pomorza. W 1924 był sędzią na 11. zawodach cięż-koatletycznych w Toruniu o mistrzostwo Pomorza. W tym roku. na zorganizowanych w Łodzi ogólnopolskich zawodach eliminacyjnych na olimpiadę w Paryżu zakwalifikował się do grona kandydatów na tę olimpiadę, jednak z powodu choroby, która nie pozwoliła mu na stoczenie decydującej walki w Warszawie, do Paryża nie pojechał.

W czerwcu 1924 Felchnerowski był współorganizatorem pierwszego w Polsce Biegu Maratońskiego przeprowadzonego przez naczelnictwo Dzielnicy Pomor-skiej „Sokoła”. Jesienią tego roku zorganizował i trenował sekcję atletyczną o nazwie „Parowóz” przy parowozowni Toruń Główny, którą w 1925 przyłączył do nowoutworzonego Poznańsko-Po¬morskiego Okręgu Związku Atletycznego. Sekcja ta wkrótce wygrała mecz zapaśniczy w Gdańsku z drużyną Niemiec Wschodnich „Kraftsportklub Heros” wynikiem 12:2 pkt. Trzykrotnie zdobyła też później nagrodę przechodnią Polskiego Związku Atletycznego, ustanawiając rekordy Okręgu i Polski (rekord Polski w trójboju przetrwał do 1950).

W 1925 na zebraniu organizacyjnym Polskiego Związku Atletycznego w Katowicach Felchnerowski reprezentował Poznańsko-Pomorski Okręgowy Związek Atletyczny. Wybrany został wtedy na zastępcę jego kpt. sportowego oraz na członka Zarządu Polskiego Związku Atletycznego z siedzibą w Katowicach. W tym roku został również członkiem Zarządu Okręgu IV To-ruńskiego Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół”, gdzie pełnił funkcję skarbnika. W 1926 na pierwszych zawodach tego Okręgu w zapasach wagi średniej zdobył mistrzostwo. W tym roku jako reprezentant Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Podgórzu zdobył I miejsce w pięcioboju wojskowym, zorganizowanym przez Zarząd Związku Podoficerów Rezerwy Ziem Zachodnich (Koło Toruń).

3 maja 1927, z okazji święta narodowego Felchnerowski brał udział w imprezie toruńskich „Sokołów” o bardzo wielkiej randze patriotyczno-sportowej. Był to rozstawny bieg sztafetowy przebiegający przez Pomorze trzema trasami z finałem na Rynku Staromiejskim w Toruniu. Felchnerowski był ostatnim biegaczem jednej z tych sztafet, wyróżnionym w ten sposób zaszczytem wręczenia prezesowi dzielnicy Pomorze – Wł. Samolińskiemu – hołdowniczego albumu, przekazanego następnie drogą lotniczą do Warszawy dla prezydenta RP.

W 1931 był przedstawicielem Koła Podgórz na V Zlocie Dzielnicy Pomorskiego Związku Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” w Gdyni, zorganizowanym przeciw akcjom germanizacyjnym w tym mieście i w Gdańsku. Na tę okazję na-pisał marsz zlotowy pt. „Nad polskie morze sokoli skierujmy nasz lot”. Z okazji 25-lecia pracy Felchnerowskiego w 1932 odbyły się w Podgórzu zawody spor-towe – konkursy hipiczne, rozgrywki siatkówki, zawody lekkoatletyczne, a przede wszystkim ciężkoatletyczne (zapasy i podnoszenie ciężarów) z udziałem zawodników z Torunia, Inowrocławia i Bydgoszczy.

Od początku lat 30. był kierownikiem ogniska Kolejowego PW przy dworcu Toruń Główny. Na jego bazie, wspólnie z innymi działaczami, utworzył w 1933 Klub Sportowy Kolejowego PW „Pomorzanin” (później Kolejowy Klub Sporto-wy „Pomorzanin”), do którego włączył swoją sekcją „Parowóz”. W 1937 F. zdobył I nagrodę w zawodach lekkoatletycznych (bieg 60 m, skok w dal, rzut piłką w dal) zorganizowanych przez Zarząd Wojewódzki „Sokołów” ,Dzielnica Pomorze. Oprócz organizacji i osobistego uczestnictwa w zawodach okręg., dzielnicowych, związkowych i międzynarodowych, Felchnerowski w okresie międzywojennym był również współorganizatorem i wykonawcą pokazów gimnastycznych „Sokoła” toruńskiego na scenie Teatru Miejskiego. Pokazy takie odbyły się wielokrotnie i cieszyły się wielką frekwencją publiczności, a przez prasę tytułowane były jako wspaniała rewia tężyzny fizycznej.
Członek grupy konspiracyjnej kolejarzy
Wkroczenie Niemców do Torunia we wrześniu 1939 oznaczało dla Felchnerowskiego prawie pięcioletnią przerwę w działalności sportowej. Udało mu się natomiast zachować pracę maszynisty (choć tylko na prawach robotnika w służbie kolejowej). Przez cały okres okupacji, jako cieszący się wśród kolegów najwyższym zaufaniem, zajmował się zbieraniem i dostarczaniem zapomóg pieniężnych dla rodzin kolejarzy, którzy nie wrócili z wojny lub zostali rozstrzelani czy uwięzieni.

Felchnerowski był członkiem grupy konspiracyjnej kolejarzy, kierowanej przez K. Kozianowskiego, zaprzysiężonego w ZWZ-AK w fun¬kcji komendanta dzielnicy Podgórz. Pomagał też B. Makowskiemu, przywódcy toruńskich „Sokołów”, w ukrywaniu sztandaru i dokumentów tej organizacji, w latach 1939-45 przed Niemcami, od 1945 przed władzami bezpieczeństwa PRL.

Wobec odmowy władz państwowych na prawo reaktywowania „Sokoła” Felch-nerowski wspólnie z innymi działaczami przedwojennego KKS „Pomorzanin” wznowił jego działalność już w czerwcu 1945, a we wrześniu tego roku działal-ność sekcji ciężkoatletycznej i gimnastycznej. Sekcje te prowadził nadal po przejściu na emeryturę zawodową w 1957. Od tego roku był ponadto sędzią państwowym i międzynarodowym w lekkoatletyce, gimnastyce przyrządowej, podnoszeniu ciężarów i zapasach, m.in. na mistrzostwach ciężkoatletycznych kolejarzy Europy w Moskwie w 1962. Sam w dniu swego jubileuszu 50-lecia działalności sportowej w lipcu 1957 wystąpił z 10-minutową walką z mistrzem Pomorza Łobodą i w pokazach siłowych.

Społecznie pełnił funkcję wiceprezesa Bydgoskiego Okręgu Związku Podnoszenia Ciężarów i skarbnika KKS „Pomorzanin”. Ponadto w 1962 zainicjował utworzenie przy tym klubie „Koła Weteranów Atletyki i Gimnastyki”, jako pierwszego tego typu koła w Polsce. Celem koła (liczącego ok. 50 członków) były spotkania koleżeńskie dawnych zawodników, ich uczestnictwo na treningach i imprezach organizowanych przez młodych – czynnych sportowców i działaczy. Obydwa te cele udało się F. z powodzeniem realizować ku radości weteranów i pożytkowi ich następców aż do końca jego życia, a także przez wiele lat następnych (do ok. 1999).

Oprócz talentu sportowego i organizacyjnego Felchnerowski. posiadał uzdolnienia poetyckie. Poza wspomnianymi utworami – hymnem pomorskich „Sokołów” i okolicznościowym marszem zlotowym napisał też liczne wiersze i piosenki rozrywkowe. Zmarł nagle 15 X 1971, w drodze do domu ze stadionu, gdzie sędziował zawody zapaśnicze młodzieży szkolnej. Pochowany został w rodzinnym grobowcu na cmentarzu św. Jerzego w Toruniu.

Felchnerowski. otrzymał odznaczenia: Złoty Krzyż Zasługi (1967), Zasłużony Działacz Kultury Fizycznej (1961), Medal 40-lecia Ciężkoatletyki (1963), Medal 100-lecia Sportu Pol. (1967), i Medal Za zasługi dla Sportu Rozwoju Tor. (1967), Złotą Odznakę Bydgoskiego Okręgu Związku Podnoszenia Ciężarów (1967), Dyplom Uznania za Działalność Społeczną i Zasługi w Krzewieniu Kultury Fizycznej w KKS „Pomorzanin” (1967).

Był żonaty z Jadwigą Małecką (1909-1998), znaną działaczką „Sokoła”. Mieli troje dzieci: Klemensa Stanisława – artysty plastyka w młodości uprawiającego z sukcesami pływanie oraz córki – Irenę, w młodości lekkoatletkę medalistkę, i Bogumiłę. W Toruniu przed wojną Felchnerowski mieszkał z rodziną na Pod-górzu przy ul. Poznańskiej, po wojnie przy ul. Marii Konopnickiej.

Bibliografia
T. Zakrzewski, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007