Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

FRANKOWSKI STEFAN

franFRANKOWSKI STEFAN (1887–1940), komandor dyplomowany, komendant   Szkoły Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu

Urodził się 3 IV (27 III) 1887 w Hołowlach pod Ostrogiem na Wołyniu, w rodzinie mierniczego Jana i Marii ze Szczepkowskich. Ukończył Szkołę Realną św. Katarzyny w Kijowie, Korpus Morski Kadetów w Petersburgu (1908), kurs oficerów nawigacji w Petersburgu (1913). Od 1908 służył w rosyjskiej  Marynarce Wojennej, po odbyciu stażu morskiego awansował 11 IV 1909 na miczmana. W 1909–11 był oficerem flagowym na torpedowcach „Minnej Dywizji”, bazującej w Libawie. 6 XII 1912 awansował na lejtnanta; służył na pancernikach „Cesarewicz” (1912–15), „Sława” (do 1917) i „Andrej Pierwozwannyj”.

Jako zawodowy oficer rosyjskiej Marynarki Wojennej podczas pierwszej wojny światowej brał udział w rosyjsko-niemieckich  bitwach morskich na wodach Zatoki Ryskiej. Po zawarciu pokoju brzeskiego podał się do dymisji. Od 22 I 1919 służył w marynarce Wojska Polskiego zatrudniony został w Sekcji Marynarki Wojennej  powstałej w Warszawie w Ministerstwie Spraw  Wojskowym. Zadaniem Sekcji było przygotowanie do objęcia przyznanego Polsce traktatem wersalskim wybrzeża Morza Bałtyckiego; Frankowski  awansował w hierarchii służbowej o dwa stopnie (komandor porucznik z 1 VI 1919).

Od lipca 1919 do lipca 1921 był początkowo pomocnikiem, a następnie attaché wojskowym  i morskim poselstwa RP w Sztokholmie. Natomiast W. Rezmer podaje, że 19 V 1920 wyznaczono Frankowskiego na kierownika i organizatora kursów dla oficerów rzeczno-brzegowych w Toruniu. Kurs rozpoczął się 1 VII tego roku, lecz po dziewięciu dniach, ze względu na pogarszającą się sytuację na froncie, został zawieszony.

Po powrocie do kraju, w 1921–23, był szefem Sekcji Personalnej w Departamencie dla Spraw Morskich, potem jako szef Biura Wydziału Organizacyjnego Mobilizacyjnego Kierownictwa Marynarki Wojennej położył znaczne zasługi dla tworzenia początków floty polskiej. Następnie jako słuchacz Wyższej Szkoły Wojennej – École de Guerre Navale w Paryżu – (1923–25) pogłębiał swą wiedzę wojennomorską; zdobył specjalizację w kierunku „sztab generalny”.

Po powrocie do kraju został w 1925 dowódcą dyonu ćwiczebnego i dyonu torpedowców w powstającej flocie polskiej. Był pionierem wyszkolenia taktycznego floty. Opracował  Regulamin morski o wyższych dowódcach i zespołach Mar. Woj. na morzu i rzekach. Po roku służby na tym stanowisku w dowód uznania umiejętności dowódczych i organizacyjnych oraz wysokiego poziomu wiedzy z dziedziny taktyki wojennomorskiej otrzymał nominację na komendanta Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu  (J. Kłossowski we Wspomnieniach pisze, że od wiosny 1928), następnie od 1928 do maja 1929 był komendantem Szkoły Podchorążych  Marynarki Wojennej. Zdaniem Kłossowskiego Frankowski wyróżniał się wśród oficerów marynarki wyższego stopnia. Był oczytany, towarzysko bardzo wyrobiony, w obcowaniu z podwładnymi życzliwy i taktowny. W zreformowanym przez siebie programie szkolnym położył duży nacisk na powiązanie teorii z praktyką. Wykładał taktykę i historię wojen morskich.

1 I 1929 awansował na komandora. Dzięki jego staraniom powstał „Przegląd Morski”, którego był pierwszym redaktorem. Pierwszy numer ukazał się w grudniu 1928 w Szkole Podchorążych Marynarki Wojennej w Toruniu. Czasopismo szybko stało się oficjalnym organem Polskiej Marynarki Wojennej. Od czerwca 1929 do marca 1933 był szefem Sztabu Kierownictwa Marynarki Wojennej. Następnie do lipca 1939 – dowódcą Obrony Wybrzeża Morskiego. Podlegały mu: 1 Morski Dywizjon Artylerii Przeciwlotniczej, 1 Morski Batalion Strzelców, Szefostwo Fortyfikacji Wybrzeża Morskiego, a później także inne jednostki utworzone w rejonie Gdyni i na Helu. Dowódca ten odpowiedzialny był za przygotowanie Wybrzeża do obrony, zarówno od strony lądu, jak i morza. Do jego zadań należało także przygotowanie do obrony Półwyspu Helskiego.

W następstwie wzrostu sił lądowych na Wybrzeżu zreorganizowany został system dowodzenia. Na początku lipca 1939 w miejsce istniejącego od 1933 Dowództwa Obrony Wybrzeża Morskiego utworzono Dowództwo Morskiej Obrony Wybrzeża i Dowództwo Lądowej Obrony Wybrzeża. Dowództwo Morskiej Obrony Wybrzeża powierzono komandorowi Frankowskiemu, któremu podporządkowano: Rejon Umocniony Hel, okręty wydzielone do obrony Wybrzeża, a w Gdyni 1 Morski Dyon Artylerii Przeciwlotniczej.

Po wybuchu drugiej wojny światowej i kapitulacji Helu Frankowski  został wzięty do niewoli niemieckiej i przebywał w oflagach: X B w Nienburgu, XVIII B w Spittal i VIII B w Silberbergu.

Frankowski zmarł 25 IX 1940 w Langenbielau (Bielawie) i tam został pochowany na cmentarzu katolickim. Po wojnie został ekshumowany i pochowany na wojskowym  cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu. Pośmiertnie awansowano go na kontradmirała (26 IX 1940).

Frankowski opublikował Polityczno-geograficzny opis Morza Bałtyckiego oraz liczne artykuły w „Przeglądzie Morskim” i w „Morzu”. Jak pisał jego biograf Walter Pater w pracy pt. Admirałowie i generałowie Marynarki  Wojennej: […] podejmował w nich aspekty militarne polityki morskiej, zagadnienia taktyki i sztuki operacyjnej sił morskich, problemy dowodzenia, uzbrojenia i wyposażenia okrętów, nawigacji i szkolenia oficerów morskich. Interesował się morską hist. powszechną, zwłaszcza przebiegiem działań wojennych na Morzu Bałtyckim w XVIII i XIX w. oraz pierwszą wojną światową na morzach, ze szczególnym uwzględnieniem działań na Bałtyku i działalności okrętów podwodnych. Pisał również o wydarzeniach rewolucyjnych 1917 r. w marynarce rosyjskiej i o dziejach morskich Polski, muzealnictwie morskim oraz fenomenie Gdyni. Zajmowała go też biografistyka. Opublikował własne wspomnienia.

Frankowski był aktywnym członkiem Ligi Morskiej i Rzecznej, a następnie Rady Głównej Ligi Morskiej i Kolonialnej, członkiem Rady Głównej i prezesem obwodu morskiego  LOPP. Został odznaczony Krzyżem Virtuti Militari IV klasy, Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Walecznych, Złotym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–21, Medalem X-lecia Odzyskanej Niepodległości, Złotą Odznaką Honorową LOPP I stopnia, francuską Legią Honorową, włoskim Medalem za Ratowanie Ginących w Messynie 1908 i innymi odznaczeniami.

W małżeństwie zawartym 27 IV 1922 z Marią Różą Dobrowolską miał syna Stefana i córkę. Frankowski zmarł 25 IX 1940 w Langenbielau (Bielawie) i tam został pochowany na cmentarzu katolickim. Po wojnie został ekshumowany i pochowany na wojskowym  cmentarzu Grabiszyńskim we Wrocławiu. Pośmiertnie awansowano go na kontradmirała (26 IX 1940).

Bibliografia

  1. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6, ToMiTo, UMK w Toruniu 2010