Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

GAWALSKA STEFANIA

GAWALSKA STEFANIA z d. Masełkowska (1913-1960), pseud. „Stefa“, instruktor PWK, członkini tajnej organizacji „Grunwald” w Toruniu.
Urodziła się 25 XII W Berlinie jako córka polskich emigrantów – Kazimierza i Kazimiery z domu Sobolewskiej. Po 1920 powróciła z rodzicami do Polski, do Torunia, gdzie ojciec pracował jako urzędnik państwowy. Po ukończeniu szkoły średniej jako zawodowa instruktorka PWK pełniła do ostatnich dni sierpnia 1939 funkcję komendantki na powiat Wąbrzeźno.

Zmobilizowana 27 sierpnia 1939 roku pełniła służbę telefoniczną w koszarach na Podgórzu i Rudaku aż do wejścia Niemców do miasta 7 września . Zorganizowała grupę dywersji pozafrontowej prowadzonej przez tajną organizację wojskowo-cywilną „Grunwald”, do której należała od października tego roku. Ściśle współpracowała z komendantem „Grunwaldu” porucznikiem Walerianem Mańkowskim. Zwerbowała do organizacji m.in. swego męża – zawodowego oficera, brata Kazimierza i szwagra. Wspólnie z bratem redagowała tajną gazetkę „Wolna Polska”.

8 marca 1940, w czasie fali aresztowań członków różnych organizacji – „Batalionów Śmierci za Wolność”, KOP i „Grunwaldu”, została aresztowana razem z mężem, po pięciogodzinnej rewizji mieszkania i pomimo wysokiej już wówczas ciąży. Uwięziona została w Forcie VIII, skąd zwolniono ją w lipcu – na dwa dni przed urodzeniem dziecka, była jednak zobowiązana co dwa tygodnie meldować się w gestapo aż do końca 1940, tj. do dnia kiedy zawiadomiono ją o rozstrzelaniu męża.

Ciężko chora, z trudem poruszająca się, zajęta wychowywaniem synka, nie wróciła już do działalności w konspiracji. Do 1947 mieszkała w Toruniu, po czym przeniosła się do siostry Marii Cichoszowej do Elbląga. Tam zmarła na astmę sercową 19 maja 1960 i tam została pochowana. W Toruniu mieszkała przy ul. M. Konopnickiej 29.
Mąż Gawalskiej, Bogdan, aresztowany na początku marca 1940, więziony także w Forcie VIII w Toruniu, następnie w Bydgoszczy i w Warszawie na Pawiaku, 17 września tego roku został rozstrzelany w Palmirach razem z innymi torunianami: Zygmuntem Moczyńskim, Alfonsem Zaborowskim, Waldemarem Geringerem oraz Wandą Bukiewicz i Jadwigą Kowalską. Brat i ojciec Gawalskiej aresztowani również w tym samym terminie i więzieni w Forcie VIII i w Bydgoszczy, wywiezieni zostali do obozu koncentracyjnego.

Bibliografia
A. Zakrzewska, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007