Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

GILEWICZ JULIUSZ

GILEWICZ JULIUSZ (1890-1943) pseudonim „Gil“, podpułkownik pilot, współorganizator Aeroklubu Pomorskiego w Toruniu.
Pilot, brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej

Urodził się. 1 XI. 1890 w Białopolu w pow. berdyczowskim na Ukrainie, w rodzinie Mieczysława i Amelii z Podczaszyńskich. Po ukończeniu w 1909 gimnazjum w Żytomierzu studiował na Wydziale Medycyny (6 semestrów) i Prawnym (2 semestry) Uniwersytetu św. Włodzimierza w Kijowie. Z powodu wybuchu wojny studiów nie ukończył.

Podczas pierwszej wojny światowej, w 1915 został powołany do służby w wojsku rosyjskim i skierowany do szkoły pilotów w Gatczynie. Po jej ukoń-czeniu otrzymał przydział do 3. eskadry, z którą wyruszył na front. We wrześniu 1917 wstąpił do oddziału . I Korpusu Wschodniego gen. Dowbora Muśnickiego; służył w I eskadrze lotniczej Związku Wojskowego Polaków w Rosji Centralnej. Następnie był dowódcą eskadry lotniczej sowieckiej w kontakcie z dowództwem Wojska Polskiego, 7 lipca 1919 przyleciał do Polski i w październiku wstąpił do Wojska Polskiego, do 6. eskadry lotniczej na stanowisko szefa pilotów.

Od 11 XII 1919 do 21 IV 1921 był dowódcą 5. eskadry lotniczej. Brał udział w wojnie polsko-bolszewickiej. W akcji lotniczej pod Wapniarką w dnia 3, 4 i 7 czerwca 1920 przyczynił się do ujęcia nieprzyjacielskich pociągów pancernych, gdyż zniżając się nad nimi z nieznacznej wysokości trafnym rzutem bomb znisz-czył tor.

9 VI 1920 w czasie przerwania polskiego frontu przez kawalerię Budionnego pod Koziatynem, nie zważając na uszkodzenie motoru, dostarczył cenne wiadomości o ruchach nieprzyjaciela. W akcji pod Zmerynką i Borem kierując działaniami w zastępstwie Szefa Lotnictwa Armii, osobiście odparł atakujące pociągi pancerne i powrócił do oddziału z uszkodzonym przez kule samolotem. 11 czerwca na rozkaz gen. Homera wyleciał na wywiad w celu odszukania odciętej 12. DP. Odnajdując ją na płn. zach. od Krzemieńca, rzucił rozkazy Dowództwa Armii, jednocześnie informując dywizję o zauważonych ruchach nieprzyjaciela. Dzięki tym wiadomościom dywizja miała możność przygotować się do ataku. Pod Wołoczyskami 21 czerwca zaatakował z nieznacznej wysokości pociągi pancerne nieprzyjaciela, starające się sforsować rzekę Zbrucz i umożliwił oddziałom polskim przejście do kontrataku przez uszkodzenie jednego z tych pociągów. Brał czynny udział w akcji przeciw kawalerii Budionnego i przyczynił się do celnych zrzutów bomb przez umiejętne kierowanie samolotem, odważnie zniżając się na nieznaczną wysokość nad nieprzyjacielem.

17 czerwca 1921 został dowódcą I Ruchomego Parku Lotniczego. Następnie zajmował szereg wyższych stanowisk w Departamencie Lotnictwa Ministerstwa Spraw Wojskowych i w formacjach lotniczych. M.in. był w 1921 krótko szefem pilotów Wyższej Szkoły Pilotów w Grudziądzu, a od 1 I 1922 kierownikiem oddziału technicznego w Wyższej Szkole Lotników w Poznaniu. Następnie był pilotem w 3. i 4. Pułku Lotniczym. W marcu 1926 Ministerstwo Spraw Wojsko-wych podjęło decyzję o sformowaniu w 4 Pułku Lotniczym III Dyonu Myśliw-skiego pod dowództwem Gilewicza, złożonego z dwóch eskadr myśliwskich – 123 i 124, jednak organizowanie tego dyonu z braku wystarczającej liczby pilo-tów myśliwskich przebiegało dość wolno. Od jesieni 1929 był dowódcą Dyonu Szkolnego 2. Pułku Lotniczego w Krakowie.

W maju 1933 został komendantem Bazy Lotniczej (parku lotniczego), kwatermi-strzem i zastępcą Dowódcy 4. Pułku Lotniczego w Toruniu; odkomenderowany do Polskich Linii Lotniczych „Lot” w celu kierowania ewakuacją samolotów.

29 września 1924 brał udział w pierwszym grupowym locie nad Alpami na samolotach Potez XV, jako członek dziewięcioosobowego zespołu pod dowództwem pułkownika pilota Aleksandra Serednickiego. Trasa przelotu obejmowała Francję, Włochy, Jugosławię, Austrię i Polskę.

Był współorganizatorem i członkiem zarządu Aeroklubu Pomorskiego w Toruniu, członkiem dożywotnim i honorowym Aeroklubu Krakowskiego, członkiem zarządu Ligi Ochrony Powietrznej i Przeciwgazowej i innych organi-zacji.

Ogłosił szereg artykułów w prasie fachowej i pomorskiej oraz felietonów z lotu po Europie. Wygłosił liczne odczyty publiczne i radiowe z dziedziny lotnictwa. Po przejściu w stan spoczynku pozostał w Warszawie, gdzie był kierownikiem wydziału nawigacji i personelu latającego Polskich Linii Lotniczych „Lot”. Wy-latał ok. 6000 godzin. (ok. 1,5 mln km).

Po wybuchu drugiej wojny światowej działał w konspiracji.

Na przełomie 1939/40 utworzył grupę podziemną złożoną przede wszystkim z b. pracowników LOT-u, Aeroklubu Warszawskiego oraz Państwowych Zakładów Lotniczych na Okęciu. Członkowie tej organizacji postawili sobie następujące zadania: nasłuch radiowy, dokonywanie przerzutów kurierskich na Węgry oraz zorganizowanie działalności wywiadowczej w celu pozyskania wiadomości dotyczących rozwiązań konstrukcyjnych niemieckiego przemysłu lotniczego.
W 1941 Gilewicz został aresztowany przez gestapo i 17 kwietnia następnego roku z transportem 461 więźniów wywieziony do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu, gdzie członkowie jego podziemnej grupy również uczestniczyli w tajnej organizacji obozowej. Za przynależność do niej zostali osadzeni w celi śmierci i zamordowani 11 X 1943.

Podpułkownik Gilewicz odznaczony był Srebrnym Krzyżem Orderu Wojennego Virtuti Militari, Złotym Krzyżem Zasługi, Krzyżem Walecznych, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918-21, Medalem Dziesięciolecia Odzyskanej Niepodległości, Medalem za Długoletnią Służbę Polową, Odznaką Pilota, Odznaką Pilota francuską, rumuńską i czechosłowacką. Od 19 X 1917 żonaty był z Paulą Iwanow. W Toruniu mieszkał przy ul. A. Mickiewicza 112.
Bibliografia
K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007