Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

HAUSEN JAN I (STARSZY) VON

HAUSEN JAN I (STARSZY) VON (1647-1691), złotnik toruński.

Urodził się. w Toruniu jako syn Sebastiana von Hausena przybyłego z Norymbergi (tytuł mistrza złotniczego uzyskał w 1641). Ochrzczony w ewangelickiej gminie Starego Miasta. W 1652 został wpisany na naukę do Toruńskiego Gimnazjum Akademickiego jako aurificis filius. Po skończeniu nauki gimnazjalnej zapewne podjął naukę zawodu w warsztacie ojca Sebastiana von Hausena. Nie wiadomo jednak, gdzie odbywał wędrówkę czeladniczą. W 1675 został przyjęty do terminu czeladniczego w warsztacie mistrza Stefana Petersa (Petersena). Jeszcze tego samego roku 29 września uzyskał uprawnienia mistrzowskie.

Brał udział w posiedzeniach Trzeciego Ordynku (1690-91). 27 marca 1676 został wpisany na listę obywateli miasta Torunia. Z akt cechowych wynika, iż w jego warsztacie naukę pobierało pięciu uczniów: Emanuel Knoll (1676-88), który opuścił termin przed jego ukończeniem, oraz Gabriel Ferdinandt (1680-85), M. Korn (1683-88) i Karl Friedrich Wartenberg (1686-91), którzy zostali wyzwoleni przez Hausena na czeladników. G. Frantz przyjęty jako uczeń w 1690 został jednak wyzwolony wskutek śmierci swego mistrza przez Jonasa Meidinga w 1696.

W dorobku artystycznym monstrancje i kielichy
Z dorobku artystycznego Hausena zachowało się niewiele, co nie pozwala na właściwą ocenę wartości jego prac. Na uwagę zasługują przede wszystkim monstrancje. Obecnie znane są cztery takie obiekty pochodzące z jego warsztatu. Oprócz tego jego sygnatura widnieje na trzech kielichach mszalnych i jednym pacyfikale. Monstrancja z Chojnic (1676) wykazuje jeszcze silny wpływ tradycji gotyckich na styl manierystyczny, który reprezentuje. Jej gloria przypomina architektoniczną wieżyczkę (element gotycki) zdobioną motywami małżowinowymi (element manierystyczny). Z kolei dwie monstrancje: z Gostkowa (1683) oraz z Płużnicy posiadają nowe glorie dodane w XIX w. co uniemożliwia ocenę artystyczną ich pierwotnego kształtu. Wydaje się jednak, iż monstrancja z Gostkowa (mimo późniejszych dodatków) stanowi w pełni ukształtowany typ barokowy z charakterystyczną dla tego stylu promienistą glorią imitującą słońce. Wreszcie monstrancja z Lubawy (1689) z całą pewnością reprezentuje już styl czysty styl barokowy posiadając kolistą glorię w postaci promienistego słońca.

Oprócz monstrancji Hausen wytwarzał również kielichy. Zachowało się kilka obiektów tego typu ( Lidzbark Welski , Orzechowo, Działyń, Bielsk). Kielich z Bielska wykazuje jeszcze silne tradycje gotyckie (stopa ma kształt sześciolistny). Drugi kielich pochodzący z Działynia należy już wyraźnie do stylu barokowego (stopa kolista). Hausen jest również twórcą pacyfikału z Brodnicy. Krzyż ten nosi jeszcze cechy gotyckie w postaci wielolistnej stopy oraz trójlistnych zakończeń ramion. Artysta chętnie stosował bujny ornament barokowy w postaci kiści owoców połączonych z motywem akantu. Cechą charakterystyczną występującą w wielu jego pracach jest przeplatanie się tradycji gotyckich i barokowych.
Hausen zmarł 9 VI 1691. Jego pogrzeb odbył się 22 VI 1691 na cmentarzu św. Jerzego. Wyrazem uznania dla Hausena był utwór panegiryczny napisany na jego cześć przez Pawła Patera, nauczyciela miejscowego Gimnazjum Akademickiego. Hausen poślubił 14 IV 1676 Annę Schade, córkę piernikarza toruńskiego Bartłomieja. Miał z nią 6 dzieci: Jana mł. (zob.), Sebastiana (chrz. 21 III 1679), ucznia gimnazjum toruńskiego od 1686, Annę (chrz. 6 VI 1681), Katarzynę (chrz. 29 III 1683), od 2 II 1700 żonę Christiana Hervinga, toruńskiego kupca korzennego, Dorotę (chrz. 16 VIII 1685) i Chrystiana (chrz. 4 II 1688). Sygnaturą Hausena był monogram VIH w polu trójlistnym.

Bibliografia
A. Kucharski, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007