Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

HAUSMANN MICHAEL DAVID

HAUSMANN MICHAEL DAVID (1716-1784), złotnik toruński.
Działacz cechowy, członek III Ordynku.
Urodził się w Królewcu. Przybył do Torunia przed 1742, zapewne po dłuższym pobycie w Gdańsku. Dokładna data uzyskania przez niego tytułu mistrza złotniczego nie jest znana, gdyż fakt ten nie został odnotowany w księgach cechowych. Być może mistrzem został ok. 1744, kiedy założył rodzinę. Na listę obywateli Torunia wpisano go dnia 21 czerwca 1748.

Od 22 czerwca 1750 pełnił funkcję sekretarza cechowego. W 1755 został z ramienia cechu i toruńskich katolików członkiem III Ordynku. Funkcję tę pełnił do śmierci. Wpisy w księgach cechowych stwierdzają, iż dwukrotnie przez dłuższy okres czasu był starszym cechu. Po raz pierwszy został mianowany na to stanowisko uchwałą kwartalnego zebrania cechowego z 14 maja 1759, która określała czas jego nominacji na okres sześciu lat. Hausmnn. pełnił wspomnianą funkcję do 28 stycznia 1765, kiedy to na krótko starszym został Jan Gottlieb Rohde. 20 stycznia 1766 Hausmann został mianowany zastępcą starszego cechu, Jana Mazarguila; pozostał na tym stanowisku do 1774.

Rok później 28 czerwca ponownie wybrano go starszym cechu, którym pozostał prawie do końca życia, bo aż do 1784. Przynajmniej od 28 czerwca 1775, a więc od momentu ponownego wybrania na starszego cechu, Hausmanna pełnił też funkcję probierza kontrolującego wyroby złotnicze pod względem próby i proweniencji. Jak zapisano w aktach cechowych, znaczył sprawdzone przez siebie wyroby sygnaturą kontrolną „H”.

Hausman wykształcił wielu uczniów. Z akt cechowych wiadomo, iż 26 października 1759 przydzielono mu dwóch uczniów: Johanna Christiana Quartiera i Johanna Michaela Petersena (obydwaj do 1766). Pozostali uczniowie, którzy zostali wyzwoleni na czeladników przez Hausmanna to: Frantz Kierr (1753-58), Johann Zuckmantel (1766-71), Christian Thiel (1766-73), Josef Wagner (1774-79). Przyjęty również w 1774 Johann Dawid Neumann nie ukończył terminu. W 1780 Hausmann przyjął do terminu Polaka Marcina Łukaszewicza, który uciekł jednak nie kończąc nauki. Ostatnim uczniem Hausmanna był Christian Krause przyjęty w 1784, a więc w roku śmierci mistrza. Prawdopodobnie ukończył termin u innego mistrza. Syn Hausmanna Tomasz Dawid również wykonywał zawód złotnika. Naukę w warsztacie ojca odbywał w latach 1777-80.

Wytwórca naczyń i sprzętu liturgicznego

Wyroby jego autorstwa należą głównie do szerokiej gamy sprzętów kościelnych. W swojej twórczości Hausmann wykazywał liczne podobieństwa z realizacjami starszego od siebie Jana Letyńskiego, z którym zresztą konkurował. Wyroby Hausmanna utrzymane są konsekwentnie w stylu rokokowym. Charakteryzują się one starannością wykonania ornamentów oraz dokładnością w oddaniu profili i konturów reliefowych postaci ludzkich (przynajmniej w początkowym okresie twórczości).

Spośród czterdziestu prac, które są mu obecnie przypisywane, prawie połowę stanowią monstrancje; najstarsza i zarazem jedyna datowana (1755) znajduje się w kościele parafialnym w Grudziądzu. Jedyna monstrancja autorstwa Hausmanna w Toruniu przechowywana jest w kościele bernardynów śś. Piotra i Pawła. Hausmann wykonywał monstrancje dla kościołów położnych w okolicach Torunia, jak również dla bardziej oddalonych (Karnkowo, Pułtusk, Nowe Miasto Lubawskie, Polanowice, Rogoźno, Trutowo, Mogilno – kościoły św. Jana i św. Jakuba, Nawra, Trląg, Bobrowo, Unisław). Monstrancje autorstwa Hausmanna , podobnie jak reszta jego wyrobów, należą do stylistyki rokokowej. Charakteryzują się występowaniem prawie we wszystkich przykładach kolistej glorii z promieniami w układzie gwiaździstym. Posiadały też z reguły ramiona z umieszczonymi na nich małymi figurkami ludzkimi, które w dużej mierze zostały odlane mało starannie, a czasem wręcz w sposób prymitywny.

Oprócz monstrancji Hausmann wytwarzał również naczynia liturgiczne, przede wszystkim kielichy, w ogromnej większości niedatowane i uważane za dosyć przeciętne w swojej kategorii z uwagi na prawie całkowity brak dekoracji na większości z nich (Zarzby Kościelne, Poniatowo – 1760, Glinojeck, Brudnia, Bydgoszcz, Różan, Kazanice, Żuromin).

Oprócz kielichów w dorobku artystycznym Hausmanna znajdują się również pacyfikały (Zawidz, Lipno, Kazanice) oraz relikwiarze (Węgrów, Pelplin – kościół cysterski, Chełmża, Goleszyn, Płock). Relikwiarze Hausmanna różniły się w sposób zasadniczy od analogicznych wyrobów Letyńskiego poprzez brak promieni w tarczach.

Innymi wyrobami Hausmanna były ciekawie i bogato zdobione łódki na kadzidło, z których zachowała się tylko jedna (Obory), odznaczająca się wyjątkowo dobrze dobranymi proporcjami oraz finezyjną dekoracją; posiada ona wyszukaną formę muszli umieszczonej na atlancie w kształcie putta. W jej zwieńczeniu Hausmann umieścił uchwyt w kształcie konaru drzewa z siedzącym na nim ptakiem. Poprawne kształty świadczą o dużej klasie warsztatu oraz staranności wykonania oraz o inwencji autora, która nie zawsze przejawia się w jego dziełach. Spośród sprzętów liturgicznych wykonanych przez H. wyróżniają się krzyże ołtarzowe z katedr we Włocławku i Chełmży.

Ciekawym przykładem sztuki sakralnej autorstwa H. są sukienki srebrne zakładane na obrazy ołtarzowe, np. z kościoła w Żurominie z przedstawieniem Marii z Dzieciątkiem i św. Antonim adorowanej przez grupę zakonników franciszkańskich. Warta wymienienia jest również pozłacana sukienka z Karnkowa na obraz koronacji NMP oraz z Zakrzewa na obraz św. Józefa z Dzieciątkiem Jezus. Uwagę zwraca również ikonograficzny cykl maryjny z kościoła parafialnego w Grucie. Czternaście plakiet wotywnych w kształcie tacek o wielolistnym obrysie posiada w centrum okrągłe reliefy przedstawiające sceny z życia Chrystusa i Marii (wprawdzie trybowane mało starannie). Warsztat Hausmanna wykazywał wiele zbieżności z formami stosowanymi przez Jana Letyńskiego, chociaż jego dzieła w wielu elementach różniły się od wyrobów głównego konkurenta cechowego. Bezsprzecznym pozostaje natomiast fakt, iż wyroby Hausmanna reprezentują dojrzały styl rokokowy.
Hausmann zmarł krótko przed 12 lipca 1784, kiedy został pogrzebany. Przed 1747 mieszkał w domu przy ul. Ciasnej 8, należącym do parafii św. Janów. W latach 1748-50 mieszkał w kamienicy przy ul. Żeglarskiej 4. W tymże roku nabył kamienicę przy Rynku Staromiejskim nr 8, w której mieszkał do śmierci.

9 sierpnia 1744 ożenił się z Marianną Olszewską (zmarłą 1782). Miał z nią 8 dzieci: Annę Barbarę (ur. 1745), Mariannę (ur. 1747), Mariannę Małgorzatę (1749-50), Ignacego Michała (urodzonego i zmarłego (1752), Józefa Wincentego (urodzonego (1754), Marię Elżbietę (urodzoną 1756), Jana Ludwika (urodzonego 1757) i Tomasza Daniela (urodzonego 1761). Ten ostatni również wykonywał zawód złotnika, chociaż nie został przyjęty do cechu i nie uzyskał obywatelstwa toruńskiego. Naukę w warsztacie ojca odbywał w latach 1777-80. Potem mieszkał i pracował w jurydyce należącej do dominikanów w Nowym Mieście. Po śmierci pierwszej żony Hausmann ożenił się powtórnie ok. 1783 z Konstancją nieznanego nazwiska, z którą miał córkę Joannę Reginę (ur. 1784). Po śmierci męża młoda wdowa wyszła 5 lipca 1785 za mąż ponownie za luteranina i kupca toruńskiego Michała Schöna. Hausmann używał sygnatury składającej się z monogramu „MDH” umieszczonego w trójliściu.

Bibliografia
A. Kuchaski, K. Mikulski,Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007