Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

HYNEK FRANCISZEK

hynekHYNEK FRANCISZEK (1897–1958), pseudonim Franek, Łopian, pilot, major Wojska Polskiego ppłk AK – oficer służby stałej wojsk balonowych.

Urodził się  1 XII 1897 w Krakowie, w rodzinie pracownika browaru Walentego i Marii z domu Mentel. W rodzinnym mieście. uczęszczał od 1904 do Szkoły im. św. Mikołaja, a od 1911 do Seminarium Nauczycielskiego Męskiego.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej służył – od sierpnia 1914 – w I Brygadzie Legionów Polskich, początkowo w oddziale cyklistów 2 Pułku Piechoty. W kwietniu 1915 przeniesiony został do 5 Pułku Piechoty, gdzie od lutego 1917 był instruktorem w batalionie rekrutów, a od kwietnia tego roku dowódcą sekcji. Dwukrotnie ranny.

Ukończył kurs oficerski 1 Pułku Piechoty w Ostrowi Mazowieckiej. Po kryzysie przysięgowym wcielony w sierpniu 1917 do armii austriackiej walczył na froncie włoskim, gdzie w grudniu tego roku dostał się do niewoli. W grudniu 1918 wstąpił ochotniczo do formującej się we Włoszech armii gen. Józefa Hallera, w której jako podoficer kancelaryjny pełnił rolę tłumacza; wrócił z nią do kraju.

Od sierpnia 1919 służył w Wojsku Polskim w kompanii szkolnej 144 Pułku Piechoty Strzelców Kresowych, potem od listopada tego roku w kompanii sztabowej 4 Dywizji Strzelców Kresowych, a od kwietnia 1920 w kancelarii IV Ruchomego Parku Lotniczego. W 1921 (kwiecień–listopad) ukończył Wielkopolską Szkołę Podchorążych Piechoty w Bydgoszczy.

Pilot balonowy

Po krótkiej służbie w 79 Pułku Piechoty w Berezie Kartuskiej został w lutym 1922 przeniesiony na własną prośbę do Oficerskiej Szkoły Balonowej w Toruniu, z przydziałem do V Baonu Aerostatycznego. Początkowo był tam oficerem w dowództwie, a po ukończeniu Centralnej Szkoły Aeronautycznej w Toruniu (VII 1922 – II 1923) został oficerem manewrowym kompanii. Następnie od maja 1923 był adiutantem batalionu, od stycznia 1924 – dowódcą kompanii, a od września tego roku – obserwatorem w 1 Kompanii.

W styczniu 1925 został oficerem ewidencyjno-personalnym V Batalionu Balonowego. W tym czasie był dwukrotnie odkomenderowany do Departamentu IV Ministerstwa Spraw  Wojskowych na stanowisko referenta (kwiecień–wrzesień 1924 i czerwiec–sierpień 1925). W listopadzie 1925 zdobył licencję pilota balonowego i został przeniesiony do kompanii balonów zaporowych. Od maja 1926 służył w Detaszowanej Kompanii Balonów Zaporowych w Jabłonnie. Zaliczano go do grupy kilku najlepszych pilotów balonowych.

Już w 1928 wspólnie ze Zbigniewem Burzyńskim zwyciężył w Krajowych Zawodach Balonowych o Nagrodę im. Wańkowicza. Kilkakrotnie uczestniczył w Międzynarodowych Zawodach Balonowych o puchar Gordon Benetta: dwukrotnie zajął pierwsze miejsce, zdobywając najważniejsze trofeum balonowe na świecie.

W 1933 zawody odbyły się w USA. Wystartowało siedem balonów, w tym jeden polski – „Kościuszko” – z Hynkiem  i Zbigniewem Burzyńskim. Faworytami byli Amerykanie, którzy od 1906 dziesięciokrotnie zwyciężali. W locie trwającym 39 godzin i 32 minuty „Kościuszko” pokonał odległość 1361 km i zajął pierwsze miejsce. W 1934 w zawodach organizowanych przez Aeroklub RP w Warszawie zwyciężyli Hynek  i Władysław Pomaski na balonie „Kościuszko”. W 1937 Hynek ukończył kurs w Centrum Wyszkolenia Piechoty w Rembertowie. W 1939 awansował do stopnia majora.

Po wybuchu drugiej wojny światowej brał udział w kampanii wrześniowej; do 2 X 1939 walczył jako szef sztabu grupy płka Mieczysława Więckowskiego. Po przedostaniu się do Warszawy pracował w czasie okupacji jako robotnik budowlany i kierownik warsztatu mechanicznego. Od grudnia 1939 działał w konspiracji w Organizacji Wojskowej „Wilki”; w stopniu mjra dowodził tam zawiązkiem pułku „Warszawa-Północ”. Jednocześnie był kierownikiem drukarni organizacji „Muszkieterów” przy ul. Dobrej 53. W 1942 przeszedł do AK. Rok później został (po majorze Zenonie Romanowskim) komendantem Bazy Lotniczej „Okęcie-Łużyce” Okręgu Warszawa AK. Używał wówczas pseudonimu Łopian. W 1943 mianowano go na podpułkownika służby stałej.

19 V 1944 został aresztowany i uwięziony na Pawiaku, skąd 13 VII tego roku wywieziono go do obozu koncentracyjnego w Gross-Rosen, Fünfteichen, Dora i Bergen-Belsen. Po uwolnieniu z obozu przez wojska brytyjskie i długim leczeniu w szpitalu Celle koło Hannoweru, gdzie jako przewodniczący Komitetu Polskiego Miasta i Powiatu Celle zajmował się organizacją ośrodków polonijnych.

W kwietniu 1946 wrócił do kraju. Pracował w Wojskowym Przedsiębiorstwie Budowlanym i w różnych przedsiębiorstwach i spółdzielniach Warszawy. 15 X 1956 otrzymał posadę samodzielnego referenta ds. balonowych w Lidze Przyjaciół Żołnierza. Od końca tego roku – jako kierownik Referatu Balonowego ZG Aeroklubu PRL – organizował sport balonowy i szkolił w lotach młodych adeptów.

Zginął w nocy z 7 na 8 IX 1958 podczas lotu propagandowego z Gniezna na balonie „Poznań”, który spłonął od linii przewodów elektrycznych podczas podchodzenia do lądowania w Szatarpach na Kaszubach. Hynek odbył około osiemdziesięciu lotów na balonach wolnych. Odznaczony został Krzyżem Niepodległości (1931), Złotym Krzyżem Zasługi (1933), Krzyżem Walecznych, Złotą Odznaką Honorową Ligi Ochrony Powietrznej i Przeciwgazowej – I stopnia oraz Krzyżem Kawalerskim (1934) i pośmiertnie Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski (1958).

W 1960–62 trzykrotnie rozgrywano Krajowe Zawody Balonowe o nagrodę jego imienia. W 1969 w Szatarpach odsłonięto jego pomnik, a tamtejszej Szkole Zawodowej nadano imię Hynka. Jego imię nosi też ulica w Warszawie. Pochowany został na cmentarzu Powązkowskim, dawnym Wojskowym, w Warszawie (kwatera 28B II).

Bibliografia

  1. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 6, ToMiTo, UMK w Toruniu 2010