Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

JANITZEN DANIEL KRZYSZTOF

JANITZEN (Jaenitzen, Jantzen) DANIEL KRZYSZTOF (Daniel Christoph) (1650–1711), tor. kupiec, rajca i poczmistrz.

Urodził się w Gdańsku, syn tamtejszego kupca Jana. Nie figuruje jednak w spisach uczniów gdańskiego Gimnazjum Akademickiego. Do Torunia przybył prawdopodobnie wraz z krewnym (bratem?) Samuelem (Salomonem?), który od 1672 był właścicielem podmiejskiego folwarku Bielany.

W 1680 został mianowany poczmistrzem królewskim w Toruniu.Trudnił się jednocześnie kupiectwem, mimo że prawo miejskie jako kupiec otrzymał dopiero na pocz. 1688. 31 III tego roku wszedł w skład ławy przedmiejskiej, a 5 IV 1690 awansował na ławnika staromiejskiego.

Pełniąc tę funkcję, dbał także o swoje interesy, występując w 1692 i 1695 z pozwami przeciw Radzie do sądu asesorskiego. Oskarżał ją o bezprawnie nakładanie podatków na jego dobra ziemskie. Może właśnie dlatego (pojawiły się wówczas konflikty między Radą a ławą) został 4 IV 1696 starszym ławy. Wiemy, że we wrześniu 1697 wybierał się do Krakowa na koronację Augusta II.

9 III 1701 został rajcą. W 1702– 05 pełnił urząd kamlarza odpowiadającego za finanse i gospodarkę miasta. W 1706 uzyskał honorowy tytuł starszego rajcy, od tego roku pełnił funkcję dyrektora kontrybucji (podatków), nadzorował też urząd zarządzający funduszami jałmużniczymi i testamentowymi.

Obok dochodów z działalności kupieckiej i pocztowej osiągał znaczne zyski z dzierżawienia toruńskich dóbr miejskich. W 1688–94 trzymał klucz rychnowski (siedem wsi i młyn) za przeszło 40 tys. zł pruskich. Mieszkał w domu przy ul. Łaziennej. Miał też, co najmniej od 1683, prywatną posiadłość Bielany.

Pamiątki po Janitzenie

Interesował się bieżącymi wydarzeniami politycznymi.W Archiwum Państwowym Torunia zachowały się trzy obszerne tomy zbioru Sam-mlung Janitzeni, oprawione w brązową skórę (o łącznej objętości 2750 stron), zawierające cenne materiały dotyczące historii Polski i Europy w 1695–1700. Są tam odpisy pism politycznych, wierszy ulotnych, akt sejmikowych, fragmentów diariuszy sejmowych, mów posłów i senatorów, dekretów trybunalskich, a także ówczesne gazety, pisane i adresowane do Janitzena listy, zwłaszcza od Andrzeja Choynackiego (może dworzanina biskupa płockiego Andrzeja Chryzostoma Załuskiego?), szczegółowo informujące „Patrona” (tj. Janitzena) o wydarzeniach w Rzeczypospolitej. Znajduje się tam również wiele ówczesnych druków publicystycznych.

Janitzen ożenił się 18 VI 1681 w Toruniu z Barbarą z domu Blanck (zm. 8 VIII 1700). Jedyna córka Anna Elżbieta (14 XI 1681–XI 1725), wyszła za mąż 6 X 1705 za owdowiałego toruńskiego rajcę Jana Fryderyka Lindershausena. Wkrótce doszło jednak w tym związku do konfliktów i Anna Elżbieta wróciła do ojca. Ponieważ stosunki Janitzena z zięciem były bardzo napięte, a ponadto nie było szans na potomstwo, Janitzen w testamencie z 10 XII 1709 zapisał cały swój majątek (w tym i Bielany) miastu, pod warunkiem dożywotniego użytkowania go przez jego córkę.

Anna Elżbieta po zgonie ojca w 1711 szybko pojednała się ze swym mężem. Przez kilka miesięcy wraz z małżonkiem pełniła funkcję toruńskiego poczmistrza. Oboje podjęli próbę obalenia testamentu Janitzena. Doszło do długiego procesu (manifesty składano w urzędzie grodzkim w Kowalewie i w Gdańsku), który zakończył się dopiero z chwilą śmierci małżonków w 1724 (on 4 VI, ona przed 5 XI – data pogrzebu). Także gdańscy krewni Janitzena wysunęli roszczenia do spadku, którego wartość szacowano na 70–80 tys. zł pruskich.

Ostatecznie zadowolili się kwotą 10 tys. zł; miasto przejęło majętności Janitzena 17 IV 1725. Na pamiątkę tej darowizny na mocy testamentu Janitzena co roku Rada na św. Jana organizowała festyn i ucztę dla mieszczan (zwyczaj ten przetrwał co najmniej do schyłku XVIII w.).

Janitzen zmarł 5 V 1711. Pochowano go 12 V w kościele Najświętszej Marii Panny. Janitzenowi poświęcono co najmniej trzy panegiryki żałobne, po zgonie jego żony ukazały się cztery.

Bibliografia

J. Dygdała, Toruński Słownik Biograficzny t. VI, ToMiTo, UMK, Toruń 2010