Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

JELEŃSKI Tadeusz

JELEŃSKI Tadeusz (1900–1968), mgr inż. elektryk, inżynier Biura Technicz­nego Elektrowni, Gazowni i Tramwajów Miejskich w Toruniu


Inż. elektryk, projektant sieci elektrycznych

Urodził się 20 lipca 1900 r. w Gródku Jagiellońskim, w rodzinie Michała Antoniego i Wandy z Dobrowolskich. Uczęszczał do gimnazjum klasycznego w Nowym Sączu, skąd po uzyskaniu w 1918 r. świadectwa dojrzałości wstąpił ochotniczo do Wojska Polskiego. Służył najpierw w piechocie, od 1 listopada 1918 r do 31 maja 1919 r. w 5 pułku piechoty we Lwowie, biorąc udział w walkach w obronie Lwowa, następnie przeniesiony został do 3 pułku piechoty; stamtąd przeszedł do wojsk samochodowych, 15 sierpnia 1920 r do 5 Dywizjonu Samochodowo-Pancernego, z kolei 7 października tego roku przeniesiono go do Baonu Artylerii Pancernej w Poznaniu.

Urlopowany bezterminowo z wojska z dniem 15 listopada 1920 r., wrócił do Lwowa i podjął studia na Wydziale Mechanicznym tamtejszej Politechniki, uzyskując w grudniu 1926 r. dyplom inżyniera elektryka. W czasie studiów odbył praktyki wakacyjne, m. in. w latach 1923–1925 w Polskich Zakładach Siemensa we Lwowie, projektując instalacje dla fabryk i domów prywatnych, w Fabryce Maszyn i Wagonów L. Zieleniewskiego w Sanoku, oraz w Elektrowni Miejskiej w Nowym Sączu.

Po studiach pracował od 1 lutego 1927 r. do 30 kwietnia 1928 r. jako starszy asystent przy Katedrze Elektrotechniki Akademii Górniczej w Krakowie, pełniąc funkcję kierownika laboratorium i hali maszyn. Następnie pracował krótko, jako inżynier ruchu elektrycznego (od 1 do 30 maja 1928 r,) w Kopalni “Eminencja” w Katowicach.

Dnia 1 czerwca 1928 r. inż. Tadeusz Jeleński objął posadę inżyniera Biura Technicznego Elektrowni, Gazowni i Tramwajów w Toruniu. Na stanowisku tym zajmował się projektowaniem i nadzorem przebudowy miejskiej sieci elektrycznej z prądu stałego na zmienny, budowy linii wysokiego napięcia do Ciechocinka i Aleksandrowa oraz budowy nowych stacji transformatorowych. Przeprowadzona wówczas elektryfikacja Ciechocinka umożliwiła szybki rozwoju tego uzdrowiska.

Także modernizacja sieci i stacji transformatorowych w Toruniu przyczyniła się do rozwoju i wzrostu gospodarczego miasta. Prace te związane były z pionierską wówczas działalnością Pomorskiej Elektrowni Krajowej “Gródek” pod dyrekcją inż. Alfonsa Hoffmanna, z którym inż. Jeleński ściśle współpracował. W tym czasie łódzka “Elektrobudowa” wykonała dla Torunia pierwszy transformator o najwyższym napięciu w kraju; miasto połączono pierwszą w Polsce linią 60 kV z sieciami “Gródka”.

Inż. Tadeusz Jeleński współpracując z “Gródkiem”, był propagatorem powstawania najpierw okręgowej, a następnie krajowej sieci systemowej. Idea ta doczekała się realizacji dopiero po drugiej wojnie światowej. Jednocześnie na zlecenie samorządu wojewódzkiego dokonał inspekcji wszystkich elektrowni samorządowych w województwie pomorskim i na podstawie zebranych materiałów propagował myśl tworzenia sieci wysokich i średnich napięć oraz likwidacji małych nieekonomicznych elektrowni. Stanowisko swoje w tej kwestii uzasadniał na zjazdach i zgromadzeniach Związku Elektrowni Polskich, w którym był członkiem rady i komisji rewizyjnej, a także członkiem rady nadzorczej spółdzielni “Polskie Elektrownie”.


Budowniczy dwóch tras tramwajowych  w Toruniu

Inż. Jeleński usprawnił ruch i przeprowadził budowę dwóch nowych tras tramwajowych w mieście, w tym jedną trudną przez most drogowy na Wiśle do Dworca Toruń-Przedmieście (obecnie Toruń-Główny). Doprowadził też do podjęcia przez korporacje miejskie uchwały o budowie nowej gazowni oraz wykonania planów i zamówień na jej budowę.

Na zlecenie Zarządu Miejskiego w Toruniu, w czasie od 6 czerwca do 5 lipca 1936 r. inż. Jeleński odbył podróż służbową na trasie Toruń-Brno-Wiedeń-Szwajcaria-Budapeszt-Toruń, której celem było zapoznanie się z osiągnięciami zagranicy w prowadzaniu nowych rozwiązań technicznych z zakresu jego specjalizacji zawodowej.

W 1938 r. inż. Tadeusz Jeleński złożył w Zarządzie Miejskim w Toruniu rezygnację z zajmowanego stanowiska. Po otrzymaniu z dniem 30 czerwca tego roku zwolnienia, przeniósł się do Krakowa na stanowisko dyrektora Elektrowni Miejskiej. Na stanowisku tym do chwili wybuchu wojny we wrześniu 1939 r. poczynił starania, których celem była szeroka elektryfikacja województwa krakowskiego. W związku z tym doprowadził do utworzenia odpowiedniej spółki oraz do częściowej realizacji zamierzeń przez wybudowanie linii wysokiego napięcia do Niepołomic i Zabierzowa. Po zajęciu Krakowa przez Niemców pracował jako kierownik sieci miejskiej. On też wraz z nieliczną polską załogą na początku 1945 r. przyczynił się do uratowania elektrowni przed przygotowanym przez okupanta zniszczeniem oraz do jej uruchomienia zaraz po wyzwoleniu.

W pierwszych latach powojennych inż. Jeleński pracował w katowickiej firmie Elsner przy odbudowie i budowie kotłów w kopalniach i przedsiębiorstwach oraz jako kierownik zespołu w “Energoprojekcie”. Pracował też krótko jako szef działu wytwórni Zjednoczenia Energetycznego Okręgu Krakowskiego.

Po przeniesieniu się w 1950 r. do Warszawy pracował w organizacjach energetyki zawodowej, zajmując stanowiska głównego specjalisty i doradcy techniczno-ekonomicznego Centralnego Zarządu Energetyki, Ministerstwa Energetyki Ministerstwa Górnictwa i Energetyki, Zjednoczenia Energetyki.

W 1966 r. inż. Tadeusz Jeleński przeszedł na emeryturę, lecz nie rozstawał się z ulubionym zawodem, pracując dalej w Zakładzie Badań i Doświadczeń Budownictwa Elektrowni przy Zjednoczeniu Przedsiębiorstw Budowy Elektrowni i Przemysłu, przyczyniając się do powstania szeregu ważnych inwestycji energetycznych.

Poza pracą zawodową inż. Jeleński brał także czynny udział w działalności społecznej. Z racji swoich zainteresowań zawodowych należał do Stowarzyszenia Elektryków Polskich, będąc w latach 1936–1938 prezesem i wiceprezesem Oddziału Toruńskiego tego Stowarzyszenia.

W 1946 r. został rzeczoznawcą Izby Przemysłowo-Handlowej w Krakowie w zakresie przemysłu energetycznego. Poza tym był wiceprezesem Okręgu Pomorskiego Polskiego Białego Krzyża w Toruniu, wiceprezesem Zarządu Ogniska Związku Podhalan w Toruniu i członkiem Komisji Rewizyjnej Związku Obrony Kresów Zachodnich w Toruniu.

Odznaczony był Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Złotym Krzyżem Zasługi, Brązowym Medalem za Długoletnią Służbę i Odznaką Honorową 35-lecia pracy w energetyce.

Inż. Tadeusz Feliks Michał Jeleński zmarł 2 stycznia 1968 r. w Warszawie i pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim.

W małżeństwie zawartym 29 stycznia 1927 r. z Anielą Marią Turowicz, urodzoną 1 sierpnia 1905 r. miał córki: Teresę Annę Helenę, urodzoną 7 lipca 1928 r., Marię Krystynę, urodzoną 14 listopada 1930 r. i syna Stefana Tadeusza, urodzonego 22 kwietnia 1935 r. W Toruniu inż. Jeleński mieszkał przy ul Kopernika 45.


Bibliografia

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 2 ToMiTo UMK Toruń 2000


FOTOGALERIA