Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

JENNY JACOB

JENNY (Jenni, Jenii) JACOB (1672-1749), złotnik gdański i czołowy złotnik toruński.

Urodził się 25 III 1672 w Gdańsku w rodzinie kalwińskiej. Był synem Daniela (zm. 1722) i Sary Thrauwart. Ojciec był mistrzem siodlarskim (tytuł uzyskał 5 II 1669) i w latach 1676-78 pełnił w gdańskim cechu siodlarzy i rymarzy zaszczytne funkcje zastępcy starszego, a później starszego cechu.

Jenny nie podjął profesji ojca, lecz poświęcił się złotnictwu. Nieznana jest data jego przybycia do Torunia. Prawdopodobnie miało to miejsce w trakcie wędrówki czeladniczej w końcu XVII w. Pierwszym faktem potwierdzającym jego obecność w Toruniu jest wpis w księdze cechowej z 1695 stwierdzający, iż Jenny
był wówczas razem z Jakubem Hermannem czasowym pracownikiem w warsztacie Mikołaja Bröllmanna.

W kwartale św. Jana 1702 został wpisany na obowiązkowy staż przed egzaminami mistrzowskimi w warsztacie tego samego mistrza. Zgodnie z obowiązującym prawem 19 grudnia 1703 Jenny uzyskał obywatelstwo miejskie. Uprawnienia mistrzowskie zdobył jesienią 1704 (w kwartale św. Michała), był czołowym złotnikiem toruńskim I poł. XVIII w. Świadczy o tym m.in. duża liczba wykształconych przez niego uczniów: Gotfried Kröger (wpisany 1709, wyzwolony 1715), Carl Selcke (wpisany 1712 na 6 lat, wyzwolony 1719), Christoff Heinrich Cassius (wpisany 1716, wyzwolony 1721), Johann Ernst Dorriss (Dorvis 1721) przyjęty na 7 lat, wyzwolony 1727), Johann Gottlieb Hermann (wpisany 1727, wyzwolony 1735) Christoff Torburck (wpisany 24 VI 1730, wyzwolony 24 VI 1735), Gneo-mar Ernst Cassius (wpisany 22 X 1736 na 5 lat, wyzwolony 1741), Paul Echolt (Eckholt (wpisany 1742, wyzwolony 9 I 1749). O dwóch innych uczniach przyjętych brak dalszych informacji w księgach cechowych, byli to Jacob Feiser (przyjęty 1705) i Ernst Gabriel Klöp (przyjęty 1719). Ostatnim terminatorem był Ephraim Traber (przyjęty 13 IX 1747 do IX 1754), który naukę ukończył u innego mistrza. Brak wiadomości, aby którykolwiek z czeladników został mistrzem toruńskiego cechu złotników. Do końca życia Jenny prowadził ożywioną działalność artystyczną. Ostatnia wzmianka na jego temat w księgach cechowych pochodzi z 9 I 1749.

Prace artystyczne warsztatu złotniczego.
Jenny sygnował swoje wyroby znakiem monogramowym JJ (bądź J.J.) pisanym kursywą i umieszczonym w polu owalnym. Zachowało się zaledwie kilka jego prac, których atrybucja jest potwierdzona; ogromną większość z nich stanowią sprzęty liturgiczne, do których należą dwie monstrancje (Gniezno – katedra, Grabie – kościół parafialny). Wątpliwą atrybucję posiadają dwie monstrancje z Pakości (obydwie pochodzące z I poł. XVIII w.), z których jedna posiada stopę i nodus wykonane przez Jana Letyńskiego, innego toruńskiego złotnika (1762). Charakterystyczny jest motyw figurek aniołów z rozłożonymi skrzydłami bądź postaci świętych umieszczanych antytetycznie na zakończeniu ramion monstrancji. Wszystkie monstrancje posiadają promieniste glorie (co charakterystyczne, o nierównej długości poszczególnych promieni), utrzymane w wyraźnie barokowej stylistyce.

Inne zachowane prace to dwa relikwiarze skrzynkowe z katedry we Włocławku (1740 i 1742), ze zdobionymi ściankami bocznymi oraz fantazyjnymi wiekami zwieńczonymi nastawą w formie grzebienia, utworzoną z motywu korony, liści palmowych i ornamentu małżowinowego.

Wśród wytworów warsztatu wyróżniają się również dwie srebrne sukienki zakładane na obrazy. Pierwsza zdobi ołtarzowy wizerunek św. Józefa z Dzieciątkiem w kościele karmelitów w Oborach. Drugi obiekt tego typu to sukienka z koronami na obraz NMP w kościele parafialnym w Kościelcu Kujawskim, pochodząca z II ćw. XVIII w.

Sukienka z Kościelca świadczy o dużej biegłości warsztatowej złotnika. Zawiera ona ciekawy motyw ikonograficzny w postaci symboli ciał niebieskich (Madonna w typie Hodegetrii, na półksiężycu, trzyma Dzieciątko, a na jej ramieniu zamiast tradycyjnej gwiazdy widoczna jest tarcza słoneczna). Jeszcze inną realizacją jest naczynie na oleje z katedry we Włocławku. Jedynym przedmiotem przeznaczonym do użytku świeckiego jest kufel z pokrywą (1721). Jemu przypisuje się również wykonanie dwóch monstrancji z Pakości oraz monstrancji z Kościelca Kujawskiego.

Cechę jego warsztatu noszą również dwa kielichy przechowywane w toruńskim muzeum (datowane odpowiednio 1709 i 1741). Starszy odznacza się przewagą trybowanego ornamentu nad niewielkimi scenami figuralnymi. Uwagę zwraca przede wszystkim drugi kielich (datowany 1741), który charakteryzuje się już wyraźną dominacją scen reliefowych w całej kompozycji. Na nodusie, koszyczku i stopie znajdują się sceny figuralne oraz partie pokryte dekoracją roślinną. Szczególnie bogato zdobiona jest stopa tego kielicha zawierająca trzy sceny z Nowego Testamentu: Zwiastowanie, Pokłon Pasterzy i Pokłon Trzech Króli. Do czasów obecnych przetrwało niewiele obiektów wytworzonych w jego warsztacie. Utrzymane są one w konsekwentnej stylistyce baroku, świadczą też o dużych umiejętnościach artysty pozwalając zaliczyć go do wyróżniających się złotników toruńskiego cechu w II ćw. XVIII w. Mimo niewątpliwych zapożyczeń, złotnictwo toruńskiego mistrza cechuje się dużą oryginalnością, jest przy tym jednym z ostatnich przejawów inwencji w środowisku toruńskim i zapowiada powolne obniżanie się poziomu tego rzemiosła w II poł. XVIII w.

Jenny zmarł 1 czerwca 1749 i został pochowany sześć dni później. Początkowo Jenny zamieszkał w kamienicy przy ul. Szczytnej 22, potem w latach 1710-14 w domu przy ul. Mostowej 28, z którego przed 1723 przeniósł się do kamienicy nr 23 przy tejże ulicy, gdzie mieszkał do śmierci. Dom ten dziedziczyli po nim zięciowie Stefan Krahn i Jan Andrzej Mazarguil.

Był dwukrotnie żonaty. 3 I 1704 ożenił się z Ewą Marianną Sigmund (1684-1710), córką Jana, predykanta kalwińskiego w Toruniu. Miał z nią 4 dzieci, które zmarły zapewne w dzieciństwie: Jana Jakuba (chrz. 1 X 1704), Mariannę Dorotę (chrz. 15 XI 1705), Barbarę (chrz. 12 IV 1704) i Jakuba (chrz. 29 X 1709).

Po śmierci pierwszej żony podczas epidemii dżumy w 1710 poślubił ponownie w 1711 r. Krystynę Revers (zm. 1758), córkę kalwińskiego kupca toruńskiego Bernarda. Miał z nią 8 dzieci: Mariannę Adelgundę (chrz. 20 XI 1711, zm. 1763), wydaną za mąż w 1733 r. za kupca toruńskiego, kalwina Stefana Krahna; Annę Krystynę (chrz. 11 VII 1714), wydaną za mąż 21 II 1754 za złotnika toruńskiego, kalwina Jana Andrzeja Mazarguila (zob.); Katarzynę Elżbietę (chrz. 17 III 1716), Jakuba (chrz. 13 I 1718), Reginę Dorotę (chrz. 28 X 1721), Zuzannę Konkordię (chrz. 21 IV 1724), Jana Jakuba (19 VIII 1727) i Florentynę Sarę (chrz. 25 IV 1730, zm. 1776), wydaną za mąż 17 XI 1767 za złotnika tor. Daniela Claussena. Pozostałe dzieci zmarły zapewne w dzieciństwie.

Bibliografia
A. Kucharski, K. Mikulski, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007