Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

JONAS Edmund

JONAS Edmund (1893–1940), działacz kaszubski, współtwórca Zrzeszenia Miłośników Kaszubszczyzny “Stanica” w Toruniu

Urodził się 29 marca 1893 r. w Kościerzynie, w rodzinie mistrza krawieckiego Jana i Leokadii z Kojtałłów. Ojciec Edmunda był jednym z najlepszych fachowców w swoim zawodzie w mieście, w związku z tym był w stanie zapewnić swym dziesięciorgu dzieciom odpowiednie utrzymanie i wychowanie. Dom Jonasów był miejscem ciągłego ruchu, a przede wszystkim ośrodkiem wymiany myśli oraz patriotycznych poglądów. Atmosfera w domu sprawiła, że Edmund Jonas od dziecka był czuły na sprawy ojczyste.

 

W dziesiątym roku życia wstąpił Edmund Jonas do niemieckiego progimnazjum w Kościerzynie, którego ukończenie zapewniało małą maturę i dawało szansę szybkiego zdobycia praktycznego zawodu lub kariery wojskowej oraz pozwalało na kontynuowanie nauki w gimnazjum i uzyskanie świadectwa dojrzałości. Niestety – śmierć ojca w styczniu 1911 r. zmusiła go do tego, że naukę zakończył małą maturą, uzyskaną 25 marca 1912 r, Ze świadectwa jego wynikało, że poza przedmiotami podstawowymi uczył się także języków: niemieckiego, łacińskiego, greckiego i francuskiego.

Od 23 kwietnia 1912 r. do 1 sierpnia 1914 r. pracował i zdobywał zawód drogerzysty w dobrze prosperującej drogerii Franciszka Gibasiewicza w Kartuzach.

Po wybuchu pierwszej wojny światowej, jako zdrowy, 21–letni mężczyzna, został z miejsca powołany do wojska, służąc od 1 sierpnia 1914 r. do końca lutego 1919 r. w armii niemieckiej. Był dwukrotnie ranny, żył z kulą w płucach, która utrudniała mu prawidłowe oddychanie. Niezdolny do służby frontowej, otrzymał nominację na tymczasowego urzędnika w Wojskowym Urzędzie Zaopatrzenia.

 

Po zwolnieniu z wojska pracował Jonas od 1 kwietnia 1919 r. w Wydziale Politycznym Podkomisariatu Naczelnej Rady Ludowej (NRL) w Gdańsku. Poza tym był prezesem Rady Robotniczo-Żołnierskiej; należał też do kierownictwa tajnej Organizacji Wojskowej Pomorza. Jako członek Wydziału Wykonawczego miał dostęp do biur Generalnej Komendy 17 Korpusu Armijnego w Gdańsku, co ułatwiało mu prowadzenie działalności wywiadowczej, dotyczącej dyslokacji i liczebności wojsk niemieckich, poznanie planów twierdz w Grudziądzu, Malborku itp. Za tę pracę i oddane przysługi odznaczony został Krzyżem Walecznych.

Jeszcze przed przejęciem Pomorza przez władze polskie w styczniu i lutym 1920 r., dr med. Józef Wybicki mianowany został pierwszym Starostą Krajowym Pomorskim; przed nominacją był on podkomisarzem Podkomisariatu NRL w Gdańsku. Znając dobrze Edmunda Jonasa z działalności w Podkomisariacie, zaproponował mu stanowisko urzędnika w tworzonym przez siebie Starostwie.

Z dniem 1 listopada 1919 r. objął Jonas odpowiedzialne stanowisko naczelnika Wydziału w Starostwie Krajowym Pomorskim w Toruniu. Na stanowisku tym pracował do wybuchu wojny we wrześniu 1939 r., prowadząc m. in. administrację zakładów psychiatrycznych w Kocborowie, Świeciu i Wejherowie.

Za zasługi w pracy samorządowej odznaczony został w październiku 1938 r. Złotym Krzyżem Zasługi, a w listopadzie tego roku otrzymał z rąk wojewody pomorskiego Władysława Raczkiewicza Brązowy Medal za Długoletnią Służbę. Ponadto w czerwcu 1938 r. odznaczony został za pracę w dziele odzyskania niepodległości Medalem Niepodległości.

Poza pracą służbową brał Edmund Jonas czynny udział w życiu społecznym i kulturalnym Pomorza. Był m. in.: przewodniczącym Obozu Zjednoczenia Narodowego na Obwód Toruń Miasto, działaczem Towarzystwa Powstańców i Wojaków oraz Związku Teatrów Ludowych, członkiem Zarządu Koła toruńskiego Polskiego Związku Zachodniego oraz jednym z organizatorów-założycieli, a także prezesem utworzonego w Toruniu 18 grudnia 1936 r. Zrzeszenia Miłośników Kaszubszczyzny – “Stanica”. Zrzeszenie od początku swego istnienia rozwinęło szeroką działalność, a inicjatorem i animatorem większości poczynań “Stanicy” był Jonas; on sam wygłaszał referaty, pisał wiersze i pieśni, reżyserował słuchowiska radiowe, często w języku kaszubskim, oraz zachęcał do tej pracy innych. Wskazywał też na ciągle aktualny problem niebezpieczeństwa niemieckiego.

Po wybuchu wojny, 4 października 1939 r. został aresztowany przez gestapo i osadzony w więzieniu toruńskim; 15 października tego roku umieszczono go w Forcie VII, a następnie w marcu 1940 r. w VIII Forcie toruńskim. 15 kwietnia 1940 r. wywieziony został do obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen-Oranienburgu i tam 2 czerwca tego roku zamordowany.

W małżeństwie z Amalią Kwiatkowską miał syna Jana Bogdana Józefa i córki Halinę Małgorzatę i Zofię Elżbietę. W Toruniu Jonasowie mieszkali przy ul. Adama Mickiewicza 79, następnie 112.


Bibliografia

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 4 ToMiTo UMK Toruń 2004


FOTOGALERIA