Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

KERSTEN GEORG

KERSTEN GEORG (1857-1910), prawnik, nadburmistrz Torunia.

Urodził się 21 X 1857 w Langallen powiat Wystruć (obecnie Czerniachowsk w obwodzie kaliningradzkim) w rodzinie Gustawa, inspektora majątków, i Fryderyki z domu Kalcher. Po ukończeniu gimnazjum w Gąbinie i krótkim przygotowaniu do służby leśnej studiował prawo oraz administrację i gospodarkę państwową (Cameralia) w Królewcu i 30 grudnia 1880 zdał pierwszy egzamin prawniczy a wkrótce potem na uniwersytecie w Getyndze uzyskał stopień dr. praw.

Po 3-letniej pracy (13 I 1881 – 13 I 1883) jako aplikant (referendarz) w sądach w Gąbinie i Wystruciu został referendarzem w rejencji gąbińskiej a następnie (1883-85) w starostwie w Giżycku. 23 sierpnia 1885 złożył w Berlinie drugi egzamin na wyższego urzędnika administracji państwowej i otrzymawszy nominację na asesora rejencji w Kwidzynie, został drugim członkiem kolegium wydziału obwodowego oraz członkiem rady deputacji ds. skarbowych i podatków.

18 lipca 1888 został komisarycznym a 11 stycznia1889 starostą powiatu człuchowskiego. Jesienią 1888 wybrany do landtagu prowincji Prusy Zachodnie, a w następnym roku wybrany na członka Wydziału Prowincji (Provinzialausschuss). W 1898 z ramienia frakcji niemieckiej wolnych konserwatystów wybrany został z okręgu Chojnice-Człuchów-Tuchola do I izby parlamentu (Herrenhaus). W następnym roku głosując przeciwko wnioskowi rejencji w sprawie kanału, został decyzją rady ministrów zawieszony w czynnościach służbowych (2 października).

Jednak już 24 listopada, z rekomendacji nadprezydenta prowincji Gustawa v. Gosslera, wybrany został (29 głosami na 34 oddanych) przez Rade Miejską na I burmistrza Torunia i 20 marca, po uzyskaniu zwolnienia ze służby państwowej, otrzymał cesarskie zatwierdzenie na tym stanowisku. Uroczystego wprowadzenia na urząd 11 stycznia 1900 dokonał, w zastępstwie prezydenta prowincji v. Horna, starszy radca prowincji v. Giżycki. 9 marca 1904 otrzymał Kersten tytuł nadburmistrza, a 11 stycznia 1905 przywilej noszenia w czasie ważnych uroczystości złotego łańcucha.

W pierwszym roku działalności Kerstena – po wielu latach zabiegów władz miasta – nastąpiło wydzielenie Torunia z powiatu (27 lutego 1900), a w ślad za tym nadanie mu uprawnień powiatu miejskiego (1 kwietnia). Kosztowało to miasto 1,4 mln. marek odszkodowania na rzecz dotychczasowego powiatu oraz spłatę części jego zadłużenia. Następstwem tych zmian było powołanie nowych komórek organizacyjnych dla realizacji nowych zadań. Przede wszystkim utworzony został obwód poborowy z samodzielną Komisją Potryborową, której cywilnym przewodniczącym został Kersten, zastępcą II burmistrz W. Sta-chowitz oraz oficer miejscowej komendantury.

Wydział Miejski, działający przy Magistracie od 1876 z uprawnieniami wydziału powiatowego przy starostwach, zachował dotychczasowy zakres działania. Jedynie Sekcja Pruskiego Związku Pracowników Rolnych w 1901 uległa likwidacji. W 1905 rozpoczął działalność Sąd Kupiecki posługując się nowo uchwalonym statutem. Znowelizowane zostały statuty Sądu Rozjemczego Cechu Budowlanego, działającego od 1882 i Sądu Przemysłowego czynnego od 1892.

Działalność Kerstena była w zasadzie kontynuacją zamierzeń i prac prowadzonych przez poprzedników, których celem było powiększenie obszaru miasta oraz zagospodarowanie terenów przejętych po likwidacji dawnych miejskich umocnień, jak również pruskich fortyfikacji wzniesionych wokół miasta po 1815. Pierwsze zadanie zrealizowane zostało tylko częściowo. Chodziło o włączenie do Torunia sąsiedniej gminy Mokre, której władze prosiły o to już 2 marca 1899. Przeciwna temu była rejencja, która o swojej niechęci poinformowała ministra spraw wewnętrznych. Jej argumentem miało być nie tylko wystąpienie Torunia o wyłącznie z powiatu wiejskiego i powołanie powiatu miejskiego (1 kwietnia 1900), ale głównie obawa, że „polskie elementy” zamieszkujące Mokre mogłyby wejść w skład Rady Miejskiej. Dopiero po podpisaniu przez władze Mokrego (5 lipca 1905) i Torunia (17 stycznia 1906) umowy o połączeniu i zatwierdzeniu jej przez cesarza (1 kwietnia 1906) połączenie obu gmin stało się faktem. Koszty z tym związane wyniosły 15 000 marek drugie tyle zapłaciło miasto za 148,30 ha gruntu zakupionego dla Mokrego od folwarku Katarzynka. Zaciągnięte na ten cel pożyczki miały zostać spłacone do 1948. Wraz z przyłączeniem Mokrego ludność Torunia wzrosła o 11.731 osób. a obwód miejski powiększył się o ok. 910 ha i wynosił blisko 2.280 ha.

Zabiegał również Kersten o tereny położone na północny zachód od miasta. W 1902 mimo sprzeciwów władz powiatowych włączone zostały do Torunia kolonia Bielany oraz Nowe Bielany (obecnie osiedle Mikołaja Reja). Niepowodzeniem natomiast skończyły się zabiegi podjęte przez Kerstena w 1907 o włączenie do Torunia miejscowości lewobrzeżnych – Podgórza, Piasków, Rudaku i Stawek (włączone zostały dopiero w 1937-38).

Inwestycje w latach 1900-1910
Na całym powiększonym obszarze miasta trwały nieprzerwane wielkie roboty budowlane. Na miejscu rozebranych części murów i bram średniowiecznych oraz zasypanej fosy wzniesiono w 10-ciu latach urzędowania Kerstena kilka budynków zarówno państwowych jak i miejskich. Zbudowane z czerwonej cegły w stylu neogotyckim otaczają dziś śródmieście pierścieniem od zachodu po wschód, wzdłuż obecnych Wałów gen. W. Sikorskiego i ul. Warszawskiej.

W 1900 oddano do użytku, zaprojektowany przez Juliusza Habichta, okazały gmach sądu, położony przy Fosie Staromiejskiej. Przy Wałach gen. Sikorskiego w 1901 stanął budynek starostwa powiatowego (obecnie siedziba Urzędu Miasta), zaprojektowany przez Hansa Hartunga. W 1903 w bezpośrednim sąsiedztwie starostwa swoją siedzibę znalazła policja. W następnych latach wzbogacił się Toruń o 2 kościoły – w 1904 parafialny ewangelicki gminy reformowanej (obecnie kościół ewangelicko-augsburski p.w. św. Szczepana) oraz w latach 1904-1906 na północ od centrum przy obecnej ul. Podgórnej neogotycki ewangelicki kościół św. Jerzego wraz z plebanią (obecnie kościół katolicki Matki Bożej Zwycięskiej).

W l. 1906-1907 u wylotu ul. Piekary przy Fosie Staromiejskiej 3 wzniesiony został wg projektu G. Colleya okazały budynek średniej szkoły przemysłowej (w okresie międzywojennym był tu Urząd Wojewódzki, a po 1945 Collegium Maius UMK). Na jego budowę zaciągnęło miasto pożyczkę w wysokości 800.000 marek z terminem spłaty do 1948. W 1900 odbudowana została w stylu neogotyckim średniowieczna baszta Koci Ogon. Wymienione wyżej budowle współgrały z neogotyckim kościołem garnizonowym św. Katarzyny zbudowanym w latach 1894-97 (wg projektu Schönhalsa) przy pl. św. Katarzyny. Na tymże placu z pożyczki w kwocie 353.154,90 marek zaciągniętej w 1901 stanął budynek średniej szkoły męskiej. Pożyczkę miasto miało spłacić do 1935. Dzięki bezzwrotnej dotacji państwowej (150. 000 marek) i zaciągniętej w 1901 pożyczce (300.000 marek), którą miano spłacić do 1935.
W latach 1903-1904 wybudowany został teatr miejski. Zaprojektowali go wiedeńscy architekci Ferdynand Fellmer i Herman Helmer. Uroczyste otwarcie odbyło się 30 września 1904. Warunkiem uzyskania dotacji było zobowiązanie się władz Torunia, że teatr udostępniany będzie tylko na spektakle odbywane w języku niemieckim. W 1909 przed gmachem teatru stanęły posągi Melpomeny i Terpsychory, oba dłuta Ernesta Hertera z Berlina.

W 1906 ukończona została budowa (wg proj. J. Habichta) okazałego gmachu Banku Rzeszy przy obecnym pl. Rapackiego (od 2003 siedziba Collegium Maximum UMK), do którego bank ten przeniósł się z ul. Żeglarskiej. W 1909 zniesione zostały przestarzałe przepisy budowlane, co stworzyło dogodniejsze warunki dla rozwoju budownictwa, krępowanego dotąd w dużej mierze zarządzeniami władz wojskowych. W dalszej odległości od centrum, przy ul. H. Sienkiewicza ustawione zostały budynki dla seminariów nauczycielskich wraz z preparandami – w 1909 dla powstałego w 1905 seminarium katolickiego i w 1910 dla powstałego w 1906 seminarium ewangelickiego. Na ten cel zaciągnęło miasto pożyczki – 58.000 marek dla pierwszego z nich, a 65.000 dla drugiego. Wyrazem dbałości o szkoły była instalacja w budynkach szkolnych urządzeń wodno-kanalizacyjnych oraz centralnego ogrzewania. Zaciągnięta w 1901 pożyczka w łącznej kwocie 45.427,93 marek miała być spłacana do 1935. Niezależnie od tego trwała spłata wcześniejszych pożyczek zaciągniętych na budowę szkoły przy ul. Prostej, w której znalazły się średnia i wyższa szkoła żeńska.

Wiele czynił Kersten w zakresie infrastruktury. 21 grudnia 1901 miejskie Zakłady Energetyczne przejęły linie tramwajowe od berlińskiego towarzystwa Elektrizität Gesellschaft Felixa Singera i już w 1902 linia została przedłużona do parku na Bydgoskim Przedmieściu. W 1906 uruchomiona została pętla na tymże przedmieściu oraz linia Rynek Staromiejski – Chełmińskie Przedmieście (do ul. Grunwaldzkiej). Rozpoczęta w 1903 budowa linii łączącej centrum miasta z dworcem kolejowym na Mokrem ukończona została dopiero w 1917. 16 lipca 1903 magistrat zawarł umowę z Cesarską Dyrekcją Poczty w Gdańsku w sprawie położenia w mieście podziemnych kabli telefonicznych. Zadbano także o połączenia kolejowe z Lubiczem, budując w 1905 kolej wąskotorową.

W latach 1904-1909 wybudowano nowy obszerniejszy port drzewny, którego basen pomieścić mógł jednorazowo 230 tratew. Połączenie portu z miastem zapewniała bocznica doprowadzona do linii kolejowej Toruń-Czarnowo, wybudowanej w 1898. Kosztem 22. 762,20 marek wybudowany został magazyn naftowy, a spłata pożyczki wyznaczona została na 1943. W 1901 zaciągnął Kersten pożyczkę w kwocie 83. 158,79 marek na spłatę należności za przeprowadzone w latach 1898/99 umocnienie brzegów Wisły oraz przedłużenie kolejki nadbrzeżnej. Spłacenie nowej pożyczki nastąpić miało do 1935.

Budowa w 1901 remizy strażackiej była niewątpliwie wstępem do reorganizacji służby pożarniczej. Po rozwiązaniu w 1909 ochotniczej straży pożarnej, działającej od 1862, cała odpowiedzialność i ochrona pożarnicza spoczęła na straży miejskiej, a liczba strażaków w 1910 wzrosła z 8 do 15. Znaczne sumy pochłonęła modernizacja rzeźni miejskiej. Na budowę i wyposażenie hal produkcyjnych w 1906 pożyczyło miasto 47. 000 marek, a w 1909 na przebudowę zakładu 500.000 marek. Do inwestycji w tym okresie należały także 2 ławeczki – „Grzybek” z ozdobnym kapeluszem ustawiony w 1907 na skraju skweru nie-opodal drogi na Rybaki oraz tzw. ławeczka Schillera, stojąca od 1909 w parku przy ul. Bydgoskiej.

Nadburmistrz Kersten, członek I izby parlamentu, cieszył się u władz zwierzchnich uznaniem i starał się wykorzystywać je dla dobra Toruń, ale i on wiele czynił dla powagi państwa stawiając m.in. pomniki. 18 październka 1901 wspólnymi środkami powiatu i miasta odsłonięta została kolumna kanclerza Ottona v. Bismarcka, usytuowana w okolicy obecnej Caritas. W 1904 przed ratuszem, po zach. stronie Rynku Staromiejskiego, stanął pomnik cesarza Wilhelma I dłuta Ernesta Hertera z Berlina. Poza wspomnianą już działalnością Kerstena w landtagu prowincji oraz w parlamencie należy wymienić wybór w 1906 do synodu okręgowego, w którym reprezentował parafię staromiejską.

W publiczną działalność zaangażowana była również żona nadburmistrza Anna, przewodnicząca toruńskiej filii Vaterländischer Frauenverein. Cesarz odznaczył Kerstena orderem Czerwonego Orła 4 klasy oraz orderem Korony 3 klasy. Otrzymał również Kersten rosyjski order Stanisława 2 klasy. Z małżeństwa z Anną Beyer (ur. 9 IX 1864) miał 3 dzieci: Gertrudę (ur. 2 IX 1886), zamężną za oficera artylerii polowej Fritza Hense, syna Paula (ur. 27 VIII 1887) oficera artylerii i Helenę (ur. 8 IX 1892).

Kersten zmarł 26 V 1910 po krótkim leczeniu w klinice dr. Leona Szumana. Pochowany został na cmentarzu św. Jerzego. Mieszkał przy ul. Mostowej 5. Wdowa 10 IX 1913 wyprowadziła się do Hamburga i zamieszkała przy Laggenberg Allee 6.
Bibliografia
K. Ciesielska, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007