Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

KNOTHE Zygmunt

KNOTHE  Zygmunt (1898–1977), mgr inż., architekt, konserwator zabytków, członek Konfraterni Artystów


 

Z Kijowa przez Warszawę do Torunia

Urodził się 25 listopada 1898 r. w Kijowie, w rodzinie Witolda i Anny z Kowalskich. Uczęszczał do szkół rosyjskich, lecz egzamin dojrzałości złożył już, w utworzonym po Rewolucji Październikowej, gimnazjum polskim w Kijowie. W 1919 r. wrócił do kraju, gdzie po odbyciu ochotniczej służby wojskowej (od 25 lutego do 3 listopada 1920 r.) został studentem Wydziału Architektury Politechniki Warszawskiej.

W okresie studiów pracował w prywatnych biurach architektów, a w 1925 r. w Ministerstwie Robót Publicznych. Po uzyskaniu w styczniu 1930 r. dyplomu architekta pracował przez rok w biurze Funduszu Kwaterunku Wojskowego w Warszawie, potem przez krótki czas w Szefostwie Budownictwa VIII Okręgu Korpusu w Toruniu, zaś od lipca 1931 r. prowadził prywatną praktykę architektoniczną, wykonując do 1933 r. szereg projektów domów mieszkalnych i kierując rozbudową kościoła parafialnego w Więcborku.

Po zakończeniu prac konserwatorskich w kościele Św. Jakuba, wykonał jeszcze architekt Knothe projekt nadbudowy wieży Fary w Tczewie i z dniem 7 kwietnia 1937 r. objął posadę referendarza w Wydziale Komunikacyjno-Budowlanym Urzędu Wojewódzkiego Pomorskiego w Toruniu. Na stanowisku tym pracował do 28 lutego 1939 r. i mimo znacznych obowiązków służbowych nie przerwał swoich zainteresowań konserwatorskich; wykonał wówczas m. in. projekt kościoła w Gdyni-Chylonii.

Późną wiosną 1939 r. inż. Knothe zabiegał w Izbie Przemysłowo-Handlowej w Gdyni o ustanowienie go biegłym sądowym w dziedzinie budownictwa na okręg Sądu Apelacyjnego w Poznaniu.    Na początku 1940 r. inż. arch. Zygmunt Knothe znalazł się ponownie w Toruniu, kierował wówczas pracami konserwatorskimi w prezbiterium kościoła Świętych Janów. W lipcu 1942 r. został aresztowany i osadzony w obozie w Potulicach, skąd wysłano go do pracy przymusowej w Pile.

Lipiec 1944 r. zastał go w Lublinie i tam, jak pisał we wspomnieniu zamieszczonym w lubelskiej “Kamenie”, w nr 15 z 1969 r., za namową profesora Lecha Niemojewskiego objął w październiku tego roku posadę wojewódzkiego konserwatora zabytków. Była to pierwsza wydana w kraju po wojnie nominacja na takie stanowisko, tym bardziej istotna, że przed wojną konserwatorami mogli być tylko historycy sztuki, teraz dopuszczono do tych stanowisk również architektów, może w przeczuciu odbudowy zniszczonych zabytków.

W marcu 1948 r. przeniósł się Zygmunt Knothe, na własną prośbę, na równorzędne stanowisko do Szczecina. Kierował tam wówczas zabezpieczeniem kościołów, murów obronnych i innych obiektów zabytkowych w większości miast województwa. W latach 1950–1952 był wojewódzkim konserwatorem zabytków w Koszalinie, następnie przez pewien okres pracował w Przedsiębiorstwie Państwowym Pracownie Konserwacji Zabytków, aby ponownie wrócić na stanowisko konserwatora, obejmując w 1955 r. funkcję zastępcy wojewódzkiego konserwatora zabytków w Gdańsku. Stanowisko to sprawował do momentu przejścia na emeryturę 1 lutego 1968 r.


Publicysta i popularyzator architektury

W publicystyce, w popularyzacji architektury i sztuki zadebiutował w 1926 r. w “Bluszczu”, zamieszczając tam aż do 1928 r. włącznie cykl artykułów o następujących tytułach: “O wnętrzach mieszkaniowych”; “O kinie”; “Impresje kościelne”; “Ogrody i parki w Polsce”. Prawdopodobnie on też był autorem pośmiertnego wspomnienia o znakomitym architekcie i profesorze Stanisławie Noakowskim, w tymże “Bluszczu”, w nr 44 z 1928 r., a sygnowanego tylko inicjałami: Z. K.

Od chwili swego zamieszkania w Toruniu zaczął interesować się historią i zabytkami miasta. Efektem tych zainteresowań były opublikowane w latach 1932–1937 na łamach “Młodego Gryfa”, “Słowa Pomorskiego”, “Ziemi”, “Pomiaru” i w pracach zbiorowych artykuły na tematy dotyczące: 700-lecia Torunia, jego architektury, kościoła Św. Jakuba, zamku krzyżackiego i dybowskiego, Fabryki Zegarów i Wodomierzy oraz takich zagadnień jak: “Czystość form i żywotność budowli zabytkowych”. “Rynek Starego Miasta w Warszawie – Budy ratusza toruńskiego”; “Skąd się wzięły na Pomorzu Dwory Artusa ?”; “Piękno Ziemi Chełmińskiej”.

Jednakże najpełniejszy wyraz tych zainteresowań to opublikowany nakładem Instytutu Bałtyckiego w Toruniu w 1934 r. jego autorstwa “Toruń stolica Pomorza. Przewodnik po mieście”.

Także sprawowany przez niego po wojnie urząd wojewódzkiego konserwatora zabytków łączył z działalnością publicystyczną, zamieszczając w latach 1946–1947 na łamach “Gazety Lubelskiej” cykl 18 artykułów pt.: “Zabytki Lubelszczyzny”, a także 2 artykuły w “Ochronie Zabytków”: “Prace konserwatorskie. Województwo koszalińskie”, w nr 3 z 1952 r. oraz “Zamki książęce w Szczecinie i Słupsku. Ślady myśli twórczej Wilhelma Zachariasza, budowniczego”, w nr 4 z 1954 r.

Nie stronił też Zygmunt Knothe od działalności społecznej; był m. in. : członkiem Konfraterni Artystów w Toruniu i członkiem prezydium Wojewódzkiego Wydziału Kultury i Sztuki w Lublinie, to z jego inicjatywy powołano do życia w marcu 1946 r. Towarzystwo Miłośników Kazimierza [Dolnego – KP].

Mgr inż. arch. Zygmunt Knothe zmarł 17 grudnia 1977 r. W Toruniu mieszkał przy ul. Bydgoskiej 74, następnie przy ul. Rybaki 58.


Bibliografia
K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 4 ToMiTo UMK Toruń 2004


FOTOGALERIA