Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

KOMOROWSKI WIKTOR

KOMOROWSKI WIKTOR (1887–1952) kpt. pilot, w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu.

Urodził się 8 VI 1887 w Mińsku Litewskim, w rodzinie o tradycjach patriotycznych i niepodległościowych. Był synem Onufrego, jednego z organizatorów powstania styczniowego 1863 w guberni mińskiej, i Wiktorii z domu Leleckiej (Lebeckiej?). Dzieciństwo  spędził w Możejkach koło Kowna, gdzie rodzice posiadali małe gospodarstwo rolne. Jego matka była nauczycielką w tajnej szkole polskiej. W 1893–96 chodził do szkoły powszechnej. W 1896 rodzina przeprowadziła się do Mińska Litewskiego, gdzie został uczniem tamtejszego gimnazjum, z którego rok  później został relegowany, gdy wydało się, że jest synem polskiego  powstańca. Wówczas ojciec wysłał go na Daleki Wsch., do swego kolegi, prof. Taraszkiewicza, który po odbyciu katorgi na Syberii osiedlił się tam wraz z rodziną na stałe.

Korzystając z ich pomocy, Komorowski  zamieszkał w Nikolsku Ussuryjskim pod Władywostokiem, gdzie w 1904 ukończył gimnazjum zdając jako ekstern egzamin dojrzałości. 10 VIII tego roku  wcielono go do 3 Syberyjskiego Pułku Strzelców. Za dzielność okazywaną w walce podczas wojny rosyjsko-japońskiej został odznaczony, awansowany do stopnia chorążego i wyznaczony na dowódcę plutonu 5 Kompanii Strzelców.

15 I 1905 został poważnie ranny. Następnie zdał egzamin na urzędnika państwowego i do 1910 był urzędnikiem celnym na stacji przy granicy rosyjsko-chińskiej. Przez kolejne trzy lata pracował w Inspektoracie Ceł w Chabarowsku. Po wybuchu pierwszej wojny światowej, 18 IX 1914, wcielono go do armii rosyjskiej. Jako kawalerowi Krzyża św. Jerzego (dwukrotnie), najwyższego rosyjskiego  odznaczenia bojowego, zezwolono mu na wybór jednostki. Wybrał wojska lotnicze.

Na front niemiecko-rosyjski wyruszył w składzie 4 Syberyjskiej Eskadry Lotniczej z Władywostoku. Doceniono jego zasługi bojowe i z rozkazu dowódcy wojsk lotniczych, wielkiego księcia Aleksandra Michajłowicza, został skierowany do Oficerskiej Szkoły Pilotów w Sewastopolu, w której od 25 VI do 16 XII 1916 uczył się pilotażu. Kurs ukończył jako prymus, otrzymując tytuł lotnika wojskowego.

Jako pilot zestrzelił kilka (6 do 12) samolotów niemieckich. Awansował na porucznika. W marcu 1917, podczas wydarzeń rewolucyjnych w Rosji, po puczu gen. Korniłowa, komitet żołnierski 4 Eskadry Lotniczej wybrał Komorowskiego na swego dowódcę. W grudniu tego roku przebywał w Kijowie, gdzie zdawał samoloty eskadry do tzw. parku lotniczego i w Polskim Biurze Werbunkowym zgłosił chęć wstąpienia do I Polskiego  Oddziału Awiacyjnego, który formował się przy I Korpusie Polskim na Białorusi.

W styczniu 1918, podczas podróży do Mińska, został aresztowany w Orszy przez bolszewików, przewieziony do Moskwy i uwięziony na Butyrkach. Tam w obawie o swoje życie zgodził się na wstąpienie do lotnictwa Armii Czerwonej. Współtworzył w Twerze 3 Eskadrę Lotniczą Gwardii Czerwonej, z którą – jako jej dowódca – brał udział w walkach z Niemcami, a następnie został skierowany do walki przeciwko wojskom Antona Denikina i admirała Aleksandra Kołczaka.

Wkrótce jednak dowodzona przez niego eskadra przeszła na stronę przeciwnika. Natomiast Komorowski w końcu 1918 uciekł do Mińska, gdzie zorganizował mały oddział z miejscowych byłych  żołnierzy i prowadził z nimi działania partyzanckie na tyłach wojsk bolszewickich. 2 VIII 1919, po zajęciu tych terenów przez oddział Wojska Polskiego,  na ochotnika zgłosił się do Biura Werbunkowo-Zaciągowego w Mołodecznie. Zweryfikowany jako porucznik pilot, rozkazem Naczelnego  Dowódcy Wojska Polskiego z 14 VIII tego roku został skierowany do 4 Eskadry Lotniczej w Mińsku, którą dowodził na froncie litewsko-białoruskim, od 15 IX do 16 XI 1919 wspierając działania 2 DP Legionów.

Następnie, służąc już w 39 Eskadrze Lotniczej (przemianowanej później na 16 Eskadrę Lotniczą), wiosną 1920 wziął udział w tzw. wyprawie kijowskiej. 1 V tego roku został ranny, doznał złamania kilku żeber, ran nóg, ręki i twarzy. Pozostał jednak w Eskadrze, dowodząc nią i wykonując loty bojowe. W wojnie polsko-bolszewickiej wykonał 21 lotów bojowych, podczas których zrzucił 510 kg bomb i wystrzelał 4350 sztuk amunicji. Dopiero 24 IV 1920  został  przeniesiony na stanowisko oficera technicznego 5 Grupy Lotniczej. Kierując działem technicznym, odpowiadał za zaopatrzenie samolotów w materiały pędne, bomby, amunicje i części zamienne.

Służba w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu

W 1922 awansował do stopnia kpt., ze starszeństwem od 1 VI 1919, a 4 X 1922 odznaczono go Krzyżem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari. Na skutek odniesionych ran i kontuzji po  wojnie długo chorował i się leczył; pozostał jednak w wojsku. Służył m.in. jako instruktor w Szkole Mechaników Lotniczych w Bydgoszczy, następnie w 3 Pułku Lotniczym w Poznaniu i w końcu w 4 Pułku Lotniczym w Toruniu. Stan jego zdrowia stale się pogarszał. Ostatecznie 31 XII 1929, po orzeczeniu komisji  lekarskiej, odszedł na emeryturę.

Mieszkał w Toruniu, zajmował się hodowlą drobiu. W sierpniu 1939 został zmobilizowany i otrzymał przydział do Bazy 4 Pułku Lotniczego. 4 IX tego roku dostał polecenie wyjazdu z bazą 4 Pułku Lotniczego. W drugiej połowie września 1939 razem z synem Jerzym przekroczył granicę polsko-rumuńską, gdzie został internowany; w różnych obozach dla internowanych przebywał do końca wojny.

Po wejściu Armii Czerwonej do Rumunii, jesienią 1944, został aresztowany przez NKWD i przewieziony do obozu pod Budapesztem. W sierpniu 1946 w porozumieniu z konsulem Polski  Bukareszcie zorganizował transport reemigrantów i powrócił do kraju. Zamieszkał u syna w Bierutowicach koło Karpacza. Utrzymywał się z emerytury i z pracy w domach wypoczynkowych Funduszu Wczasów Pracowniczych, w których pelnił obowiązki  kierownika administracyjnego.

16 IV 1951  wraz z byłą żoną oraz z synem Jerzym i Ryszardem zostali aresztowani przez UB (trzeci syn Bogdan Wiktor, żołnierz AK i uczestnik powstania warszawskiego, zdołał uciec za granicę). Synów oskarżono o szpiegostwo na rzecz W. Brytanii, ojcu postawiono zarzut udzielania im pomocy i niepowiadomienia władzy o nielegalnym przekroczeniu granicy przez Bogdana Wiktora oraz nielegalnego przechowywania broni. Los całej rodziny był tragiczny.

Komorowski  wyrokiem Wojskowego Sądu Rejonowego we Wrocławiu z 19 XI tego roku na rozprawie niejawnej, bez adwokata, skazany na 18 miesięcy więzienia, nie przeżył ciężkiego śledztwa. Pobity zmarł 23 VIII 1952 w Szpitalu Więziennym nr 1 przy ul. Kleczkowskiej we Wrocławiu. Pochowany został na cm. Osobowickim. Jerzego stracono 15 IV tego roku, Bogdana Wiktora, który nieopatrznie powrócił do kraju, też skazano na karę śmierci i stracono 6VIII 1954. Ryszarda skazano na trzy lata więzienia.

Od 1957 rodzina Komorowskiego czyniła starania o unieważnienie wyroku. 28 II 1990 Sąd Najwyższy uniewinnił go od zarzutów postawionych mu w procesie z 1951. Poza wymienionymi wyżej odznaczeniami Komorowski  posiadał ponadto rosyjski: Krzyż św. Włodzimierza, Krzyż św. Stanisława i Odznaczenie „Złotej Broni” oraz dwukrotnie polski Krzyż Walecznych.

Komorowski był dwa razy żonaty. Jego pierwszą żoną była Julia z domu Kaczyńska (ślub 1916), secundo voto Sikorska (zm. 1972 we Wrocławiu, pochowana na cmentarzu Osobowickim),drugą Bronisława z domu Łauszkin (zm. 1966 w Karpaczu). Synowie: Jerzy (ur. 5 VI 1923 w Łomży), do wybuchu drugiej wojny światowej mieszkał z rodzicami w Toruniu, gdzie ukończył szkołę powszechną i był uczniem toruńskiego gimnazjum; Ryszard (ur. 1925); Bogdan Wiktor (ur. 29 XI 1926), do wybuchu drugiej wojny światowej mieszkał z rodzicami w Toruniu, gdzie także ukończył szkołę powszechną i jedną klasę gimnazjum; córka Larysa (ur. 1950).

W Toruniu Komorowscy mieszkali przy ul. Bartosza Głowackiego 14/16 (12).

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski,Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010