Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

KONIECZNY EDMUND STANISŁAW

KONIECZNY EDMUND STANISŁAW (1922-1943), pseudonim „Edward“, „Edi“, „Erwin“, „Albrecht“, „Maksio“, członek i organizator wywiadu kon-spiracyjnej organizacji „Związek. Jaszczurczy”.

Urodził się 13 V 1922 w Toruniu jako syn Jakuba, z zawodu kupca, i Jadwigi z domu Rutkiewicz. W latach 1934-39 ukończył Państwowe Gimnazjum im. M. Kopernika w Toruniu. Należał do ZHP i PW. Jako junak PW podczas kampanii wrześniowej 1939 był prawdopodobnie w oddziale kapitana rezerwy Jana Drze-wieckiego konwojującym w kierunku Warszawy (w zw. z niekorzystnymi dla wojsk polskich działaniami wojennymi na Pomorzu) grupę internowanych toruńskich Niemców, podejrzanych o możliwość dywersji, sabotażu i szpiegostwa. Po zakończeniu tej akcji w związku z kapitulacją Warszawy wrócił szczęśliwie do Torunia, gdzie wkrótce został przez Niemców aresztowany i tylko dzięki zabiegom matki zwolniony.

Zagrożony ponownym aresztowaniem wyjechał w styczniu 1940 do Warszawy i zamieszkał początkowo na Pradze, później pod nieustalonym adresem. Tu został zwerbowany do tajnej organizacji „Związek Jaszczurczy” („ZJ“)– do Ekspozytury „Z” wywiadu. Ściśle współpracował z innymi członkami „ZJ” w Warszawie, m.in. swoją siostrą H. Konieczną, W. Deczyńskim, J. Baranowskim, J. Górskim oraz z S. L. Jeute – kierownikiem Ekspozytury „Z” w Warszawie, z którym też skontaktował swego kuzyna Janusza Koniecznego. Punktem kontaktowym Koniecznego w Warszawie było mieszkanie M. Plichowskiej-Suskiej pseudonim „Nata“ przy ul. Piusa nr 29.

Zadaniem Koniecznego było utworzenie sieci wywiadu na terenie Pomorza i Wielkopolski oraz współpraca z wywiadem na Wybrzeżu i na terenie Rzeszy. W 1941 wraz z kuzynem Januszem zorganizował placówkę wywiadu „ZJ” w Bydgoszczy, gdzie kontaktował się z pracownikiem Ekspozytury „Z” A. Do-miniakiem. Do Warszawy przewoził z Gdyni (zatrzymując się u Cz. Kałka pseud. „Mały“) meldunki wywiadowcze dotyczące portu i stoczni w Gdyni i w Gdańsku, które otrzymywał od St. Hensla – szefa Ekspozytury „Z” Oddz. II „ZJ”, a także szyfry do sporządzania meldunków.

Zorganizował sieć wywiadu „Z” na terenie Poznania, współpracując tam m.in. z kolegą z lat szkolnych – W. Stepczyńskim, pełniącym funkcję kierownika pla-cówki poznańskiej „ZJ”. Założył także ośrodek wywiadu w Gnieźnie, zlecając odpowiednie zadania Cz. Marciniakowi oraz swoim kuzynom – Janowi i Czesławowi Pieczyńskim. Ponadto, razem z kuzynem Januszem, utworzył pla-cówki „Z” we Włocławku, Żninie i Kcyni, gdzie współpracował ze S. Jagodzkim „Geografem” (NN). Miał też kontakty z wywiadem w Łodzi poprzez I. Mi-łodrowską z łódzkiego „ZJ”.

Był kurierem do Berlina, a później zastępcą B. Ś. Wojciechowskiego, kierującego Ekspozyturą „Z na terenie Okręgu Berlin. Przewoził także prasę podziemną i wykonywał ukrytym aparatem zdjęcia na swoich wywiadowczych trasach. Wykonywanie wszystkich tych zadań umożliwiała mu celowo zdobyta praca umundurowanego kolejarza.

18 lutego 1942 podczas jednej z podróży do Rzeszy został aresztowany na dworcu w Berlinie i tam uwięziony. Próbował ucieczki, został jednak postrzelony i ujęty. W berlińskim więzieniu przebywał aż półtora roku (prawdopodobnie przewidziany był do konfrontacji z innymi aresztowanymi). Z wyroku Sądu Wojennego Rzeszy, który uznał go za szpiega, został 18 lutego 1943 skazany na karę śmierci. Wyrok wykonano 20 VII 1943. Trzy miesiące wcześniej pozwolono Koniecznemu na widzenie z matką, w której mieszkaniu w Warszawie dokonano przedtem rewizji. Z więzienia pisał listy od rodziny (spłonęły w Powstaniu Warszawskim). Symboliczny grób Koniecznego znajduje się na Powązkach w Warszawie. W Toruniu mieszkał z rodziną przy ul. Mostowej 29.

Bibliografia
A. Zakrzewska, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007