Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

KULWIEĆ Kazimierz Jakub

KULWIEĆ Kazimierz Jakub  (1871–1943), pedagog, współzałożyciel i działacz Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego


Pedagog i przyrodnik

Urodził się 1 maja 1871 r. w Trubiszkach w powiecie kalwaryjskim na Żmudzi, w rodzinie ziemiańskiej Wincentego i Leonii z Pawłowskich. Uczęszczał do gimnazjum w Suwałkach, które ukończył w 1892 r., po czym na Wydziale Przyrodniczym Uniwersytetu Warszawskiego studiował fizjologię zwierząt morskich.

Dla pogłębienia studiów wyjechał jako stypendysta do Francji, Algierii i na wyspę Helgoland, gdzie w latach 1898–1899 zajmował się morfologią i fizjologią skorupiaków morskich. Tematem tym oraz innymi badaniami przyrodniczymi zajmował się też po powrocie do kraju. Jednocześnie od 1898 r. pracował jako nauczyciel biologii i geografii w warszawskich szkołach średnich.

Egzaminy magisterskie złożył w 1902 r. na uniwersytecie w Odessie. W 1906 r. został wykładowcą na Kursach Pedagogicznych dla Nauczycieli Ludowych w Warszawie oraz wszedł w skład komitetu redakcyjnego “Szkoły Polskiej”. W 1907 r. otrzymał stanowisko dyrektora Szkoły Handlowej Żeńskiej Teodory Raczkowskiej, a rok później został członkiem Zarządu Polskiej Macierzy Szkolnej.

Mimo absorbującej pracy pedagogicznej, wiele czasu poświęcał na badania fizjograficzne nad florą i fauną jeziora Wigierskiego. Badania te przyniosły poważne wyniki naukowe, opublikowane następnie w “Pamiętniku Fizjograficznym” i stały się po latach podstawą utworzenia na tym terenie rezerwatu przyrodniczego.

W czasie pierwszej wojny światowej wyjechał Kulwieć w 1915 r. na badania naukowe pod Nowogródek i na Polesie. Odcięty od Warszawy przez działania wojenne pojechał do Moskwy i tam w latach 1915–1918 pełnił obowiązki dyrektora gimnazjum polskiego, będącego pod opieką Centralnego Komitetu Obywatelskiego Królestwa Polskiego; był także członkiem Zarządu Klubu Narodowego, dążącego za Komitetem Narodowym Polskim do zjednoczenia i niepodległości Polski.

W maju 1918 r. gimnazjum polskie zostało repatriowane z Moskwy do Warszawy i pozostawało pod patronatem Rady Głównej Opiekuńczej, a od końca 1919 r. stało się prywatnym gimnazjum Kulwiecia, pod wezwaniem św. Kazimierza. Kulwieć pełnił w nim obowiązki dyrektora i wykładowcy do 1928 r.

Kazimierz Kulwieć współpracował ze znanym krajoznawcą Aleksandrem Janowskim, który wtajemniczył go w projekty powołania Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. W 1906 r. dzięki wpływom Kulwiecia zatwierdzony został statut Towarzystwa, a on sam znalazł się w wąskim gronie jego współzałożycieli, będąc wiceprezesem, a w latach 1910–1922 prezesem.

Poza pracą w zarządzie PTK prowadził wykłady, pogadanki i wycieczki; był kierownikiem sekcji popularyzacji krajoznawstwa wśród młodzieży oraz członkiem zarządu powstałej w 1911 r. w ramach Towarzystwa Komisji Fizjograficznej.

Wiele starań i pracy włożył Kulwieć w powołanie do życia pisma Towarzystwa “Ziemia”, będąc w latach 1910–1914 i 1922–1925 jego redaktorem naczelnym i wydawcą oraz łożąc wiele wysiłków, aby utrzymać czasopismo i jego wysoki poziom. Potrafił on przezwyciężyć przedwojenne trudności cenzuralne i powojenne materialne. Jemu zawdzięczała “Ziemia” swą wysoką wartość krajoznawczą, na jego bowiem prośbę spieszyli ze współpracą najwybitniejsi krajoznawcy, a i on sam zasilał pismo cennymi pracami. Za działalność w Towarzystwie otrzymał w 1927 r. godność członka honorowego PTK.


Pionier w zakresie ochrony roślin w Polsce

Kazimierz Kulwieć był także założycielem i kierownikiem pierwszej w Polsce placówki poświęconej ochronie roślin Pracowni Naukowej do Badań nad Ochroną Roślin, założonej w 1904 r. w Warszawie i przekształconej później na Stację Ochrony Roślin Towarzystwa Ogrodniczego Warszawskiego – i kierował nią do 1911 r. Ponadto był sekretarzem Komisji Przyrodniczej, a w latach 1923–1932 prezesem Towarzystwa Ogrodniczego Warszawskiego.

Brał również czynny udział w pracach Państwowej Rady Ochrony Przyrody, pełnił obowiązki prezesa i członka Głównej Komisji Rewizyjnej Ligi Ochrony Przyrody, a po zamieszkaniu w Toruniu przewodniczącego Komisji Pomorskiej Komitetu Ochrony Przyrody. Po zawarciu Traktatu Ryskiego brał także udział w pracach Komitetu Odzyskania Mienia Polskiego na Wschodzie.

Poza pracami naukowymi i artykułami o treści krajoznawczo-przyrodniczej zamieszczanymi w “Ziemi” i innych czasopismach, dorobek Kazimierza Kulwiecia obejmuje także kilka pozycji książkowych, wśród nich: Polska w granicach naturalnych i historycznych, 2 wydania – Moskwa 1917 i Warszawa 1919 oraz Chrząszcze polskie, Klucz do określania tęgopokrywych dla użytku młodzieży, amatorów i ogrodników…, Warszawa 1907. Ta ostatnia odegrała ważną rolę dydaktyczna jako pierwsze i jedyne do 1931 r. tego typu opracowanie polskie.

W 1929 r. Kazimierz Kulwieć z uwagi na stan zdrowia zlikwidował swoje sprawy w Warszawie i przeniósł się do Torunia. Tu był prezesem Zarządu Okręgu Pomorskiego PTK i do 1939 r. członkiem Rady Głównej PTK w Warszawie, z ramienia  której utrzymywał nadzór nad pracami turystyczno-krajoznawczymi na Pomorzu. Ponadto od 1935 r. był referentem Delegatury Toruńskiej Ligi Popierania Turystyki przy Dyrekcji Okręgowej Kolei Państwowych w Toruniu.

Kazimierz Kulwieć brał także aktywny udział w pracach Rady Miejskiej Torunia, będąc m. in. członkiem następujących Komisji: Finansowej, Nadbrzeża, Rewizyjnej oraz Zakładów Siły Światła i Wody.

Poza wymienionymi funkcjami piastował ponadto w Toruniu godność prezesa: Towarzystwa Polsko-Czechosłowackiego, Związku Wszechsłowiańskiego, przemianowanego następnie na Związek Słowiański i Komitetu Ochrony Przyrody; był wiceprezesem Ligi Ochrony Przyrody, członkiem Zarządu Towarzystwa Naukowego, członkiem zarządu Okręgu Pomorskiego Towarzystwa Rozwoju Ziem Wschodnich i Filistrem Honorowym Korporacji Sparta. Podobnie jak poprzednio w Warszawie, również w Toruniu publikował cenne artykuły o treści krajoznawczo-przyrodniczej, organizował wystawy, wygłaszał odczyty, także przed mikrofonami Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia w Toruniu. Z pasją fotografował; jego zdjęcia krajoznawcze zamieszczała “Ziemia”.

Druga wojna światowa zastała małżeństwo Kulwieciów u córki w Nowogródzkiem. Przesiedlony w 1940 r. pod Archangielsk, opracowywał spostrzeżenia nad florą i fauną tajgi. Zmarł nagle 14 lutego 1943 r.

Kazimierz Kulwieć odznaczony był m. in. Złotym Krzyżem Zasługi. W małżeństwie z Julią Stankiewicz miał synów: Stanisława, zmarłego w niemieckim obozie jenieckim, Zbigniewa, zamordowanego w Katyniu, i córkę Wandę, zamężną – Strumiłło.W Toruniu Kulwieciowie mieszkali przy ul. Rybaki 27/29.

Imię Kazimierza Jakuba Kulwiecia nosi Biblioteka Centralna PTTK w Warszawie.


Bibliografia:

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 4 ToMiTo UMK Toruń 2004.


FOTOGALERIA