Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

ŁĘGOWSKI WŁADYSŁAW LEONARD

ŁĘGOWSKI WŁADYSŁAW LEONARD (1877–1941), ksiądz dr, dyrektor Miejskiego Gimnazjum Żeńskiego w Toruniu  działacz społeczny.

Urodził 6 XI w Zieleniu w pow. wąbrzeskim, w rodzinie rolnika Jakuba i Justyny z Wilemskich. W 1890–95 kształcił się w Collegium Marianum w Pelplinie i w gimnazjum chełmińskim (1895–99), gdzie należał do tajnej organizacji filomackiej i gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości. Następnie studiował teologię w Seminarium Duchownym w Pelplinie i w Münster. 23 III 1903 otrzymał święcenia kapłańskie w Pelplinie.

Po rocznej pracy duszpasterskiej w Koronowie i Radoszkach udał się na dalsze studia (1904–1907) na Uniwersytecie  w Lipsku, gdzie jednocześnie opiekował się robotnikami polskimi, i w Würzburgu; tu na podstawie rozprawy Beiträge zur experimentellen Aesthetik (druk Lipsk 1908) uzyskał doktorat z filozofii. Po powrocie był wikarym w Toruniu i Fordonie oraz w 1909–12 nauczycielem w Zakładzie NMP Anielskiej w Kościerzynie, gdzie poza nauczaniem biologii, fizyki i chemii uczył w konspiracji języka polskiego oraz historii i literatury polskiej

22 VII 1912 został proboszczem w Radowiskach Wielkich w pow. wąbrzeskim. Podczas pierwszej wojny światowej organizował kolonie letnie dla dzieci polskich  robotników z Nadrenii i Westfalii. Utworzył Komitet Społeczny, angażując doń rodziny ziemiańskie: Potockich z Piątkowa, Gajewskich z Turzna, Donimirskich z Łysomic, Mieczkowskich z Niedźwiedzia. Dzieci umieszczano w okolicznych majątkach oraz na plebanii w Radowiskach.

Łęgowki organizował naukę języka polskiego oraz zajęcia oparte na ideałach harcerskich. Poznał w Zakopanem twórcę polskiego ruchu skautowego A. Małkowskiego oraz był w kontakcie z działaczami, którzy organizowali w Toruniu  tajną Drużynę Skautową (1917). Aresztowany przez Grenzschutz, więziony był kilka tygodni w Gdańsku. W 1918–20 należał do Powiatowej  Rady Ludowej, brał udział w Komisji Szkolnej, która przygotowywała przejęcie szkolnictwa na Pomorzu przez władze polskie. Organizował broń dla Straży Ludowej. W 1918 był wraz z ks. Henrykiem Szumanem współzałożycielem Pomorskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi, które zajmowało się sierotami wojennymi. W 1921 Łęgowski  znajdował w gronie założycieli i członków zarządu utworzonego w Wąbrzeźnie Koła Polskiego Instytutu Narodowego.

Kapelan Pomorskiej  Chorągwi Harcerzy

W 1920– 22, będąc proboszczem w Radowiskach, stał się inicjatorem utworzenia Oddziału  PCK, a następnie  członkiem jego zarządu; dodatkowo p.o. dyrektorem  Miejskiego Gimnazjum Żeńskiego w Toruniu, gdzie wyraźnie preferował nauczanie języka i literatury polskiej. Jednakże, mimo starań, z trudem godził swoją funkcję z obowiązkami duszpasterskimi, toteż w grudniu 1922 zrezygnował z tego stanowiska. Jako członek Zarządu Oddziału Pomorskiego ZHP i kapelan Pomorskiej Chorągwi Harcerzy oraz przewodniczący Koła Przyjaciół ZHP, uczestniczył w licznych zlotach i obozach harcerskich, w tym w Spale w 1935. Znany był w kręgach starszych harcerzy w całej Polsce.

Szczególną troską otoczył parafialne organizacje  młodzieży KSMM i KSMŻ, dla których z pomocą Pomorskiej  Izby Rolniczej organizował różne kursy. W 1939 organizował zbiórki pieniężne na FON. Pracował także naukowo Od 1908 był członkiem Towarzystwa Naukowego w Toruniu.

W 1919 na walnym zebraniu Towarzystwa wygłosił referat pt. Problem życia w biologii, a w 1923 na zebraniu inauguracyjnym Wydziału Matematyczno-Przyrodniczego miał odczyt na temat stanu badań w dziedzinie przyrodoznawstwa na Pomorzu. Interesowały go zagadnienia eugeniki. W 1932 na Międzynarodowym  Kongresie Eucharystycznym w Dublinie omawiał w kilku językach zagadnienie Eugenika a katolicyzm. W 1936 ogłosił drukiem w „Miesięczniku Diecezji Chełmińskiej” artykuł Biologiczne podstawy eugeniki, a rok  później Kościół a eugenika i poradnie przedślubne.

Łęgowski  utrzymywał kontakty naukowe  z poznańskim archeologiem, prof. Józefem Kostrzewskim, oraz z lwowskim antropologiem i etnografem, prof. Janem Czekanowskim, z którym w 1933 odbył podróż naukową do Egiptu i Palestyny. Jego zainteresowania antropologią zaowocowały przygotowaną na ten temat pracą, oddaną do druku w 1939 w Wąbrzeźnie. Została ona jednak zniszczona przez Niemców.

Po wybuchu drugiej wojny światowej na plebanii w Radowiskach Wojsko Polskie urządziło szpital polowy, z którym Łęgowskiego ewakuowano do Kutna. Aresztowany 24 X 1939 przez Niemców, więziony był w Dębowej Łące w pow. wąbrzeskim; został zwolniony dzięki interwencji niemieckich  parafian. Następnie około 28 XI tego roku został powtórnie uwięziony i osadzony w więzieniu grudziądzkim, potem w obozie koncentracyjnym w Stutthofie. Poddany częstym przesłuchaniom i torturom, zmarł 2 I 1941. Pochowany został na cmentarzu Zaspa w Gdańsku-Wrzeszczu, nr grobu 724. Odznaczony był Krzyżem Kawalerskim OOP i odznaką harcerską „Za zasługę”. Ku jego czci umieszczono tablicę pamiątkową w kościele w Radowiskach.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010