Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

MAKOWSKI Bolesław Sylwester

MAKOWSKI Bolesław Sylwester 1885–1979), nauczyciel, działacz społeczny i narodowy


Działacz „Sokoła”

Urodził się 31 grudnia 1885 r. w Wąbrzeźnie, w rodzinie siodlarza-tapicera Szymona i Magdaleny z Zacharków. W 1888 r. zamieszkał wraz z rodzicami w Toruniu, gdzie uczęszczał do “Szkółki Polskiej” przy kościele św. Janów. Następnie ukończył szkołę podstawową i zawodową, obierając zawód ojca.

W 1902 r. został członkiem “Młodzieży Sokolej”, a w 1904 r. “Sokoła” w Toruniu, obejmując równocześnie obowiązki naczelnika (kierownika gimnastyki). Od tego czasu pracował nad wychowaniem fizycznym młodzieży sokolej w Toruniu, 2 marca 1913 r. został ponadto naczelnikiem “Sokoła” Okręgu Prusy Zachodnie. W 1912 r. wybrano go do grona technicznego Związku Sokołów w państwie niemieckim.

Poza wychowaniem fizycznym zajmował się Makowski również przysposobieniem wojskowym, tajnym nauczaniem języka, historii i śpiewu polskiego, dostarczał wychowankom śpiewniki polskie, za co ukarany został karą grzywny. Oprócz tego starał się o utrzymanie tradycji obchodów rocznic ważnych wydarzeń z dziejów ojczystych, urodzin zasłużonych Polaków, itp.

Popierał działalność Polskiego Komitetu Wyborczego podczas kampanii wyborczych do parlamentu niemieckiego. Przerwę w jego działalności spowodowała służba wojskowa w kawalerii od 2 października 1907 r. do 2 marca 1909 r. (wyreklamowany jako jedyny żywiciel rodziny) oraz mobilizacja od 2 sierpnia 1914 r. do 3 grudnia 1918 r.

Po powrocie do Torunia w grudniu 1918 r. przystąpił Makowski na nowo do pracy w sokolstwie; ogłosił w Gazecie Toruńskiej odezwę do sokołów pomorskich z apelem o wskrzeszenie gniazd sokolich i zakładanie nowych. Działał wówczas prawie sam, ponieważ zarząd okręgu był zdekompletowany.

Od 5 grudnia 1918 r. do 5 maja 1919 r. był dowódcą tajnej Polskiej Straży Ludowej, a następnie do 23 stycznia 1920 w jawnej Straży Ludowej. Po wybuchu powstania wielkopolskiego także Pomorze przygotowywało się do zbrojnej walki z Niemcami; kierownik tej akcji w Toruniu Wacław Hulewicz powołał Makowskiego do swego sztabu, powierzając mu zakup broni.

Powstanie nie doszło do skutku, wobec tego Makowski wziął udział w organizowaniu grup ochotników do powstania wielkopolskiego i Wojska Polskiego; ochotników tych oraz wcześniej zakupioną broń przemycano do Wielkopolski i Kongresówki.

Następnie od 1 kwietnia 1919 do 1 lutego 1920 r. był nauczycielem gimnastyki w polskim Seminarium Nauczycielskim w Toruniu. Po przejęciu miasta przez władze polskie (18 stycznia 1920 r.) wstąpił z częścią członków Straży Ludowej do Baonu Wartowniczego pod dowództwem majora Wincentego Dembińskiego, pełniąc m. in. obowiązki referenta sportowego w Komendzie Garnizonu.

Gdy 16 sierpnia 1921 r. zawiązał się w Toruniu Wojskowy Klub Sportowy (od 1923 r. WKS “Gryf”), Makowski należał do jego współzałożycieli i kierował w nim sekcją lekkoatletyczną i gimnastyczną. Podczas służby w wojsku nadal prowadził pracę nad rozwojem sokolstwa; kiedy wiosną 1920 r. Okręg IV “Sokoła” przekształcił się na Dzielnicę Pomorską, Makowski został jej naczelnikiem, a 8 grudnia 1923 r. mianowano go naczelnikiem honorowym Towarzystwa Gimnastycznego “Sokół” w Toruniu.

Jako były kawalerzysta założył w lipcu 1923 r. w Toruniu pierwszy na Pomorzu oddział Sokoła Konnego, który brał udział w pracach Przysposobienia Wojskowego.


Nauczyciel i sędzia lekkoatletyki

Po zwolnieniu w 1922 r. jako oficera rezerwy, z wojska pracował w Toruniu w latach 1922–1923 jako nauczyciel wychowania fizycznego w Męskim Seminarium Nauczycielskim, następnie do 1937 r. w Szkole Wydziałowej, a po jej likwidacji do wybuchu wojny w 1939 r. w szkołach podstawowych. Kiedy 5 kwietnia 1925 r. powstał w Bydgoszczy Pomorski Okręgowy Związek Lekkoatletyczny (POZLA) Makowski należał do jego współorganizatorów, był członkiem zarządu i brał udział w szkoleniu i egzaminowaniu sędziów lekkoatletyki.

5 maja 1929 r. obchodził 25-lecie pracy w sokolstwie, otrzymał z tej okazji m. in. od Przewodnictwa Dzielnicy Pomorskiej Dyplom Zasługi, a “Sokół” I w Inowrocławiu mianował go członkiem honorowym, ponadto 14 grudnia 1930 r. Związek Towarzystw Gimnastycznych w Polsce nadał mu prawo noszenia zaszczytnej Odznaki Sokolej. W 1930 r. zrezygnował z naczelnictwa Dzielnicy Pomorskiej, lecz nadal był czynny w zarządach Dzielnicy, Okręgu lub Gniazda.

Podczas okupacji hitlerowskiej udało mu się uniknąć aresztowania, lecz wyrzucono go z jego mieszkania i wzywano często na przesłuchania przez Sicherheitsdienst.

W lutym 1945 r. został nauczycielem w Szkole Podstawowej nr 10 w Toruniu; w szkolnictwie pracował aż do przejścia 1 grudnia 1949 r. w stan spoczynku. Działał nadal społecznie, m. in. brał udział z ramienia POZLA jako sędzia lekkoatletyki i gimnastyki przyrządowej podczas zawodów wojskowych o mistrzostwo okręgu w 1948 r.; był też członkiem ZBoWiD.

Poza wymienionymi już odznaczeniami posiadał Makowski Krzyż Kawalerski Orderu Odrodzenia Polski, Krzyż Niepodległości, Srebrny Krzyż Zasługi, Krzyż Polskiej Organizacji Wojskowej, Krzyż Wojskowy Straży Kolejowej, Krzyż Legii Honorowej Sokolstwa Amerykańskiego, Odznakę Frontu Pomorskiego, Odznakę Sportową – wieczystą.

Bolesław Makowski zmarł 22 marca 1979 r. w Toruniu i pochowany został na cmentarzu staromiejskim św. Jerzego .

Z małżeństwa z Heleną Delik miał syna Bogdana, który poległ śmiercią lotnika w 1939 r. oraz córkę Zofię.  W Toruniu Makowscy mieszkali przy ul. Tadeusza Rejtana 9.


Bibliografia:

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 2, ToMiTo UMK Toruń 2000.


FOTOGALERIA