Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

MENCZAK AUGUSTYN

MENCZAK AUGUSTYN ALEKSANDER (1894–1952) pseudonim „Alot”, pułkownik pilot, dowódca 4 Pułku Lotniczego w Toruniu.

Urodził się  31 III 1894 w Przemyślu. Tam w 1914 ukończył gimnazjum klasyczne. 8 IX tego roku powołany został do służby wojskowej w armii austro-węgierskiej. Służył m.in. w 3 Pułku Artylerii Fortecznej w Przemyślu. Ukończył Szkołę Artylerii w Budapeszcie. Walczył na froncie włoskim. 1 VIII 1916 wstąpił do Szkoły Obserwatorów i Pilotów w Wiener Neustadt. Ukończył ją jako obserwator. W grudniu tego r.oku latał w 4 Kompanii Lotniczej. Od 1 VIII 1917 do 17 III 1918 szkolił się na pilota w 7 Eskadrze Lotniczej. Był dwukrotnie ranny w walkach powietrznych na froncie bałkańskim.

Przez pewien czas p.o. dowódcy 7 Eskadry Lotniczej. 15 XI 1918 wstąpił do Wojska Polskiego do formacji lotniczych. Od 3 I do 19 III 1919 służył w Inspektoracie Lotniczym, jednocześnie brał udział w walkach powietrznych w wojnie polsko-bolszewickiej. 20 III tego roku  został ranny. Po wyleczeniu, w lipcu 1919, został adiutantem szefa lotnictwa w Naczelnym Dowództwie. Funkcję tę sprawował do 15 VII 1920. Dwa dni później został dowódcą 8 Eskadry Wywiadowczej, która bombardowała zbliżające się formacje Armii Czerwonej pod Radzyminem, Lublinem i Hrubieszowem. Po zakończeniu działań wojennych (w 1920–24) był szefem Referatu Wyszkolenia i Regulaminów, a następnie  szefem Wydziału  Ogólnoorganizacyjnego w Departamencie  IV Żeglugi Powietrznej Ministerstwa Spraw  Wojskowych.

W 1924 został zastępcą dowódcy 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Od 15 IV do 30 XI 1926 ponownie był szefem Wydziału Ogólnoorganizacyjnego. 1 XII 1926 został dowódcą 4 Pułku Lotniczego w Toruniu. Dowodził nim do stycznia 1931, kończąc w 1928 Wyższy Kurs Oficerów Lotnictwa i Artylerii przy Wyższej Szkole Wojennej. W Toruniu  Menczak był członkiem Zarządu Komitetu Wojewódzkiego  Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej i kierował sekcją lotniczą, ponadto był prezesem Klubu Sportowego  „Gryf ”. W sierpniu 1933 na własną prośbę został przeniesiony w stan spoczynku z powodu utraty zdrowia (na skutek wypadków lotniczych). Losy jego w 1933–39 nie są znane.

Po wybuchu drugiej wojny światowej uczestniczył aktywnie w ruchu oporu w szeregach polskiej Armii Ludowej. Brał udział w powstaniu warszawskim. Używał pseud. „Alot”. 8 V 1945 został powołany do Wojska Polskiego.  Otrzymał przydział do 15 Zapasowego Pułku Lotniczego, w którym wykładał taktykę. Od 1 I do 30 VII 1946 był starszym wykładowcą taktyki lotniczej w Oficerskiej Szkole Polityczno-Wychowawczej w Łodzi. W sierpniu tego roku powrócił do Dowództwa Lotnictwa; do marca 1947 służył na stanowisku szefa Sztabu Kwatermistrzostwa, a następnie szefa sekcji przygotowania kadr lotniczych. Jednocześnie p.o. red.aktora odpowiedzialnego „Wojskowego  Przeglądu Lotniczego”.

22 VII 1947 awansował do stopnia pułkownika. Gdy w sierpniu 1950  obejmował stanowisko kierownika  sekcji szkolenia kadr lotnictwa cywilnego, nie przypuszczał, że wkrótce zmieni się stosunek władz do oficerów Drugiej Rzeczypospolitej. Zmiana ta dotknęła także jego – 26 IV 1951 został aresztowany przez funkcjonariuszy Głównego Zarządu Informacji. Torturowanemu fizycznie i udręczonemu psychicznie pułkownikowi Menczakowi na podstawie spreparowanych danych postawiono zarzut szpiegostwa. 13 V 1952 Najwyższy Sąd Wojskowy  skazał go na karę śmierci i utratę praw publicznych i obywatelskich na zawsze. Zgromadzenie Sędziów Najwyższego Sądu Wojskowego  nie uwzględniło apelacji, a prezydent Bolesław Bierut nie skorzystał z prawa łaski. 7 VII 1952 – prawy człowiek, uczestnik dwóch wojen światowych, który pragnął służyć ojczyźnie – został rozstrzelany. Pułkownik  pilot Menczak był kawalerem Srebrnego Krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari nr 1426, nadanego mu 4 VIII 1921, otrzymał również Złoty Krzyż Zasługi oraz Polową Odznakę Pilota nr 7.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010