Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

MOHUCZY ADAM

MOHUCZY ADAM, pseud. „Pirat” (1891–1953), kontradmirał, kapitan żeglugi wielkiej, komendant Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu.

Urodził się 7 III 1891 w Witebsku, w szlacheckiej rodzinie adwokata Adama Jana i Stanisławy z Sokołowiczów. Zgodnie z ówczesnym zwyczajem Mohuczy  nauki podstawowe  pobierał w domu rodzinnym, potem ukończył pięć klas I Wileńskiego Gimnazjum, następnie kontynuował naukę jako kadet w Korpusie Morskim w Petersburgu, gdzie w 1908 uzyskał świadectwo dojrzałości i już jako gardemarin (podchor.) 6 XII 1911 otrzymał pierwszy stopień oficerski miczmana.

Przez kilka lat służył w rosyjskiej  marynarce wojennej na okrętach floty jako oficer wachtowy, następnie flagowy. W 1915 w stopniu lejtnanta odbył w Rewlu (Tallin) kurs podwodnego pływania. Po krótkim stażu na okrętach ostatnie dwa lata wojny szkolił oficerów specjalistów podwodnego pływania jako wykładowca, a następnie  kierownik naukowy wyszkolenia podwodnego w Mikołajewskiej Akademii Morskiej w Piotrogrodzie.

Dowódca oddziału dla kadry Marynarki Wojennej w Toruniu

25 XI 1919 wstąpił do Wojska Polskiego na stanowisko referenta wydziału operacyjnego Departamentu  dla spraw Morskich w stopniu kapitana  marynarki. Zweryfikowany następnie  jako komandor podporucznik z pierwszą lokatą i starszeństwem od 1 VI 1919. Rozkazem szefa Departamentu  dla spraw Morskich z 12 I 1920 został wyznaczony na dowódcę oddziału dla kadry Marynarki  Wojennej w Toruniu z równoczesnym poleceniem zorganizowania i utworzenia tej jednostki i już od 3 II tego roku  objął jako p.o. dowództwo Kadry Marynarki Wojennej w Toruniu. Następnie  od 16 VII 1920 został dowódcą II Baonu Morskiego, który po trzech dniach został wysłany na front w wojnie polsko-bolszewickiej i toczył boje w rejonie Grodno–Kuźnica. Od 15 VIII tego roku Mohuczy  był p.o. dowódcy Pułku Morskiego, a w pierwszej dekadzie października na podstawie rozkazu szefa Departamentu  dla spraw Morskich został przeniesiony do Departamentu dla spraw Morskich na stanowisko kierownika Sekcji Personalno-Szkolnej. 19 XII 1920 dekretem Naczelnego Wodza w dowód uznania za postawę i dzielność w trakcie działań bojowych Mohuczy  odznaczony został Orderem Virtuti Militari V klasy. Po zakończeniu działań wojennych Departament  dla spraw Morskich przystąpił do przerwanych prac związanych m.in. z organizacją szkolnictwa morskiego.

Dowódca kanonierki „Generał Haller”

.Jesienią 1920 powołano do życia prowizoryczne kursy dla oficerów. 13 XI tego roku wiceadmirał Kazimierz Porębski powierzył Mohuczemu ich organizację. Kursy te postanowiono przeprowadzić w Toruniu  gdzie znajdowały się kadra Marynarki Wojennej  i kilka szkół wojskowych. Mohuczy  z właściwą sobie energią i zapałem zabrał się do organizacji Tymczasowych Kursów Instruktorskich, będących faktycznie początkiem szkolnictwa oficerskiego marynarki  wojennej II RP. i 17 II 1921 mianowany został dowódcą tych kursów. Ponadto wiosną tego roku  został pierwszym dowódcą kanonierki „Generał Haller” i w miesiącach letnich odbywał praktyki nawigacyjne ze słuchaczami kursów w rejsach szkolnych na Bałtyku. 1 X 1922 Mohuczy został komendantem powołanej do życia Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej w Toruniu, jednocześnie był wykładowcą taktyki i strategii oraz administracji morskiej. Jako członek Sekcji Odczytowej Towarzystwa  Wiedzy Wojskowej w Toruniu w 1923 wygłosił referat Współdziałanie marynarki wojennej w nowoczesnej bitwie. W tym okresie opublikował kilka prac wydanych przez Oficerską Szkołę Marynarki Wojennej, w tym: Nauticae Res – krótki zarys polityki morskiej (1922); Kurs taktyki morskiej (1924), które służyły jako pomoce dydaktyczne. Wiceadmirał Porębski bardzo pozytywnie ocenił pracę Mohuczego w organizacji szkolnictwa morskiego. Także władze miejskie Torunia  doceniły jego zasługi, przyznając mu prawo tzw. swojszczyzny. W 1924 Mohuczy  dowodził krótko torpedowcem „Kujawiak”. Jako wyróżniający się oficer został 15 XI 1924 skierowany na dwuletnie wyższe studia wojennomorskie w Ecole de Guerre Navale w Paryżu; otrzymał tytuł oficera dyplomowanego. W 1926 został awansowany na komandora poruczznika ze starszeństwem od 1 VIII 1924. Po powrocie ze studiów został komendantem  Szkoły Specjalistów Morskich (przeniesionej w 1927 ze Świecia do Gdyni na ORP „Bałtyk”). Ponadto od 1927 p.o. komendanta Portu Wojennego w Gdyni. W tym czasie przygotował projekt planu obrony Wybrzeża. 4 V 1928 został dowódcą dyonu ćwiczebnego; wykazywał na tym stanowisku wiele energii i inicjatywy. Decyzją szefa Kierownictwa Marynarki Wojennej  Jerzego Świrskiego został z dn. 18 VII 1929 urlopowany, następnie  24 X tego roku przeniesiony na własną prośbę w stan nieczynny, a 28 II 1931 w stan spoczynku. Od IX 1929 do 1 VIII 1936 był dyrektorem Państwowej Szkoły Morskiej w Tczewie, przeniesionej w 1930 do Gdyni; od 26 XI 1930, posiadając dyplom kapitana  żeglugi wielkiej, zapisał się w dziejach uczelni jako jeden z jej najlepszych szefów.

Aktywny działacz społeczny i publicysta

Od 1936 Mohuczy pracował w Związku Armatorów Polski, w 1937 został kierwownikiem  wydziału zaopatrzenia i zakupów Żeglugi Polskiej. Mohuczy był też mocno zaangażowany w działalności społecznej , będąc od 1922 członkiem Rady Ligi Żeglugi Polskiej, członkiem zarządu Towarzystwa Wiedzy Wojskowej w Toruniu, Ligi Morskiej i Kolonialnej, Ligi Obrony Powietrznej i  Przeciwgazowej i Towarzystwa Przyjaciół Strzelca w Gdyni. Poza wymienionymi już pracami opublikował ponadto: Les idées militaires de la marine russe avant 1904, leur évolution et leur application (1925). X lat pracy na morzu (1935) oraz artykuły  w wydawnictwach Ligi Morsakiej i Kolonialnej „Młodym Zawodowcu” (pseud. „Pirat”). Do niektórych z tych pozycji powołano specjalny komitet redakcyjny i wyższą komisję  wykonawczą.

Zmobilizowany do czynnej służby 24 VIII 1939 był delegatem dowódcy floty ds. Marynarki Handlowej w portach w Gdyni i na Helu. W obliczu kapitulacji wziął udział 1 X tego roku w nieudanej próbie przerwania blokady Helu na kutrze rybackim. Po kapitulacji Helu wzięty do niewoli, przebywał w oflagach XVIII A w Lienzu i II C w Woldenbergu (Dobiegniewie).

Po wyzwoleniu powołany został 25 VII 1945 do służby czynnej w stopniu komandora dyplomowanego na stanowisko p.o. komendanta i dyrektora  nauk organizowanej Oficerskiej Szkoły Marynarki Wojennej, a 25 X tego roku na stanowisko zastępcy szefa Sztabu Głównego Marynarki  Wojennej.  Dwa miesiące późnej został szefem Sztabu z jednoczesnym p.o. dowódcy Marynarki  Wojennej, a 1 III 1946 awansowano go do stopnia kontradmirała. Pełniąc te funkcje, Mohuczy  uczestniczył aktywnie w tworzeniu podstaw organizacyjnych Marynarki Wojennej.

14 II 1947 z powodów zdrowotnych na własną prośbę został zwolniony ze stanowiska p.o. dowódcy Marynarki Wojennej. Miesiąc później objął stanowisko prezesa Rady Głównej Ligi Morskiej; był nim do sierpnia 1949. Z dniem 30 XI 1948 został przeniesiony w stan spoczynku. 7 XII 1949 Mohuczego aresztowano pod niesłusznymi zarzutami narażenia Skarbu Państwa na znaczne straty finansowe i Wyrokiem Najwyższego Sądu Wojskowego z 7 III 1950 skazano na trzynaście lat więzienia.

Mohuczy zmarł 7 V 1953 w więzieniu w Sztumie. Pochowano go na cmentarzu Bródnowskim w Warszawie. Pośmiertnie został całkowicie zrehabilitowany (7 VI 1957). Oprócz wspomnianego wyżej Krzyża Virtuti Militari V klasy Mohuczy  odznaczony był: Srebrnym Krzyżem Zasługi, Medalem Pamiątkowym za Wojnę 1918–21, Medalem X-lecia Odzyskanej Niepodległości, Krzyżem Grunwaldu III klasy, Gwiazdą Górnośląską, Medalem Zwycięstwa i Wolności oraz Medalem za Odrę, Nysę i Bałtyk.

Mohuczy  był dwukrotnie żonaty; w małżeństwie zawartym 23 I 1917 z Janiną Emilią Skarbek-Stefanowską miał córkę Halinę Marię (ur. 28 VII 1918). Małżeństwo zawarte w 1947 z Gerardą z Wysockich Makarowską było bezdzietne. W Toruniu Mohuczy  mieszkał przy ul. Chełmińskiej 17.

Bibliografia

  1. K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6 ToMiTo, UMK w Toruniu 2010