Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

NEUMANN ZYGMUNT

NEUMANN ZYGMUNT (1885-1944), pseudonim „Lufa”, kupiec toruński, członek konspiracyjnych organizacji „Grunwald” i Polskiej Armii Powstańczej.

Urodził się 5 I 1885 w Józefowie, pow. Koło, jako syn rolników Andrzeja i Augusty z domu Wegner. Ukończył 4 klasy Seminarium Nauczycielskiego oraz kursy buchalteryjne w Szkole Hankowskiego w Warszawie. Ze względu na stan zdrowia nie odbywał służby wojskowej i nie brał udziału w pierwszej wojnie światowej. Do 1920 pracował jako księgowy w Warszawie.

Po przeniesieniu się w 1920 do Torunia był najpierw współwłaścicielem, następnie właścicielem jedynego w tym mieście sklepu z bronią i amunicją myśliwską oraz warsztatu rusznikarskiego Pomorskiej Spółki Myśliwskiej. Zakład mieścił się przy ul. Łaziennej 32, gdzie Neumann zamieszkał z żoną, synem i córką. Z pochodzenia był Niemcem, obywatelstwo miał polskie. Przez małżeństwo z Polką spolonizował się; w ich domu używało się języka polskiego.

Do 1939 nie należał do żadnej organizacji, nastawiony był antyhitlerowsko. Do działalności konspiracyjnej został wprowadzony prawdopodobnie przez swego znajomego podporucznika rezerwy Romana Dalkowskiego, kupca mieszkającego w sąsiedniej kamienicy (Łazienna 30) i zapalonego myśliwego, od 1938 członka tajnej sieci dywersji pozafrontowej „Grunwald”. Neumann stał się jej członkiem w październiku 1939. Uczestniczył w odprawie organizacyjnej 5 listopada tego roku w mieszkaniu kolejarza Maksymiliana Kranicha (ul. Batorego 11), na której przekształcono „Grunwald” w konspiracyjną organizację wojskowo-cywilną pod tą samą nazwą.

Na tej odprawie Neumann został zaprzysiężony pod pseud. „Lufa” i mianowany zbrojmistrzem. Podjął się zaopatrywania w broń i amunicję członków „Grunwaldu”. Umożliwiała mu to przynależność do niemieckiej II grupy narodowościowej, którą zadeklarował pod naciskiem miejskich władz administracyjnych dla zachowania prawa własności zakładu. Prawdopodobnie w połowie 1940, po rozłamie w „Grunwaldzie”, gdy przeważająca część członków przeszła do innych organizacji, Neumann zaczął współpracę z Polską Armią Powstańczą. Kontakt z tą organizacją zainicjowany został przez Artura Bergera, który ujawnił mu istnienie i zadania PAP.

Neumann został szefem uzbrojenia i zaopatrywał niektórych członków organizacji w broń. Od niego pochodziło m.in. kilka pistoletów, które otrzymał komendant PAP Edward Słowikowski. Podczas fali aresztowań, rozpoczętej w sierpniu 1943, Neumann razem z żoną został aresztowany 15 października (był to również dzień aresztowania Słowikowskiego). Przesłuchiwany był najpierw przez gestapo w Toruniu, w listopadzie przewieziony z żoną i z innymi aresztowanymi w tym samym czasie do więzienia gestapo w Bydgoszczy. Tam przesłuchiwano go do końca lutego 1944. 1 marca został przewieziony do więzienia sądowego w Bydgoszczy i przekazany do dyspozycji Prokuratury Generalnej w Gdańsku.

Akt oskarżenia Neumanna z 3 czerwca 1944, w jednej sprawie z Feliksem Makowskim i Józefem Nowakiem, zarzucał mu przynależność do PAP oraz dostarczanie broni, amunicji i innego wyposażenia strzeleckiego. Na rozprawie sądowej przed Izbą Karną Wyższego Sądu Krajowego w Gdańsku (Strafsenat Oberlandsgericht Danzig) 17 sierpnia 1944 obciążyły Neumanna rzede wszystkim zeznania E. Słowikowskiego, u którego w dniu aresztowania znaleziono dwa pistolety. W wyniku procesu Neumann otrzymał wyrok śmierci, który został wykonany przez ścięcie gilotyną 13 X 1944 w więzieniu gdańskim. Jego zwłoki pochowane zostały w Gdańsku-Zaspie, w miejscu, w którym chowano zmarłych i zamordowanych więźniów obozu koncentracyjnego Stutthof i gdzie w 1947, po ekshumacji, utworzony został przez Polaków cmentarz ofiar hitleryzmu. Grób Neumanna ozna-czony jest nr. 1806. Jego żona, Jadwiga, również więziona przez gestapo, przeżyła wojnę. Z córką Krystyną (syn nie żyje) zamieszkała w Poznaniu.

Bibliografia
A. Zakrzewska, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007