Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

NIESIOŁOWSKI TYMON

niesiolowskiNIESIOŁOWSKI TYMON (1882-1965), artysta malarz, grafik, prof. UMK

Urodził się 2.X.1882 we Lwowie jako jedyny syn Norberta, urzędnika w Wydziale Krajowym Sejmiku Galicyjskiego  i Cecylii z Dzikowskich . Zamiłowanie  do sztuk pięknych , a także do literatury  i muzyki wyniósł z domu  rodzinnego. Z lwowskiego gimnazjum , po 5 latach nauki, został relegowany  w 1898 za udział w demonstracji 1-majowej. Przeniósł się do Szkoły Realnej, gdzie w 1899 uzyskał maturę. W 1900-03 w ASP w Krakowie studiował malarstwo w pracowniach J. Mehoffera, T. Axentowicza i S. Wyspiańskiego. Debiutował w 1903 w krakowskim TPSP na wystawie Towarzystwa Polskich Artystów :Sztuka”, z którym wystawiał do 1919. W tym czasie posługiwał się głównie pastelem i kredką: pod wpływem Franciszka Siedleckiego zainteresował się grafiką, głównie akwafortą. Sporadycznie zajmował się rzeźbą.

Pobyt w Zakopanem

 W 1905 po ukończeniu studiów, wyjechał do Zakopanego, gdzie mieszkał  z przerwami blisko 20 lat. Podjął  początkowo pracę w Bibliotece Publicznej, udzielał również prywatnych lekcji  rysunków. W Zakopanem, a przedtem w Krakowie poznał bliżej wielu wybitnych artystów i pisarzy: S. Witkiewicza, K. Szymanowskiego, J. Kasprowicza, S. Żeromskiego,   Przerwę- Tetmajera, W. Orkana, T. Micińskiego – portretując niektórych z nich. W tym też czasie podejmował swoje pierwsze próby literackie (dramaty Wanda i Północ – 1906 oraz opowiadania fantastyczne Sny i widzenia – 1907). Ważna dla Niesiołowskiego okazała się znajomość z W. Ślewińskim, przebywającym w 1906-10 w Poroninie, pod którego wpływem zaczął malować olejno oraz poznał bliżej twórczość P. Gauguina – jego wystawę zwiedził  w Wiedniu  z zaprzyjaźnionym S. I. Witkiewiczem (Witkacym). Od 1906 wystawiał wspólnie z powstałą rok wcześniej „Grupą Pięciu” ( obok L. Gottlieba, M. Jakimowicza, V. Hofmana  J. Rembowskiego i W. Wojtkiewicza), z którą związał się do końca jej istnienia (1908). W 1908 udał się w podróż do Włoch, zwiedzając Wenecję, Rzym, Florencję, Rawennę, Mediolan, zachwycając się mozaikami Rawenny, freskami Giotta, Fra Angelica oraz malarstwem Tintoretta. Wcześniej zwiedzał Monachium (1907). dzieła artystów francuskich (Renoir, Cezanne, van Gogh, kubiści) oraz zbiory Luwru poznał w trakcie kilkumiesięcznego pobytu w Paryżu w 1912; do kraju wrócił przez Berlin, Wiedeń i Budapeszt. Zajął się sztuką użytkową – w1909 został członkiem stowarzyszenia „Sztuka Podhalańska”i brał udział w jego wystawach; współpracował z pracownią „Kilim” . Czas I wojny światowej  spędził w Zakopanem, gdzie związał się z awangardowymi artystami ( m.in. L. Chwistek, T. Czyżewski, J. Mierzejewski, K. Winkler, A. i Z. Pronaszkowie, , Witkacy), z którymi w następnym roku założył grupę „Ekspresjonistów Polskich”, dających początek formizmowi – na I wystawie w 1917 w Krakowie pokazał trzy obrazy: W Kąpieli, Pejzaż i Odpoczynek. Z ugrupowaniem tym wystawiał do końca ich wspólnej działalności (1922). Malarstwo Niesiołowskiego ulega w tym czasie  wyraźnym przeobrażeniom: artysta porzuca secesyjno-symboliczną stylistykę na rzecz większej prostoty i harmonii,przez co zbliża się do ówczesnego malarstwa francuskiego (Gauguin, Cezanne). W 1922-32 był członkiem Stowarzyszenia Artystów  Plastyków  „Rytm”, do którego należeli m.in.:W. Borowski, R. Kramsztyk, H. Kuna, S. Rzecki, W. Skoczylas, Z. Stryjeńska, E. Wittig, K. Witkowski i E. Zak. Malarstwo Niesiołowskiego korzystające z doświadczeń kubizmu bliskie było wtedy „klasycyzującym”obrazom Picassa. Wystawiał również z innymi ugrupowaniami – „Awangarda” , „Nowa Generacja” – oraz indywidualnie w Warszawie (1923, 1925,1926) i w Toruniu (1926).

Dyrektor Szkoły Rzemiosł Artystycznych w Wilnie.

W lipcu 1926 przeniósł się wraz z żoną do Wilna, gdzie został dyrektorem nowo powstałej Szkoły Rzemiosł Artystycznych, w której nauczał do 1932. Wstąpił też do Wileńskiego Towarzystwa Artystów Plastyków, biorąc udział w jego zbiorowych wystawach ( 1928. 1930 i 1931), obok L. Ślendzińskiego,  H. Kuny, B. Jamontta, M. Rouby i in. Od 1927 jego prace

włączone były do wystaw sztuki polskiej za granicą, m.in.: w Helsinkach i Sztokholmie (1927), Brukseli, Wiedniu i Paryżu (1928), Edynburgu(1932) , Moskwie  (1933) i w Rydze (1934). W latach  20-tych krystalizuje się styl malarski Niesiołowskiego, operujący płaskimi plamami barwnymi obwiedzionymi zdecydowanym konturem. Jego twórczość została dostrzeżona i doceniona. W 1934 otrzymał nagrodę na I Ogólnopolskim Salonie w Krakowie, a w roku następnym nagrodę senatu Uniwersytetu Stefana Batorego za obraz  Akt kobiety oraz nagrodę ministra spraw zagranicznych za Półakt, wystawiany    na IV Salonie Zimowym Instytutu Propagandy Sztuki w Warszawie. W 1937 na międzynarodowej wystawie „Sztuka i technika” w Paryżu został odznaczony srebrnym medalem, a na wystawie w Instytucie Carnegie w Pitsburgu otrzymał dyplom honorowy. W tymże roku został odznaczony Złotym Krzyżem Zasługi. W 1936 i 1938 miał kolejne wystawy indywidualne w Warszawie, które przyniosły mu duży sukces. Oprócz działalności artystycznej zajmował się też dydaktyką. W 1928 rozpoczął pracę na Wydziale Sztuk Pięknych Uniwersytetu Stefana Batorego, prowadząc zajęcia z malarstwa, rysunku, projektowania tkanin i plakatów; od 1937 był docentem katedry malarstwa monumentalnego – do 15. XII.1939, tj. do momentu zamknięcia USB przez władze litewskie. W 1940 otrzymał tytuł prof. w powstałej w miejsce Wydziału Sztuk Pięknych USB – litewskiej Szkole Sztuk Pięknych. Został też wybrany na prezesa Związku Plastyków Wileńskich. Po zajęciu Wilna przez Niemców (czerwiec 1941) został zwolniony z obu tych  funkcji. W trudnym okresie wojennym, aby utrzymać rodzinę, malował portrety na zamówienie i obrazy do okolicznych kościołów, rysował także świąteczne pocztówki, sprzedał swoją bibliotekę. W lipcu 1944 , w trakcie walk o Wilno, zniszczeniu uległo jego mieszkanie wraz z większością prac.

Z Wilna do Torunia

W maju 1945 wraz z rodziną przybył do Torunia, gdzie od razu włączył się aktywnie w organizację życia artystycznego i naukowego. Wraz z innymi artystami przybyłymi z Wilna stworzył na nowo powstałym UMK najpierw Sekcję Sztuki przy Wydziale Humanistycznym, a potem samodzielny Wydział Sztuk Pięknych, którego był pierwszym prodziekanem. Jako profesor zwyczajny objął katedrę malarstwa sztalugowego, którą kierował do przejścia na emeryturę w 1960, ciesząc się niezwykłym autorytetem, ale i sympatią studentów. W lipcu 1945 został też prezesem toruńskiego oddziału  Związku Zawodowego Artystów Plastyków (d1958o 1947). W 1958 wstąpił do „Grupy Toruńskiej”. Po wojnie oprócz malarstwa uprawiał też grafikę: linoryt, suchą igłę, litografię (w 1949 wydal tekę        10 autolitografii). Prócz dawnych motywów (akty we wnętrzu lub na tle krajobrazu, martwa natura) pojawiły się też nowe: cyrkowcy, Don Kichot. Ciągle bardzo  i aktywny twórczo, dużo wystawiał, poczynając od I wystawy artystów toruńskich w 1946, po liczne wystawy zbiorowe w kraju. Miał też kilkanaście wystaw indywidualnych, w tym za granicą (Wenecja 1960, Londyn 1964, Wiedeń 1965). W rok po śmierci artysty w Bydgoszczy miała miejsce retrospektywna, połączona z sesją naukową na temat jego twórczości. W stulecie urodzin Niesiołowskiego Muzeum Narodowe w Warszawie pokazało dużą wystawę jego prac , popartą obszernym katalogiem. Niesiołowski był autorem niewydanej książki o malarstwie P. Michałowskiego oraz wydanych  w 1963 Wspomnień, doprowadzonych do 1944. Niesiołowski był odznaczony m.in. Krzyżem Kawalerskim i Komandorskim OOP (1955 i 1965). Wydział Sztuk Pięknych UMK główną swą salę wykładową nazwał jego imieniem, także jedna  z toruńskich ulic na Rubinkowie nosi jego imię. Zmarł 12 czerwca 1965 w Toruniu, pochowany został na Cmentarzu Powązkowskim w Warszawie. W 1926 ożenił się z Heleną Wapińską, z którą miał syna Krzysztofa (ur. 1927) i córkę Dorotę (ur. 1931). Prace Niesiołowskiego znajdują się w  zbiorach muzealnych w kraju  oraz w muzeach zagranicznych i w kolekcjach prywatnych. W Toruniu mieszkał przy ul. Mickiewicza 7.

Bibliografia

  1. Kozłowski, Toruński Słownik Biograficzny, t.6,ToMiTo, UMK w Toruniu 2010