Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

OFICYNA DRUKARSKA

OFICYNA DRUKARSKA
Oficyna Drukarska Książnicy Miejskiej w Toruniu działała w latach 1974-1998 przy ul. Słowackiego 8.

Historia
W październiku 1973 r. zakończono budowę i 15 grudnia oddano do użytku nowy gmach Książnicy Miejskiej przy ul. Słowackiego. Jednocześnie została przeniesiona z dawnych pomieszczeń przy ul. Wysokiej działająca od 13 grudnia 1961r. drukarenka akcydensowa składająca się z dwóch pras dociskowych i niewielkiej ilości materiału zecerskiego. Drukowano na nich różnego rodzaju materiały biblioteczne: zaproszenia, ulotki bibliograficzne a przede wszystkim karty katalogowe. W związku z tym, iż powstał zamysł utworzenia w nowym obiekcie dawno oczekiwanej przez bibliofilów toruńskich artystycznej drukarni, na jej kierownika powołany został przez Dyrektora Alojzego Tujakowskiego w dniu 1 listopada 1973 r. artysta grafik Zygfryd Gardzielewski.

Rok 1974 r. to okres wzbogacania drukarni w maszyny i kroje pisma a także wyposażenie introligatorni. To także rok ciekawej, jednak jeszcze nieco skromnej działalności wydawniczej na potrzeby Książnicy Miejskiej w Toruniu i zaprzyjaźnionych Towarzystw. Wzbogacanej w darowany przez Zjednoczenie Przemysłu Poligraficznego w Warszawie w używany park maszynowy drukarni, nadano na przełomie maja i czerwca 1974 r. nazwę „Oficyna Drukarska”.

Pierwszym drukiem, na którym wytłoczono nazwę „Oficyna Drukarska Książnicy Miejskiej w Toruniu” jest zaproszenie, wytłoczone dla bibliofilów toruńskich na papierze czerpanym z Zabytkowej Papierni Muzeum w Dusznikach, w nakładzie 50 egzemplarzy. Nosi ono datę 11 czerwca 1974r. Ciekawostką bibliofilską jest zapewne druk ulotny autorstwa Rudyarda Kiplinga pt. Potęga Psa. Wiersz ten w przekładzie Tadeusza Rożniatowskiego zszedł z pras Oficyny na zamówienie Państwowych Wydawnictw Lekarskich w miesiącu wrześniu 1974 r. Druczek ten wytłoczono na papierze czerpanym w nakładzie 15 egzemplarzy. W związku ze zbliżającym się w 1975 r. VII Biennale Ekslibrisu w Malborku, Dyrekcja Muzeum Zamkowego zamawia listownik i zaproszenia na Biennale w trzech językach. Następne zaproszenia tłoczone dla bibliofilów toruńskich na przełomie lat 1974-1975 ozdobiono ilustracjami i tekstami z XVII i XVIII wiecznych druków toruńskich. Wychodzą także plakaty towarzyszące wystawom propagującym piękno Torunia i okolic. W miesiącu grudniu 1974 r. Oficyna Drukarska tłoczy dla Biura Turystycznego „Turysta” w podłużnym formacie A-3 wyjątkowej urody plakat z panoramą Torunia z zachęcającym hasłem Z Turystą do Torunia.

Na przełomie stycznia i lutego 1975 r. Zygfryd Gardzielewski dobiera sobie mały, ale ceniony za profesjonalizm zespół pracowników. Sprowadza maszynistę Edwarda Czerwińskiego, linotypistę Jerzego Kamińskiego, składacza ręcznego Wiesława Szlosowskiego. Introligatornię prowadzi doświadczony fachowiec jeszcze z ul. Wysokiej, Jan Błaszczyk. Wszyscy pod kierunkiem artysty grafika Zygfryda Gardzielewskiego starają się realizować ambitne plany – zarówno wydawnicze jak i typograficzne.

Według projektu szefa Oficyny w pierwszej połowie 1975 r. powstaje sygnet drukarski. Wyczuwa się w nim treści nawiązujące do dawnych tradycji drukarskich Torunia. Firmowane nim są wszystkie druki schodzące z pras drukarskich w Książnicy Miejskiej. W pomieszczeniach niskiego parteru, 12 lipca 1975 r. uruchomiona została zabytkowa prasa drukarska. Z tej okazji Z. Gardzielewski z „terminatorami” Alojzym Tujakowskim i Tadeuszem Zakrzewskim wytłoczyli w nakładzie 21 egzemplarzy będący dzisiaj wielką rzadkością – druczek autorstwa Leonarda Jarzębowskiego Umiłownikom ksiąg.

Cenne druki Oficyny

Pierwszym oficjalnym drukiem, który schodzi z pras Oficyny w maju 1975 r. jest praca A. Tujakowskiego Tradycje drukarstwa polskiego na ziemiach Polski Północnej. Spływają do Oficyny zamówienia instytucji kulturalnych Torunia, Towarzystwa Miłośników Torunia, Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela, Towarzystwa Naukowego w Toruniu, a także PIW-u, PWN-u i innych profesjonalnych wydawców. Pozycje realizowane przez Oficynę Drukarską zaliczane są do wyjątkowo pięknych druków. Ministerstwo Kultury i Sztuki odznacza w 1976 r. twórców Oficyny A. Tujakowskiego i Z. Gardzielewskiego medalami 500-lecia Drukarstwa Polskiego. W 1977 r. bibliofile toruńscy podejmują decyzję o zorganizowaniu w Książnicy Miejskiej pierwszego po wojnie zjazdu ogólnopolskiego. Zjazd we wrześniu 1978 r. i towarzyszące mu wydawnictwa, a także zaprojektowana przez Z. Gardzielewskiego wystawa pt. Z dorobku wydawniczego Oficyny Drukarskiej odbijają się głośnym echem wśród ludzi książki. Kontynuowana jest zapoczątkowana przez Z. Mocarskiego w 1927 r. seria Prace Książnicy Miejskiej, a także prowadzona przez wice dyrektor Janinę Huppenthal piękna seria Druki bibliofilskie Książnicy Miejskiej. Oficyna Drukarska realizuje zamówienia także instytucji kulturalnych Warszawy, Płocka, Malborka i Gdańska. Umiejętne wydobywanie wartości plastycznych i estetycznych, a także dobór gatunków papieru w połączeniu z odcieniami czerni druku w pracach Z. Gardzielewskiego nadaje drukom styl pełen elegancji.

Kuźnia pięknych druków

Z bardzo bogatego dorobku Oficyny wypada przypomnieć takie pięknodruki dla Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela jak Juliana Tuwima – Zakochany Bibliofil, Jana Kasprowicza – Pieśń o burmistrzance, Władysława Syrokomli – Księgarz uliczny” czy Konstantego Marii Sopoćki – Wspomnienia i konfrontacje typografika .Wychodzi również niezwykle elegancki, chyba jeden z najpiękniejszych druków Oficyny i bibliofilów toruńskich, esej działającego na emigracji polskiego artysty książki, Stanisława Gliwy z linorytami jego autorstwa pt. O własnej oficynie wędrownej. Ponadto z Oficyny wychodzą m. in. katalogi wystaw, druki ulotne i okolicznościowe piękne dyplomy oraz plakaty. Pełnią one dzisiaj niezwykle istotną funkcję dokumentacyjną, świadczą o prężności życia kulturalnego Torunia lat siedemdziesiątych i osiemdziesiątych.

W bogatym dorobku wydawniczym Oficyny Drukarskiej poczesne miejsce zajmuje także ponad trzydzieści tomików poezji. Wytłoczono je dla Toruńskiego Towarzystwa Kultury w podłużnym eleganckim formacie. Są to w większości wydane w latach 1981-1990 debiuty rodzimych poetów. Piękna szata obwolut autorstwa Edmunda Kłosowskiego, opracowanie graficzne Zygfryda Gardzielewskiego, często urokliwe rysunki Izoldy Kotlarczyk tworzą harmonijną całość, nadają drukom piękno.

W latach 1988 i 1990 Muzeum Zamkowe w Malborku tradycyjnie udostępnia swe sale dla XII i XIII Międzynarodowego Biennale Ekslibrisu Współczesnego. Komisarzem większości wystaw odbywających się od 1963 r. w rytmie dwuletnim ,jest inicjator Biennale ,mistrz miedziorytu Wojciech Jakubowski. Imprezom tym o niekwestionowanym prestiżu towarzyszą wyróżniające się wyjątkową urodą katalogi autorstwa Zygfryda Gardzielewskiego.

Lata dziewięćdziesiąte, czasy zmian polityczno-społecznych, odbijają również swoje piętno na Oficynie, przede wszystkim spada liczba zamówień. Pewne zmiany, które poprawiają funkcjonowanie Oficyny, w tym m. in. zniesienie cenzury dają nadzieję na przyszłość. Przykładem tego są ostatnie nowości wydawnicze będące prawdziwymi perłami we współczesnym polskim edytorstwie. Warto tu wymienić takie pięknodruki jak Ignacego Paderewskiego – Chopin, Konstytucja 3 Maja 1791 r. oraz fragment z „Kroniki Świata” Hartmanna Schedla pt. Sarmacja . Historia wydania Sarmacji jest ściśle związana z Toruniem. Osiągnięcia wydawnicze Oficyny Drukarskiej były znane wybitnemu drukarzowi, Stanisławowi Gliwie. W listach do Zygfryda Gardzielewskiego wielokrotnie bardzo wysoko oceniał Jego osiągnięcia typograficzne. Stanisław Gliwa planował wydać swoją Sarmację w Londynie. Niestety nagła śmierć drukarza w dniu 7 lipca 1986r. zniweczyła te plany. Pośmiertnej wystawie prac Stanisława Gliwy w Książnicy Miejskiej w 1987r. towarzyszył bogato zdobiony linorytami Jego autorstwa druk bibliofilski pt. Stanisław Gliwa 1910 –1986. Polski artysta książki na Obczyżnie . Miłym akcentem upamiętniającym dorobek drukarza, był wieczór przygotowany przez Bibliofilów toruńskich. Wszystkie te pozytywne poczynania Torunian, skłoniły żonę artysty Marię Gliwę, do przekazania całego materiału Książnicy celem druku Sarmacji w Oficynie Drukarskiej. Trud wydania tej pięknej pozycji przyjęli na siebie Janina Huppenthal i Zygfryd Gardzielewski.

W dziesiątą rocznicę śmierci polskiego drukarza i typografa na obczyźnie Stanisława Gliwy ukazują się Cypriana K. Norwida – Czarne kwiaty . Arcydzieło prozy epickiej zdobią piękne linoryty St. Gliwy ofiarowane Książnicy Miejskiej przez żonę artysty Marię Gliwę,. Druk opatrzono wstępem pióra Janiny Huppenthal.

Autorami ciekawej monografii o Toruńskim ekslibrisie XVIII wieku w zbiorach Książnicy Miejskiej w Toruniu są Krystyna i Sławomir Wyszomirscy. Praca ta wydana w 1996r. jest cennym uzupełnieniem prac znawcy historii książki toruńskiej Zygmunta Mocarskiego. Skąpe informacje w źródłach o ekslibrisie toruńskim z tej epoki zmusiły autorów do przejrzenia około 30 tysięcy starych druków w zasobach Książnicy Miejskiej w Toruniu . Druk ten, jak i poprzedni także zeszły z pras Oficyny.

Na łamach toruńskich „Nowości” w dniu 20 października 1997 r. ukazuje się ogłoszenie tej treści: „Wojewódzka Biblioteka Publiczna i Książnica Miejska w Toruniu ogłasza przetarg nieograniczony – ofertowy – na wydzierżawienie pomieszczeń drukarni maszyn i urządzeń…”.

W miesiącu maju 1998 r., schodzi z pras Oficyny ostatni druk wytłoczony dla Towarzystwa Bibliofilów im. J. Lelewela w Toruniu pt. Żegnając Oficynę . Jest to jeden z piękniejszych druków bibliofilskich Zygfryda Gardzielewskiego. Refleksyjny tekst Janiny Huppenthal, urokliwy wiersz Stanisława Frankowskiego oraz ciekawa koncepcja zdobnicza, pozwoliły artyście grafikowi podkreślić nastrój wydanego pięknodruku.

Niestety, Oficynie Drukarskiej Książnicy Miejskiej nie było dane obchodzić skromnego jubileuszu dwudziestopięciolecia swej działalności. Przestała istnieć z dniem 31 maja 1998 r. Bogate zasoby zecerskie, kaszty z różnymi krojami pisma, dwa linotypy N7 i N14 oraz maszyna drukarska typograficzna „Wiktoria 820” poszły na złom, szczęśliwie uchowała się tylko Antykwa Toruńska. Natomiast piękna stara „Bostonka” i prasa do złocenia na gorąco w miesiącu wrześniu 2000 r. znalazły nowego właściciela. Jest nim Muzeum Ziemi Pałuckiej w Żninie, a jednym z jego działów jest „drukarstwo tej ziemi”. Pozostałe maszyny drukarskie drogą kolejnych przetargów znalazły także swoich właścicieli. Prawdą jest, że współczesne polskie drukarstwo stosuje nowoczesne techniki druku komputerowego, a tradycyjna ręczna robota w Oficynie była bardzo pracochłonna i kosztowna,. Czy jednak nie warto było wspierać jej produkcji ze względu na piękno i artyzm jakie zawarte są w tych drukach, doceniane przez koneserów sztuki poligraficznej.

Odeszło w przeszłość coś, co było wizytówką Książnicy Miejskiej w skali ogólnopolskiej. 17 października 2001r. odszedł od nas Zygfryd Gardzielewski znakomity artysta książki ,wybitny bibliofil, nasz Przyjaciel. Pozostanie jednak pamięć o tym, że mimo przeciwności losu artystyczne dzieła Zygfryda Gardzielewskiego i Jego Oficyny Drukarskiej dawno przekroczyły granice Torunia, Pomorza a nawet kraju. Będą promieniować swym pięknem z księgozbiorów państwowych i prywatnych przez wiele dziesiątków lat.

Bibliografia
1. A. Kotlewski, Kuźnia druków bibliofilskich, „Nowości” 6 czerwca 1994.
2. S. Frankowski, Kształt pięknego druku, „Głos Uczelni 2009, Wyd. UMK w Toruniu.
3. J. Rochowiak, O pięknym druku – rozmowa z Zygfrydem Gardzielewskim, grafikiem książki. „Przegląd artystyczno-literacki 1994 nr 5 (27).
4. Z. Jędrzyński, Mistrz z Torunia, „Nowości” 13 listopada 2002.
5. A. Kotlewski, Kuźnia pięknych druków, „Ilustrator” miesięcznik kulturalno-informacyjny nr 2, czerwiec 2004.

Fotogaleria

Widok wnętrza Oficyny Drukarskiej, na pierwszym planie Z. Gardzielewski.
fot. dar Z. Gardzielewskiego

Bez tytułu