Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

OSSOWSKI Paweł

OSSOWSKI Paweł (1878–1939), dr prawa, adwokat, notariusz, działacz polityczny, senator Rzeczypospolitej Polskiej


 

Wybitny działacz narodowy

Urodził się 9 grudnia 1878 r w Śliwicach w powiecie tucholskim, w rodzinie Józefa i Katarzyny z Galikowskich. Uczęszczał do gimnazjum w Chełmnie, gdzie w latach 1897–90 działał w Towarzystwie Filomatów i skąd po uzyskaniu świadectwa dojrzałości w 1900 r. udał się na studia. Studiował prawo, ekonomię i filozofię na uniwersytetach: w Berlinie, Monachium i Bonn, zakończone uzyskaniem doktoratu z prawa w 1904 r.

Od 1 października 1903 do 30 września 1904 r. odbył jednoroczną służbę wojskową. W latach 1905–1909 był referentem sądowym w Kolonii nad Renem, skąd wrócił na Pomorze, i od 1910 r. był adwokatem w Chełmnie.

W okresie zaborów był wybitnym działaczem narodowym, m. in. działał od 1912 r. jako wice patron Związku Towarzystw Ludowych na Prusy Zachodnie, w maja 1916 r. otrzymał nominację na obrońcę przy pruskich wyższych sądach wojskowych; należał do Pomorskiego Towarzystwa Pomocy Naukowej i od 1912 r. do Towarzystwa Naukowego w Toruniu, zreorganizował Towarzystwa Czytelni Ludowych; był inicjatorem i współzałożycielem Spółki Budowlanej i gazety “Nadwiślanin” (w 1919 r.). Za działalność powyższą i publiczne wystąpienia w języku polskim był kilkakrotnie karany przez władze pruskie.

Podczas pierwszej wojny światowej służył jako oficer w armii niemieckiej od 2 sierpnia 1914 aż do wybuchu rewolucji listopadowej w 1918 r. w Niemczech. W czasie wojny w wyniku odniesionych ran przebywał od 17 października 1915 do lata 1916 i w pierwszej połowie 1918 r. w Chełmnie odbywał  tam praktykę adwokacką, zaś w 1917 r. był radcą przy pruskim sądzie wojennym w Grudziądzu.

Po wybuchu rewolucji listopadowej w 1918 r. w Niemczech objął ponownie praktykę adwokacką w Chełmnie i pełnił ją do 1 sierpnia 1919 r. Był inicjatorem utworzenia i przewodniczącym Rady Robotniczej i Żołnierskiej w tym mieście, następnie również prezesem Powiatowej Rady Ludowej. Tym samym kierował całym ruchem polskim w Chełmnie i powiecie.

Po podpisaniu traktatu wersalskiego uczestniczył od początku sierpnia 1919 r. jako ekspert rządu polskiego w kwestiach prawniczych i administracyjnych przy komisji gen. Charlesa Josepha Duponta w berlińskich międzynarodowych rokowaniach co do sposobu przejęcia przyznanej Polsce części Pomorza.

W sierpniu 1919 r. mianowany został polskim delegatem powiatowym przy landraturze chełmińskiej, przygotowując tamże przyszłą administrację polską, a po przyłączeniu w styczniu i lutym 1920 r. Pomorza do Polski był od 22 stycznia tego roku komisarycznym starostą chełmińskim.

W okresie najazdu bolszewickiego na Polskę w 1920 r. położył duże zasługi w akcji utrzymania ładu i porządku na obszarze twierdzy Chełmno i znacznej części powiatu wąbrzeskiego oraz w organizacji Zachodniej Straży Obywatelskiej.


Adwokat  i notariusz w Toruniu

15 lutego 1921 r. Minister byłej Dzielnicy Pruskiej Władysław Kucharski mianował go starostą powiatu chełmińskiego. Urząd pierwszego starosty chełmińskiego sprawował do 31 lipca 1922 r., potem przeniósł się do Torunia, gdzie był adwokatem i notariuszem, a od 1934 r. tylko adwokatem.

Poza obowiązkami służbowymi nadal brał żywy udział w życiu społeczno-politycznym, będąc jednym z organizatorów i głównych działaczy Związku Ludowo-Narodowego (ZLN) na Pomorzu. W maju 1920 r. wszedł w skład Rady Dzielnicowej ZLN na województwa zachodnie i z ramienia tego stronnictwa kandydował w 1922 r. do senatu, a w styczniu 1925 r. został wybrany na wiceprezesa Zarządu Wojewódzkiego i członka Rady Naczelnej.

Po zamachu majowym był inicjatorem i wiceprezesem utworzonego 8 września 1926 r. efemerycznego Związku Pomorskiego, organizacji będącej w opozycji do zamachu i Józefa Piłsudskiego oraz mającej na celu uzyskanie szerokiej autonomii dla województw zachodnich.

Stanowisko wiceprezesa Zarządu Wojewódzkiego sprawował także po przekształceniu się ZLN w 1928 r. na Stronnictwo Narodowe. W marcu tego roku został wybrany także na senatora z listy Katolicko-Ludowej /nr 24/ z ramienia ZLN w województwie pomorskim.

Poza działalnością polityczną brał aktywny udział w życiu społecznym, będąc m. in. przewodniczącym Wydziału Związku Elektryfikacyjnego powiatów: Chełmno, Świecie, Toruń, członkiem Rady Aprowizacyjnej i Rady Ustawodawczej przy ministrze byłej Dzielnicy Pruskiej, wicemarszałkiem Tymczasowego Pomorskiego Wydziału Krajowego, członkiem Izby Adwokackiej i Sądu Najwyższego, prezesem Związku Polskiego (Związku Popierania Polskiego Stanu Posiadania) w Toruniu.

Był także członkiem Pomorskiego Komitetu Propagandy Subskrypcji Akcji Banku Polskiego, członkiem Komisji Rewizyjnej toruńskiego Oddziału Związku Adwokatów Polskich, członkiem Zarządu Towarzystwa Opieki nad Więźniami – ”Patronat”, członkiem Zarządu i prezesem Toruńskiej Chrześcijańskiej Kasy Bezprocentowej, członkiem Towarzystwa Gimnastycznego “Sokół” i członkiem Opieki Rodzicielskiej przy Gimnazjum Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Dr Paweł Ossowski, wspólnie z Janem Tomaszem Dziedzicem, był autorem pracy: Powiat i miasto Chełmno, Monografia krajoznawcza według współczesnego stanu, z mapą powiatu i 19 widokami miasta, Chełmno 1923. Poza tym opublikował wiele artykułów prawniczych i regionalnych w prasie pomorskiej.

W małżeństwie z Franciszką Batke miał trzech synów: Adama., Lecha Aleksandra Edwarda i Tadeusza Wojciecha Szczęsnego.

Odznaczony był Krzyżem Oficerskim Orderu Odrodzenia Polski, Krzyżem Tajnej Organizacji Wojskowej Pomorza i Krzyżem Górnośląskim. Od Wojciecha Korfantego otrzymał w maju 1921 r. Odznakę Honorową “Za dzielność i wierną służbę Ojczyźnie około połączenia Śląska z Rzeczpospolitą”.

Po zajęciu Torunia przez Niemców we wrześniu 1939 r. dr Paweł Ossowski został aresztowany wraz z liczną grupą inteligencji pomorskiej i osadzony w toruńskim Forcie VII i 28 października tego roku rozstrzelany na Barbarce.

W Toruniu Ossowscy mieszkali przy ul. Stanisława Moniuszki 10.


Bibliografia:

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 2, ToMiTo UMK Toruń 2000.


FOTOGALERIA