Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

PIETRYKOWSKI Tadeusz

PIETRYKOWSKI  Tadeusz, pseudonim Tadeusz Piechur, A. T. Gorzycki, kryptonim T. P. (1895–1940), prawnik, miłośnik historii, bibliofil, działacz społeczny


Absolwent Uniwersytetu Poznańskiego

Urodził się 14 października 1895 r. w Gorzycach koło Kcyni w pow. żnińskim, w rodzinie kupca Franciszka i Anastazji ze Stefańskich. Około 1901 r. rodzina Pietrykowskich przeprowadziła się do Kcyni, gdzie Tadeusz uczęszczał do miejscowej szkoły miejskiej, skąd w 1908 r. przeszedł do niemieckiego gimnazjum w Nakle nad Notecią.

W czasie nauki w nakielskim gimnazjum był inicjatorem utworzenia Towarzystwa Filomatów im. Tomasza Zana i jego prezesem w latach 1915–1916. Towarzystwo to organizowało tajne drużyny harcerskie, z których wyłoniły się następnie Polskie Drużyny Strzeleckie; drużynę taką w Nakle prowadził także Tadeusz Pietrykowski.

Po uzyskaniu w 1916 r. świadectwa dojrzałości, rozpoczął studia filozoficzne na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu im. Fryderyka Wilhelma w Berlinie, wkrótce jako poddany pruski został w 1917 r. wcielony do armii niemieckiej i 7 lipca tego roku skierowany w charakterze tłumacza do komendantury wojskowej w Lille w okupowanej Francji.

Następnie brał udział w walkach na froncie w północnej Francji i w Belgii. Swój pobyt na froncie opisał potem w opublikowanej w 1933 r. książce pt.: “Moje wspomnienia z Lille z czasu okupacji niemieckiej 1917–1918”.

Po zakończeniu wojny wrócił 17 grudnia 1918 r. do domu rodzinnego, a po wybuchu powstania wielkopolskiego, razem z ojcem, znalazł się w szeregach powstańców; biorąc udział w wyzwoleniu Kcyni. Jako oficer Wojska Polskiego został komendantem Kcyni i komendantem obozu jeńców niemieckich. Jako adiutant 67 pułku piechoty w 1920 r. walczył na froncie w wojnie polsko-bolszewickiej. Wydarzenia te opisał w wydanej w 1926 r. w Poznaniu książeczce pt. “Odwrót”.

Ranny, zwolniony z wojska ze stopniem porucznika rezerwy i odznaczony Krzyżem Walecznych, rozpoczął studia prawnicze i ekonomiczne na nowo utworzonym Uniwersytecie Poznańskim, które ukończył w 1924 r. Podczas studiów brał aktywny udział w pracach korporacji akademickich, będąc m. in. prezesem Korporacji Magna-Polonia, współzałożycielem i filistrem honorowym Korporacji Masovia i inicjatorem utworzenia Korporacji Legia.

Po studiach zamieszkał w Toruniu, i tu do 1937 r. był aplikantem sądowym w Sądzie Powiatowym, następnie sędzią tego sądu i sędzią Sądu Okręgowego. Był znakomitym i cenionym prawnikiem, cieszącym się uznaniem i zaufaniem przełożonych i kolegów, lecz zainteresowania jego nie ograniczały się tylko do sfery zajęć prawniczych.


Działalność naukowa, kulturalna i społeczna

W Toruniu włączył się Pietrykowski aktywnie także w działalność naukową, kulturalną i społeczną. Został członkiem Towarzystwa Naukowego, – będąc m. in. delegatem Towarzystwa w Kuratorium Książnicy Miejskiej i w Komisji Muzealnej Konfraterni Artystów, na zebraniach której przedstawiał swoje prace, Związku Pomorskiego, wiceprezesem Związku Towarzystw i przewodniczącym jego Sekcji Oświatowej, prezesem toruńskiego koła Związku Oficerów Rezerwy i przewodniczącym Komisji Społeczno-Gospodarczej Okręgu Pomorskiego tego Związku, komendantem Zarządu Okręgowego Tow. Powstańców i Wojaków “Straż”, prezesem Stowarzyszenia Polsko-Francuskiego, członkiem komisji rewizyjnej Pomorskiego Towarzystwa Opieki nad Dziećmi i innych organizacji.

Należał także do ukonstytuowanego w 1929 r. Tymczasowego Komitetu Organizacyjnego Pomorskiego Instytutu Naukowego. Ponadto od 1927 do 1934 r. był redaktorem “Mestwina”, dodatku naukowo-literackiego “Słowa Pomorskiego” i najpłodniejszym jego autorem.

Różnorodność jego zainteresowań znajdowała odbicie w tematyce artykułów zamieszczanych w tym piśmie. Najczęściej zajmował się w nich problemem rewizjonizmu niemieckiego i stosunków polsko-niemieckich w aspekcie historycznym, zagadnieniami kulturalnymi i socjalnymi, historią Pomorza i kaszubszczyzną.

Poza tym był sekretarzem powstałego 16 stycznia 1931 r. w Toruniu Towarzystwa dla Badania Historii Ruchu Niepodległościwego na Pomorzu i członkiem jego komisji naukowej oraz redaktorem wydawnictwa “Ruch niepodległościowy na Pomorzu”, (Toruń 1935), a także współredaktorem pisma Konfraterni Artystów “Teka Pomorska”, w którym zamieszczał też swoje prace, oprócz tego był członkiem Komitetu Redakcyjnego wydanej w 1930 r. w Poznaniu książki pt.: “[Korporacja] K ! Magna – Polonia 1920, 13 III 1930”.

Nawiązał szereg serdecznych znajomości z ludźmi nauki i kultury, w tym przede wszystkim z Zygmuntem Mocarskim. Z nim właśnie i innymi miłośnikami książek założył Towarzystwo Bibliofilów im. Joachima Lelewela, będąc w nim długoletnim sekretarzem i okresowo skarbnikiem.

Księgozbiór Pietrykowskiego liczył kilka tysięcy woluminów i należał do największych w mieście. Z chwilą przeniesienia się Tadeusza Pietrykowskiego do Katowic wzrósł do około 8 tys. woluminów; uzupełniany nadal doszedł do 10 tysięcy. Pietrykowski zbierał dzieła dotyczące polskich Ziem Zachodnich, regionalną literaturę śląską; posiadał własne ekslibrisy.

Zbiory jego pięknego księgozbioru zostały w czasie drugiej wojny rozproszone, ich losy są całkowicie nieznane. Przed wyjazdem do Katowic chciał ofiarować swój księgozbiór Toruniowi, lecz pertraktacje z władzami miejskimi co do ich przeznaczenia zostały przerwane przez wybuch wojny.


Prezes Sądu Okręgowego w Katowicach

Pisał bardzo dużo; z zebranej przeze mnie (zapewne niepełnej) bibliografii jego prac drukowanych wynika, że był autorem przeszło 270 artykułów, wielu bardzo obszernych, wymagających  badań archiwalnych i napisanych z głęboką erudycją, oraz autorem kilku książek, wśród nich m. in. “Z przeszłości Kcyni. Z okazji 666 rocznicy założenia miasta”, Kcynia 1928; “Walenty Fiałek, senior bibliofilów pomorskich”, Toruń 1929; “Sąd Apelacyjny w Toruniu 1920–1933”, Toruń 1934; “Sądownictwo polskie na Śląsku 1922–1937”, Katowice 1939. Ponadto był współredaktorem kilku czasopism, wygłaszał odczyty, w tym przed mikrofonami Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia w Toruniu.

Mianowany na początku 1937 r. wiceprezesem Sądu Okręgowego w Katowicach, a w 1939 r. prezesem tego sądu, od początku swego zamieszkiwania w tym mieście włączył się aktywnie w nurt życia społeczno-kulturalnego Katowic. Już w 1937 r. powstało z jego inicjatywy Śląskie Towarzystwo Miłośników Książki i Grafiki, którego został prezesem, a księgozbiór jego liczył w połowie 1939 r. około 10 000 woluminów.

Ponadto kiedy w 1937 r. z inicjatywy innego torunianina dr. Agenora Frendla, prezesa Sądu Apelacyjnego w Katowicach, zaczął ukazywać się kwartalnik “Głos Prawników Śląskich” – T. Pietrykowski znalazł się w jego komitecie redakcyjnym i zamieszczał w nim swoje artykuły.

We wrześniu 1939 r. wśród ewakuowanych przez władze polskie urzędów i biur ze Śląska na wschodnie tereny Rzeczypospolitej znalazł się także Sąd Okręgowy w Katowicach; którego transportem ewakuacyjnym kierował jego prezes Tadeusz Pietrykowski.

Po dotarciu konwoju do Tarnopola został on zatrzymany przez oddział Armii Czerwonej. Natomiast Tadeusza Pietrykowskiego aresztowano, pobito i osadzono w tamtejszym więzieniu, gdzie przebywał jeszcze 27 października tego roku. Dalsze jego losy są niejasne, prawdopodobnie został wywieziony do obozu w Kozielsku, a następnie, jak przypuszcza Wojciech Śmigielski, 3 marca 1940 r. przewieziony do więzienia w Czortkowie?, i wiosną tego roku zamordowany. Miejsce jego pochowania jest nieznane.

Postanowieniem z 4 sierpnia 1947 r. Sąd Grodzki w Katowicach uznał Tadeusza Pietrykowskiego za zmarłego 31 grudnia 1939 r. w Tarnopolu. Jego nazwisko umieszczono w górnej części krzyża-ołtarza ufundowanego przez stowarzyszenie “Rodzina Katyńska” w kościele Św. Ducha w Toruniu.

Poza  Krzyżem Walecznych Tadeusz Pietrykowski odznaczony był ponadto Medalem Niepodległości, powtórnie Krzyżem Walecznych oraz pośmiertnie Krzyżem Kampanii Wrześniowej i Medalem za Udział w Wojnie Obronnej 1939 r.

W małżeństwie z Janiną z Korzeniewskich miał syna Olgierda Andrzeja, dziennikarza radiowego BBC, córki: Annę i Marię Antoninę, po mężu Thiel, lekarza laryngologa w Toruniu.

W Toruniu Pietrykowscy mieszkali początkowo przy ul. Sienkiewicza 12, następnie przy ul. Bydgoskiej 80.


Bibliografia:

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 2, ToMiTo UMK Toruń 2000.


FOTOGALERIA