Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

RASZEJA Ignacy

RASZEJA Ignacy (1901–1939), sędzia, prezydent Torunia


Sędzia na stanowisku prezydenta Torunia

Urodził się 26 czerwca 1901 r. w Chełmnie w rodzinie Ignacego i Julii z Cichoniów. Jego starsi bracia: Maksymilian, Alojzy i Franciszek, byli też znanymi postaciami polskiego życia naukowego, teologicznego, medycznego i ekonomiczno-społecznego.

Leon Raszeja uczęszczał do gimnazjum klasycznego w rodzinnym mieście, znanego jako “kuźnia polskości” w czasach zaborów, będąc tam jednym z działaczy tajnego filomackiego Towarzystwa im. Tomasza Zana.

W 1920 r. zgłosił się do Wojska Polskiego, służąc w 8 pułku artylerii lekkiej wziął udział w wojnie polsko-bolszewickiej, Przeniesiony do rezerwy w stopniu podporucznika, rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim i kontynuował je na Uniwersytecie Poznańskim, uzyskując w 1926 r. dyplom magistra prawa.

Po studiach aplikował w Okręgu Sądu Apelacyjnego w Toruniu przy sądach: w Chełmnie, Toruniu i Czersku. Następnie po złożeniu w lutym 1930 r. egzaminu sędziowskiego, mianowany został asesorem sądowym i pełnił w tym charakterze czynności sędziowskie w Sądzie Powiatowym w Tucholi.

Bardzo szybko okazało się, że jest zdolnym, gorliwym i sumiennym pracownikiem, w pełni przygotowanym do samodzielnego stanowiska sędziowskiego, toteż 26 maja 1930 r. Prezydium Rady Ministrów zwróciło się do Kancelarii Cywilnej Prezydenta Rzeczypospolitej z wnioskiem o mianowanie Raszei sędzią Sądu Powiatowego w Tucholi.

Po podpisaniu przez prezydenta Ignacego Mościckiego 4 czerwca tego roku dekretu nominacyjnego Raszeja pełnił funkcję sędziego grodzkiego w Czersku i Tucholi, a w lipcu 1932 r. mianowany został sędzią okręgowym w Grudziądzu.

Gdy w połowie 1936 r. upłynęła 12-letnia kadencja prezydenta Torunia Antoniego Hieronima Bolta, wojewoda pomorski Stefan Kirtiklis polecił organom miejskim rozpisanie konkursu na to stanowisko. Do konkursu zgłosił się ponownie prezydent Bolt, kilku innych kandydatów i sędzia Leon Raszeja.

W przeprowadzonych 10 czerwca 1936 r. wyborach Rada Miejska Torunia powierzyła to stanowisko właśnie Raszei. Funkcję tę zaczął pełnić z dniem 8 sierpnia tego roku, przy czym minister spraw wewnętrznych zwolnił go od wykazania się trzyletnią praktyką administracyjną. Podobnie jak jego poprzednik na tym stanowisku, młody 35 letni prezydent Raszeja bardzo szybko i dokładnie poznał trudny teren swej pracy i zabrał się energicznie do działania.


Umacnianie roli Torunia jako stolicy województwa

Jako prezydent miasta z powodzeniem kontynuował i rozwijał modernizację i rozbudowę Torunia, zapoczątkowaną przez jego poprzednika Antoniego Bolta. W okresie jego prezydentury wybudowano, lub adaptowano na potrzeby nowo utworzonych i reaktywowanych instytucji m. in. następujące obiekty: Izbę Przemysłowo-Handlową, Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego, Bank Rolny, Komunalną Kasę Oszczędności, Pomorską Izbę Rzemieślniczą. Poza tym rozpoczęto budowę gmachów: Muzeum Ziemi Pomorskiej im. Marszałka Józefa Piłsudskiego, Sądu Apelacyjnego, Miejskiego Ośrodka Zdrowia oraz szkoły na Stawkach.

W związku z notowanym wówczas pewnym ożywieniem życia gospodarczego w kraju, również w Toruniu dobrze prosperowały zakłady przemysłowe, rzemieślnicze i handlowe oraz przedsiębiorstwa miejskie.

Dążąc do zwiększenia możliwości rozwojowych Torunia w latach 1936–1938 włączono do obszaru administracyjnego miasta część terenu Nieszawki, Podgórz, obszary z gminy wiejskiej Podgórz-Stawki, Rudak oraz część gromady Różankowo. W związku z tym zadbano o modernizację i dalszy rozwój zakładów i przedsiębiorstw miejskich: wodociągów i kanalizacji, rzeźni, tramwajów, elektrowni i gazowni, a także urządzeń portowych na Nadbrzeżu, przynoszących miastu znaczne korzyści finansowe.

Wybudowano nowe wielorodzinne bloki mieszkalne i osiedla domków jednorodzinnych; wytyczono nowe ulice, modernizowano stare; zabiegano o tworzenie nowych terenów zielonych, zakładając nowe parki, zieleńce i kwietniki. Należały one do najpiękniejszych w Polsce.

Duże wydatki ponosiło także miasto na leczenie chorych, opiekę społeczną, utrzymanie znajdujących się na jego terenie zakładów opiekuńczych oraz rozbudowę urządzeń zdrowotnych i sanitarnych.

Z budżetu miasta utrzymywane były również placówki oświatowe i kulturalne: szkoły podstawowe i średnie, przedszkola i ochronki miejskie, (Teatr, Książnica Miejska, Muzeum, Archiwum). W rozwoju kultury i nauki Toruń przodował wśród miast polskich nie posiadających na swym terenie uczelni akademickiej.

Jest rzeczą oczywistą, że Leon Raszeja pełniąc urząd prezydenta Torunia, miał decydujący wpływ na rozwój miasta w omawianym okresie. Za jego prezydentury Toruń stał się jednym ze znaczniejszych średniej wielkości miast polskich i, obok Poznania, najlepiej administrowanych gmin Rzeczypospolitej.

Prezydent Leon Raszeja, obok wojewody pomorskiego Władysława Raczkiewicza, był gorącym rzecznikiem idei utworzenia Wielkiego Pomorza i niezaprzeczalnych praw Torunia do zachowania godności jego stolicy, w czasie rozpatrywanych wówczas projektów korekty granic niektórych województw, której dokonano ostatecznie 1 kwietnia 1938 r.

Do powiększonego wtedy województwa pomorskiego włączono kilka powiatów granicznych z województwa warszawskiego i poznańskiego, w tym Bydgoszcz i Włocławek.


Działacz społeczny i polityczny

Wiele czasu poświęcał prezydent Raszeja na działalność społeczną. Z racji zajmowanego stanowiska był. m. in.: w myśl ustawy samorządowej z 1933 r. przewodniczącym Rady Miejskiej Torunia, prezesem Miejskiego Komitetu Pomocy Zimowej dla Bezrobotnych, Miejskiego Komitetu Funduszu Pracy, Pomorskiego Wojewódzkiego Komitetu Pomocy Dzieciom i Młodzieży oraz Wojewódzkiego Komitetu Opieki Społecznej.

W sprawach pomocy i opieki społecznej wypowiadał się przed mikrofonami Rozgłośni Pomorskiej Polskiego Radia w Toruniu. Był też przewodniczącym Miejskiego Komitetu Wychowania Fizycznego i Przysposobienia Wojskowego, Rady Komunalnej Kasy Oszczędności (KKO) w Toruniu, członkiem Zarządu Związku KKO w Poznaniu, Zarządu Koła Miast Pomorskich w Grudziądzu, Prezydium Rady Zrzeszeń Naukowych, Artystycznych i Kulturalnych Ziemi Pomorskiej, Zarządu i Kuratorium Instytutu Bałtyckiego,
Wojewódzkiego Komitetu Towarzystwa Przyjaciół Młodzieży Akademickiej, Zarządu Komitetu Okręgowego Pomorskiego Towarzystwa Popierania Budowy Publicznych Szkół Powszechnych, Pomorskiej Rady Okręgowej Polskiego Czerwonego Krzyża i innych.

Długa jest lista organizacji, w których działał; przypomnijmy, że był członkiem Rady Naczelnej i wiceprzewodniczącym Okręgu Pomorskiego Obozu Zjednoczenia Narodowego oraz członkiem ścisłego prezydium tej organizacji w Toruniu; członkiem Rady Naukowej Polskiego Związku Zachodniego i Zarządu Pomorskiego tej organizacji, prezesem Oddziału Toruńskiego Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego, członkiem Zarządu Towarzystwa Prawniczego w Grudziądzu, członkiem Związku Oficerów Rezerwy, Bractwa Strzeleckiego, Toruńskiego Klubu Wioślarskiego, Komisji Rewizyjnej i Sądu Klubowego Aeroklubu Pomorskiego, Konfraterni Artystów w Toruniu i Akademickiego Koła Pomorskiego przy Uniwersytecie Poznańskim.

W 1939 r. wobec zagrożenia agresją Niemiec na Polskę powołał w Toruniu Miejską Straż Obywatelską, mianując jej komendantem Ludwika Makowskiego. Sam natomiast pełnił funkcję komendanta obrony przeciwlotniczej na miasto Toruń.

Po wybuchu drugiej wojny światowej – bombardowaniu obiektów państwowych i mostów na Wiśle w Toruniu – prezydent Raszeja ewakuował 5 września 1939 r. ważne agendy miejskie do Lublina, gdzie Ratusz był wyznaczony jako punkt kontaktowy, by tam po zdaniu spraw służbowych zostać odwołanym ze stanowiska i zaciągnąć się w szeregi wojska polskiego, do którego miał kartę wcielenia.

Miał się stawić w jednostce wojskowej w Kowlu. Załatwiając sprawy służbowe w Ratuszu w Lublinie, zginął 9 września tego roku podczas bombardowania miasta przez samoloty niemieckie.


Pochowany wśród ofiar poległych w obronie Lublina

Raszeja pochowany został wśród ofiar poległych w obronie Lublina na cmentarzu wojskowym przy ul. Lipowej w Lublinie. Miasto Lublin złożyło hołd zabitym i pomordowanym stawiając na tym cmentarzu pośród kwater poległych obelisk.

Imię Raszei wyryte zostało także na pomniku poświęconym pomordowanym, ustawionym w centrum Lublina przy Alei Kraśnickiej. W 50-tą rocznicę napaści Niemiec na Polskę, we wrześniu 1989 r. Prezydent Lublina przyznał pośmiertnie medal porucznikowi rezerwy Leonowi Raszei, obrońcy Lublina w 1939 r.

Raszeja odznaczony był ponadto w listopadzie 1937 r. Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski.

Leon Ignacy Raszeja był żonaty od 19 czerwca 1934 r. z Marią Barbarą z Umbreitów. Maria Raszeja, z wykształcenia farmaceutka, podobnie jak jej ojciec; pracowała w zawodzie w czasie wojny i po okupacji w Bydgoszczy, a później wraz z córką w Poznaniu.

Leon Raszeja miał z tego małżeństwa dwoje dzieci: córkę Barbarę Danutę, urodzoną w 1935 r. w Grudziądzu, zamężną Kotelba – prof. dr hab. nauk medycznych w Akademii Medycznej im. Karola Marcinkowskiego w Poznaniu i syna Andrzeja Władysława.
W Toruniu Raszejowie mieszkali w “Prezydentówce” przy ul. Grunwaldzkiej.

Imię Leona Raszei nosi ulica w osiedlu  „Na skarpie” w Toruniu. Również w Chełmnie, na frontonie domu przy Rynku, w którym urodzili się i mieszkali Leon Raszeja i jego zamordowani przez Niemców bracia Franciszek i Maksymilian, odsłonięta została 10 czerwca 1990 r. tablica pamiątkowa.


Bibliografia:

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 1 ToMiTo Toruń 1998.


FOTOGALERIA