Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

RUINY ZAMKU KRZYŻACKIEGO

RUINY ZAMKU KRZYŻACKIEGO z 1454r. po zdobyciu i zburzeniu Zamku przez mieszczan toruńskich

Historia Zamku

Data rozpoczęcia budowy zamku krzyżackiego w Toruniu nie jest dokładnie znana. Nastąpiło to zapewne po translokacji miasta na obecne miejsce, około roku 1236 (pierwotnie miasto Toruń położone było w okolicy dzisiejszej wsi Stary Toruń).

Po raz pierwszy zamek toruński jest wzmiankowany w roku 1255 w dokumentach biskupa sambijskiego Henryka. Z tych dokumentów jest wiadome, że przygotowywano się wtedy do wzniesienia murów i zamkowej wieży. Kolejna wzmianka o zamku pochodzi z roku 1263. Informuje ona, że trwały wówczas prace nad wznoszeniem kaplicy zamkowej. Późniejsze źródła wskazują, że kaplica zamkowa znajdowała się na pierwszym piętrze. Stąd możemy wnioskować, że budowa zamku miała się ku końcowi w latach 60 wieku XIII.

Badacze wskazujący na ten okres ukończenia budowy zamku powołują się także na fakt lokowania 13 sierpnia 1264 roku Nowego Miasta Torunia, zakładając że Zakon nie podjąłby się takiej inwestycji przed ukończeniem budowy zamku. Pewne jest natomiast to, że ukończenie prac budowlanych miało miejsce najpóźniej do roku 1276, ponieważ z tego czasu posiadamy informacje o tym, że cegielnia toruńska, która produkowała materiały budowlane dla zamku, Starego i Nowego Miasta, została czasowo przekazana w użytkowanie toruńskim franciszkanom.

Toruński zamek w przeciwieństwie do większości zamków krzyżackich nie został zbudowany na planie wielokąta. Budowla ta przypominała kształtem zamkniętą podkowę, która zwrócona była swymi końcami w stronę Wisły. Zamkowym punktem centralnym była wieża o wysokości około 40 metrów. Została ona wzniesiona na planie regularnego ośmiokąta. Sala posiedzeń konwentu położona była we wschodniej części zamku. Zamkowa kaplica znajdowała się w południowym skrzydle zamku, na pierwszym piętrze. Po za nią w tym skrzydle był refektarz (jadalnia) oraz dormitorium (sypialnia). Pod koniec wieku XIII wzniesiono zachowaną do dziś wieżę ustępową tzw. gdanisko bądź dansker. Połączona ona była z zamkiem za pomocą mostu – krużganka, a pod nią przepływała struga.

Zamek był siedzibą komturów, urzędników krzyżackich, którzy zarządzali podległym im terenem ziemskim. Komtur był przełożonym konwentu, który zgodnie z regułą powinien liczyć przynajmniej 12 braci – rycerzy i kilku księży. Podlegali mu także zarządcy folwarków krzyżackich i zamku w Starym Toruniu. Komtur był naczelnym dowódcą, posiadał uprawnienia administracyjne i sądownicze.

Komturowie toruńscy

1251-1254 Rabe (Ravino)

1255 Otto von Schleiz (Slewitz)

1257- 1259 Hartmut von Kronberg (Cronenburg)

1260-1262 Heinrich von Mosebach

1264 Otto

1269-1270 Heinrich

1274-1277 Albert von Ippelensdorf

1278 Ludwig

1279 Rudwig

1282 Heinrich

1283 Kuno von Hattstein

1285-1286 Ludwig

1288 Rudwig

1289 Heinrich von Uberlingen

1292 Heinrich von Byern (Byr, Pier)

1293-1296 Konrad Stange

1299-1302 Konrad Sack

1303-1306 Heinrich von Dobin

1309-1313 Goswin

1320-1326 Luther von Sparenberg

1326-1327 Hugo von Almenhausen

1327-1328 Ulrich von Haugwitz (Hugewitz)

1330 Heinrich Rube (Rowe)

1331-1337 Marquard (Merklin) von Sparenburg

1338 Alexander von Korner (Kornre)

1339-1340 Heinrich von Bovenden (Boventin)

1342-1344 Dietrich von Spira

1346-1350 Johann Nothaft

1352-1374 Dietrich von Brandenburg

1375-1381 Konrad von Kalemunt (Calemont)

1381-1383 Baldewin von Frankenhofen

1383-1384 Siegfried Walpot von Bassenheim

1384-1389 Ludwig Wafeler

1389-1392 Wolf von Zolnhart

1392-1397 Engelhard Rabe

1397-1407 Friedrich von Wenden

1407-1410 Albrecht hrabia von Schwarzburg

1410 Johann, hrabia von Sayn

1410 -1413 Eberhard von Waldenfels (Wallenfels)

1413-1416 Henryk Holt

1416-1416 Jan von Selbach

1416-1418 Ludwik von Landsee

1418-1420  Ulryk Zenger

1420-1422 Jobst von Hohenkirchen

1422-1424 Marcin Kemnate

1424-1428 Henryk Marschalk

1428-1431 Ludwik von Landsee

1431-1433 Jan von Pommersheim

1433-1436 Wincenty von Wirsberg

1436-1437 Wilhelm von Helfenstein

1437 Konrad von Erlichshausen

1437-1438 Henryk von Rabenstein

1438-1440 Konrad von Erichshausen

1440  Eberhard von Wesenthau

1440-1441 Wilhelm von Helfenstein

1441-1446 Hans von Beenhausen

1446-1454 Albrecht Kalb

Przedzamcze

Do zamku właściwego przylegało od północy przedzamcze. Na przedzamczu znajdował się budynek komtura, jego kaplica i zbrojownia, prawdopodobnie szpital dla chorych braci oraz łaźnia. Znaczną część przedzamcza zajmowały budynki gospodarcze takie jak: piekarnia, spichlerz, browar, stajnia, kuźnia, wozownia obora, budynki magazynowe.

W pobliżu przedzamcza zlokalizowane były budynki młyna zamkowego, z którego dochody do roku 1262 czerpało miasto Toruń. W latach 1422 – 1424 Zakon wybudował jeszcze jeden młyn i odtąd stary młyn nazywany był górnym, a nowy dolnym.

Położone na wschód od zamku tereny tzw. wola zamkowa pozostawały pod bezpośrednim wpływem Krzyżaków. Znajdowały się na niej obory, magazyny drewna. Wolę zamkową zamieszkiwali pachołkowie i ludność służebna.

8 lutego 1454 roku zamek został zdobyty przez mieszczan toruńskich i na polecenie Rady Miasta Torunia został niemal całkowicie zburzony a na ruinach zamku właściwego zostało urządzone wysypisko śmieci. Życzeniem Rady Miasta Torunia było aby zamek nigdy w przyszłości nie został odbudowany. W 1997 roku ruiny zamku krzyżackiego razem z zespołem Starego Miasta zostały wpisane na Listę Światowego Dziedzictwa UNESCO.

Od roku 2007 ruinami zamku krzyżackiego opiekuje się Centrum Kultury Zamek    Krzyżacki. W roku 2011 ruiny zamku krzyżackiego przeszły kompleksową konserwację i rewitalizację w ramach projektu „Toruń – Hanza nad Wisłą”.

Komturstwo toruńskie

Komturstwo toruńskie powstało pomiędzy rokiem 1248 a 1251. Pierwotne obejmowało ono swym zasięgiem tereny z których utworzono później komturstwa: bierzgłowskie, kowalewskie oraz prawdopodobnie dobra elgiszewsko – golubskie. Później komturstwo to obejmowało swym zasięgiem następujące miejscowości: Stare Miasto Toruń, wieś Mokre, Nowe Miasto Toruń, Stary Toruń, Lubicz, Mlewo, Jedwabno; wsie rycerskie lokowane na prawie chełmińskim: Folsąg, Sławkowo, Papowo, Gostkowo, Grzywna, Grodno, Gronówko, Ostaszewo, Ostaszewko, Kuczwały, Młyniec, Lipniczki, Kamionki, Mirakowo, Orzechowo, Pechwinkel (wieś nieistniejąca), Zęgwirt, Sabłonowo, Turzno, Tylice, Wytrębowice, Witkowo i Zalesie; chłopskie wsie czynszowe: Górsk, Grębocin, Gronowo, Lubicz, Mlewo, Lulkowo, Łysomice, Przysiek, Rogówko, Rogowo, Srebrniki, Węgorzyn i Kiełbasin. Ponadto władzy komtura podlegało kilkanaście wsi, które były w rękach instytucji kościelnych oraz kilka młynów.

Bibliografia:

1. Antkowiak W., Lamparski P., Zamki i strażnice krzyżackie ziemi chełmińskie, Toruń 2000
2. Historia Torunia. W czasach średniowiecza (do roku 1454), T. 1., pod red. Mariana Biskupa, Toruń 1999

3. Jóźwiak S. Powstanie i rozwój struktury administracyjno – terytorialnej zakonu krzyżackiego na Kujawach i w ziemi chełmińskiej w latach 1246 – 1343, Toruń 1997
4. Pabian A., Rozynkowski W., Zamki krzyżackie na ziemi chełmińskiej, Toruń 1999