Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

RUSZCZYŃSKI Adam

RUSZCZYŃSKI Adam (1875–1930), adwokat, prezes Sądu Apelacyjnego w Toruniu


Społecznik i działacz narodowy w Lesznie

Urodził się 19 grudnia 1875 r. w Łabiszynie w powiecie szubińskim, w rodzinie Józefa, administratora dóbr hr. Skórzewskich w Lubostroniu i Heleny z Nałęcz-Grąbczewskich. Pierwsze nauki pobierał w domu rodzinnym, następnie od kwietnia 1886 r. do września 1890 r. uczęszczał do Gimnazjum św. Marii Magdaleny w Poznaniu, a potem od października 1890 r. do marca 1895 r. do gimnazjum klasycznego w Bydgoszczy, gdzie uzyskał świadectwo dojrzałości.

Od 1895 r. studiował prawo w Berlinie i Wrocławiu, tu w latach 1896–1897 był prezesem Towarzystwa Studentów Polaków “Concordia”. W 1898 r. złożył we Wrocławiu egzamin referendariuszowski, po którym odbył aplikację na Śląsku, głównie we Wrocławiu. We wrześniu 1903 r. złożył z odznaczeniem egzamin asesorski w Berlinie.

Po studiach osiedlił się jako adwokat w Lesznie. Przez 21 lat (1903–1924) swego zamieszkiwania w tym mieście był Ruszczyński wybitnym działaczem organizacji i stowarzyszeń polskich; wygłaszał odczyty i przemówienia polityczne, reżyserował amatorskie przedstawienia teatralne oraz zajmował się wychowaniem młodzieży.

Jako działacz związany od 1903 r., z Ligą Narodową, przechowywał we własnym mieszkaniu tajną bibliotekę książek polskich, z której korzystali młodzi narodowi demokraci.

W pierwszym dziesięcioleciu po 1900 r. był Ruszczyński sekretarzem zarządu Komitetu Wyborczego na powiat leszczyński oraz delegatem do Centralnego Komitetu Wyborczego na Wielkie Księstwo Poznańskie. Od 1905 r. działał jako starosta “Straży” na powiat leszczyński.

Przez wiele lat był prezesem założonego w 1908 r. w Lesznie Koła Śpiewaczego “Dembiński” oraz wiceprezesem Towarzystwa Przemysłowców. Poza tym był patronem założonego z jego inicjatywy w 1909 r. Towarzystwa Polsko-Katolickich Terminatorów. Towarzystwo to po zawieszeniu działalności leszczyńskiego “Sokoła” wiele miejsca poświęcało wychowaniu fizycznemu.

Pracę powyższą Ruszczyński kontynuował również podczas pierwszej wojny światowej. Ponadto był członkiem założonego w Lesznie w październiku 1918 r., w celu samoobrony przed Niemcami, Tajnego Komitetu Narodowego. Był też przewodniczącym tajnego powiatowego Komitetu Obywatelskiego w Lesznie, podległego Centralnemu Komitetowi Obywatelskiemu w Poznaniu. Komitet ten ujawnił się 20 listopada 1918 r. i urządził wiec polski, na którym Ruszczyński przedstawił stanowisko Polaków wobec pierwszej wojny światowej.

Na wiecu tym wybrano też Polską Radę Ludową w Lesznie; przewodnictwo jej powierzono Ruszczyńskiemu oraz wybrano go delegatem na Polski Sejm Dzielnicowy w Poznaniu. Jako prezes Rady Ludowej organizował wiece oświatowo-polityczne w powiecie leszczyńskim. Był także członkiem Rady Robotniczo-Żołnierskiej w Lesznie, w której rozwinął działalność na rzecz interesów polskich. Brał też udział w wydarzeniach grudniowych 1918 r. w Poznaniu.

Po powrocie do Leszna ostro zaprotestował, gdy Niemcy zamieszkali w Lesznie wystąpili 3 stycznia 1919 r. do Rady Robotniczo-Żołnierskiej z wnioskiem żądającym utworzenia w mieście niemieckiej Straży Obywatelskiej. Dzięki jego protestowi uchwalono powołanie w Lesznie straży parytetycznej polsko-niemieckiej.

Działalność dotychczasowa spowodowała aresztowanie go i oskarżenie o zdradę stanu. Przebywał w więzieniu w Głogowie oraz w obozach internowania w Zgorzelcu i Żaganiu od 7 stycznia do 5 sierpnia 1919 r. Uwolniony na interwencję gen. Charlesa Josepha Dupont’a był jeszcze przez 2 miesiące w areszcie domowym w Lesznie.


Prezes Sądu Apelacyjnego w Toruniu

W październiku 1919 r. powołano go do Poznania do prac organizacyjnych sądownictwa polskiego w Departamencie Sprawiedliwości Ministerstwa byłej Dzielnicy Pruskiej. Jako długoletni adwokat, mianowany w międzyczasie delegatem przy Sądzie Ziemiańskim w Lesznie, otrzymał 20 grudnia tego roku nominację na prezesa Sądu Okręgowego w Lesznie. Urząd ten objął 17 stycznia 1920 r., po przejęciu Leszna przez władze polskie.

Dnia 11 grudnia 1920 r. powołany został na stanowisko delegata Ministra Sprawiedliwości przy Komisariacie Plebiscytowym w Bytomiu, dla zorganizowania przyszłego sądownictwa polskiego na Górnym Śląsku. Na stanowisku tym pozostał aż do zakończenia prac plebiscytowych. Następnie w dalszym ciągu zajmował się organizacją i kierownictwem Sądu Okręgowego w Lesznie.

Nadal też był czołowym działaczem endecji, z ramienia  której kandydował na posła do sejmu z rejonu leszczyńskiego w wyborach 1922 r.; mandatu nie uzyskał. Poza tym był jednym z założycieli “Głosu Leszczyńskiego”.

Dnia 18 lipca 1924 r. mianowano Adama Ruszczyńskiego prezesem Sądu Apelacyjnego w Toruniu, gdzie podczas prawie pięcioletniej pracy wiele miejsca poświęcił wykształceniu kadry młodych prawników oraz przyczynił się do rozwoju sądownictwa na Pomorzu.

Pracował również społecznie w Pomorskiej Lidze Obrony Powietrznej Państwa, gdzie 29 marca 1925 r. wybrano go wiceprezesem Rady Nadzorczej, a 12 czerwca 1926 r. prezesem; był także prezesem Opieki Szkolnej przy Państwowym Gimnazjum Klasycznym i Humanistycznym w Toruniu.

Jako działacz Stronnictwa Narodowego Ruszczyński został przeniesiony przedwcześnie z dniem 31 marca 1929 r. w stan spoczynku, co wywołało nawet interpelacje sejmowe.

Adam Ruszczyński opuścił Toruń i udał się wraz z rodziną do Poznania, prowadził tam kancelarię adwokacko-notarialną wspólnie z adwokatem dr. Damazym Graczem.

Zmarł 5 września 1930 r. w Poznaniu i pochowany został na cmentarzu górczyńskim. W maju 1923 r. odznaczony został Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski, posiadał również Krzyż Walecznych. Jedną z ulic w Lesznie nazwano jego imieniem.

Adam Ruszczyński żonaty był z Janiną Majewską, z którą miał troje dzieci: Stefana., Zdzisława i  Teresę.


Bibliografia:

K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 5 ToMiTo UMK Toruń 2007.


FOTOGALERIA