Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

SCHADDACH LEOKADIA

SCHADDACH LEOKADIA z domu Stoppel, I voto Tadrowska (1890-1945), działaczka niepodległościowa, więźniarka obozu Stutthof.

Urodziła się 7 XI 1890 w Świątkowie, pow. Żnin jako córka Piotra – organisty i Marii z domu Affelt. W 1913 wyszła za mąż za Franciszka Tadrowskiego z Torunia, który zginął na froncie w 1914. W 1919 wyszła ponownie za mąż za nauczyciela Jana Schaddacha z Leszna pod Grudziądzem, z którym od 1922 zamieszkała w Wolnym Mieście Gdańsku. Tu zajmowała się wychowaniem 4 córek – Józefy Tadrowskiej oraz Marii, Janiny i Ireny Schaddach. Była członkiem Związku Polaków i posyłała córki do polskiej szkoły.

Gdy po przejęciu w 1935 rządów w Wielkim Mieście Gdańsku przez partię hitlerowską groziło jej odebranie władzy rodzicielskiej, uciekła z dziećmi do krewnych w Toruniu. Była już wówczas rozwiedziona z mężem uważającym się za Niemca. Otrzymała od Sądu Wolnego Miasta Gdańska zaoczny wyrok roku więzienia za uprowadzenie dzieci za granicę.

W Toruniu zamieszkała z córkami przy ul. J. Matejki 16/18. Jesienią 1941 wstąpiła wraz z córkami do podziemnej organizacji Polskiej Armii Powstańczej, wprowadzona i zaprzysiężona przez Edwarda Kalinowskiego pseudonim. „Iskra” – komendanta batalionu PAP obejmującego swym działaniem Bydgoskie Przedmieście. Odtąd mieszkanie Schaddach stało się ważnym punktem działalności konspiracyjnej: było miejscem spotkań komendanta PAP Edwarda Słowikowskiego pseudonim „Biały Grot” z gdańską grupą tej organizacji – Alfonsem Lendzionem, Helmutem Rykalskim i Janem Patryńskim; wspólnie z córkami powielała odezwy, druki nadawania stopni wojskowych i zaświadczeń o przynależności do PAP; przy pomocy własnego odbiornika radiowego słuchała i spisywała z córkami wiadomości radia niemieckiego. Wszystkie te materiały następnie przekazywała członkom PAP, także poza Toruniem.

Była m.in. kurierką do miejscowości Łobez w okolicy Szczecina, gdzie zamieszkiwał i działał konspiracyjnie jej brat Bolesław Stoppel. W tymże mieszkaniu, gdzie toruńskie gestapo zorganizowało tzw. kocioł, została 18 listopada 1943 aresztowana i przewieziona do siedziby gestapo przy ul. Bydgoskiej. Już wcześniej, 25 sierpnia tego roku aresztowane zostały jej córki – Maria i Janina. Po długim i ciężkim śledztwie trwającym do sierpnia 1944, prowadzonym najpierw w Toruniu, następnie w Bydgoszczy, sądzona była razem z córkami w Gdańsku, gdzie wszystkie otrzymały wyroki śmierci. W ostatnim słowie prosiła o pozostawienie przy życiu córek. Ostatecznie – z braku wystarczających dowodów – tylko jej cofnięto wyrok śmierci i przewieziono do więzienia gestapo w Bydgoszczy, gdzie przebywała ze skutymi łańcuchem rękami.

Więźniarka obozu Stutthof

27 września 1944 wywieziona została razem z córkami Józefą i Ireną (aresztowanymi 25 I 1944) do obozu koncentracyjnego Stutthof. Przebywała tam do stycznia 1945 tj. do ewakuacji określanej „marszem śmierci”. Wówczas, oddzielona od córek, zmarła z wycieńczenia w okolicy Żukowa. Jej miejsca pochówku nie udało się odnaleźć.

Cztery córki przeżyły obozy i więzienia. Józefa (zamężna Bellwon) i Irena (zamężna Kowalczuk) były jak matka więźniarkami obozu Stutthof, przetrwały ewakuację i wróciły do Gdańska. Maria (zamężna Mierzwa) i Janina (zamężna Walentynowicz) uniknęły kary śmierci, którą we wrześniu 1944 dzięki interwencji ojca Johanna Schaddacha zamieniono na zaostrzone więzienie w Fordonie; 25 stycznia 1945 podczas ewakuacji więźniów siostry zbiegły z transportu i po 4 tygodniach ukrywania się u rodziny w okolicy Starogardu Gdańskiego wróciły do Torunia, a w kwietniu 1945 do Gdańska. Janina jest zasłużoną działaczką niepodległościowego ruchu „Solidarność”.

Brat Schaddach – Bolesław Stoppel, również członek PAP, działający na Pomorzu Zachodnim został aresztowany w lutym 1944 przez gestapo w Szczecinie i tam podczas śledztwa zamordowany.

Bibliografia
A. Zakrzewska, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007