Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

SIENKIEWICZ Jerzy

SIENKIEWICZ  Jerzy (1883–1947), ks. prałat. płk, dziekan Dowództwa Okręgu Korpusu VIII w Toruniu, Naczelny Kapelan Armii Krajowej


Kapelan „Samoobrony Wileńskiej”

Urodził się 15 września 1883 r. w Okinczycach w powiecie mińskim, w rodzinie Konstantego i Heleny Julii z Czeczukowiczów. Uczęszczał do gimnazjum filologicznego w Kołomnie (obecnie w granicach Moskwy), gdzie brał czynny udział w nauczaniu i uświadamianiu narodowym żołnierzy-Polaków, służących w wojsku rosyjskim.

Po zdaniu matury studiował przez 3 lata prawo i filozofię na Uniwersytecie Moskiewskim, będąc tam jednym z najbardziej czynnych członków tajnej organizacji niepodległościowej, pracującej na polu nauczania i uświadamiania narodowego. Potem studiował teologię w Seminarium Duchownym w Wilnie, gdzie 8 czerwca 1908 r. otrzymał święcenia kapłańskie.

Do 18 marca 1911 r. był wikarym w Ostrej Bramie i notariuszem wileńskiej diecezji Kurii Biskupiej, potem do 26 czerwca 1913 r. kapelanem przy kaplicy Dobroczynności i następnie notariuszem Kurii Biskupiej oraz redaktorem wychodzącego w Wilnie tygodnika dla ludu “Przyjaciel”.

Za przedrukowanie z “Wiadomości Salezyańskich” artykułu pt.: Jak ksiądz Bosko przemawiał do dzieci, w którym cenzura dopatrzyła się zniewagi religii prawosławnej oraz za szerzenie idei niepodległościowych, został przez pskowski sąd okręgowy skazany na 4 lata twierdzy; przebywał przymusowo od 26 czerwca 1913 do 9 września 1914 r. w więzieniu i klasztorze Agłońskim.

Po ułaskawieniu był do 17 czerwca 1915 r. wikarym przy Katedrze Wileńskiej, następnie do 23 sierpnia 1917 r. proboszczem parafii św. Jakuba w Wilnie.

W czasie pierwszej wojny światowej, w 1916 r. wstąpił do Polskiej Organizacji Wojskowej (POW) w Wilnie, poświęcając się całkowicie pracy niepodległościowo-wojskowej. Podczas okupacji Wileńszczyzny przez Niemców został w 1917 r. aresztowany i internowany w Colle-Schlos i w Czersku (Pomorze).

Po wybuchu rewolucji listopadowej 1918 r. w Niemczech został zwolniony z internowania, a do Wilna wrócił 15 listopada tego roku i był nadal proboszczem parafii św. Jakuba, pracując jednocześnie w POW, której oddał nieocenione usługi.

Będąc kapelanem “Samoobrony Wileńskiej” brał udział w styczniu 1919 r. w walkach z bolszewikami o Wilno w szeregach baonu peowiackiego. Po zajęciu miasta przez bolszewików udał się za zezwoleniem Władzy Duchownej do formowanej właśnie I Dywizji Litewsko-Białoruskiej, będąc podczas wojny polsko-bolszewickiej w latach 1919–1920 dziekanem Frontu Litewsko-Białoruskiego, 4 armii i Dowództwa Frontu Północno-Wschodniego.

Dał się poznać jako niezwykle energiczny, pracowity, gorliwy i pełen patriotyzmu kapłan oraz świetny organizator. Szczególne zasługi położył przy organizacji duszpasterstwa wojskowego i zabezpieczeniu posług religijnych dla walczących za sprawę Ojczyzny żołnierzy. Ponadto znany był z pięknych patriotycznych kazań religijnych.

Po wojnie ks. Jerzy Sienkiewicz pełnił funkcję dziekana duszpasterstwa Okręgu Wojskowego w Lublinie (nominacja jeszcze z 1 czerwca 1919 r.), skąd Kuria Biskupia Wojska Polskiego delegowała go w 1921 r. do Dowództwa Okręgu Generalnego w Grudziądzu, powierzając mu szefostwo duszpasterstwa katolickiego na terenie Pomorza.

Nowy kierownik Duszpasterstwa DOG VIII w Grudziądzu, zdobywając sobie przychylność i pomoc dowódców korpusu, generałów: Zygmunta Zielińskiego, Stefana de Latour’a i zastępcy dowódcy gen. Henryka Józefa Zemanka, położył szczególny nacisk na opracowanie podstaw organizacyjnych i administracyjnych oraz dobór odpowiednich, doświadczonych kapelanów dla posługi duchowej w całym Okręgu.


Rektor kościoła garnizonowego w Toruniu

W 1923 r. ks. Jerzy Sienkiewicz został rektorem kościoła garnizonowego św. Katarzyny w Toruniu, będąc jednocześnie Szefem Duszpasterstwa Katolickiego Okręgu Korpusu VIII (dawne DOG przemianowano na DOK – Dowództwo Okręgu Korpusu), przeniesionego w 1922 r. z Grudziądza do Torunia. Dzięki jego staraniom i zabiegom poczyniono w kościele św. Katarzyny wiele wysiłku i inwestycji, by zatrzeć wszelkie ślady niemczyzny i kościołowi nadać charakter katolicki.

Wykonawcą pięknej polichromii kościoła był artysta malarz Kazimierz Mitera z Krakowa. Ksiądz Sienkiewicz powierzył także modernizację organów kościelnych znanej firmie Dominika Biernackiego z Włocławka. Poza tym kościół ozdabiały wmurowane w ściany tablice pamiątkowe ku uczczeniu “Nieznanego Żołnierza”, tablice z nazwiskami pochodzących z Torunia i okolicy poległych w walkach o wolność i całość Rzeczypospolitej, także tablice ku pamięci trzech zmarłych dowódców Okręgu Korpusu w Toruniu, wspomnianych już wyżej generałów: Zielińskiego i de Latour’a oraz gen. Gustawa Zygadłowicza, a także pułkownika Hieronima Przepilińskiego.

Dzięki niestrudzonej inicjatywie dziekana Sienkiewicza odsłonięto przed kościołem 3 maja 1927 r., pięciometrowej wysokości figurę-pomnik Matki Boskiej Królowej Korony Polskiej, według projektu Ignacego Zelka, wykonany przez toruńską firmę Bolesława Kuczyńskiego oraz również przed kościołem wspaniały ołtarz z Chrystusem dźwigającym krzyż, dłuta Wojciecha Durka

Wiele czasu poświęcał także ks. prałat na działalność społeczną, będąc m. in. członkiem Komisji Rewizyjnej Rady Administracyjno-Gospodarczej w Kurii Biskupiej Wojsk Polskich i sędzią Sądu Biskupiego Wojska Polskiego. Poza tym udzielał się w Komitecie Budowy Domu Żołnierza w Toruniu (obecnie kino “Grunwald”), w Radzie Nadzorczej Pomorskiej Ligi Obrony Powietrznej Państwa, w Zarządzie Opieki Rodzicielskiej przy Państwowym Gimnazjum im. Mikołaja Kopernika w Toruniu.

Był też w latach 1928–1932 sekretarzem Zarządu Okręgu i Komitetu Okręgowego Polskiego Czerwonego Krzyża /PCK/ na Pomorzu, a w latach 1932–1933 prezesem Zarządu tej organizacji. Za działalność powyższą odznaczony został w 1931 r. Odznaką Honorową PCK. Poza tym był członkiem zarządu Komitetu Wojewódzkiego Pomocy Polskiej Młodzieży Akademickiej w Toruniu i członkiem zarządu Oddziału Pomorskiego ZHP. Gorąco też popierał istniejący przy kościele od 1926 r. chór imienia św. Katarzyny

Zarządzeniem Ministra Spraw Wojskowych dziekan wojskowy i Szef Duszpasterstwa OK VIII w Toruniu ks. prałat Jerzy Sienkiewicz został z dniem 31 sierpnia 1933 r. przeniesiony w stan spoczynku i zwolniony z wojska. Jeszcze przez pewien czas przebywał w Toruniu, by 1 grudnia tego roku opuścić miasto i udać się do swej macierzystej diecezji w Wilnie, do cywilnej pracy duszpasterskiej.


Członek „Towarzystwa Patriotycznego”

Trudno jest dokładne prześledzić i przedstawić dalsze lata pracy duszpasterskiej i działalności ks. Sienkiewicza. Jak wynika z drukowanego źródła, jakim jest: Catalogus Ecclesiarum et cleri Dioecesis Vilnensis za lata 1935–1939, w 1935 r. był on administratorem w Czarnej Wsi w województwie białostockim, w 1937 r. był administratorem w Zabłudowie w tymże województwie, a w 1939 r. mieszkał w Warszawie przy ul. Chocimskiej 35 na Mokotowie, gdzie prawdopodobnie zastał go wybuch drugiej wojny światowej.

Fragmentaryczne informacje o wojennych losach ks. Sienkiewicza znajdujemy w książce Stanisława Podlewskiego, Wierni Bogu i Ojczyźnie…, Warszawa 1982 oraz w pracy zbiorowej pt.: ,,Udział kapelanów wojskowych w drugiej wojnie światowej”, Warszawa 1984.

S. Podlewski wymienia ks. Sienkiewicza wśród członków dobrze zakonspirowanej tajnej organizacji pod nazwą “Towarzystwo Patriotyczne”. Organizacja ta popierała politykę gen. Władysława Sikorskiego, Naczelnego Wodza i Premiera Rządu Polskiego w Londynie i skupiała wiele wybitnych osobistości inteligencji warszawskiej ze świata polityki, nauki, sztuki, kultury i literatury.

Dnia 14 lutego 1942 r. rozkazem Naczelnego Wodza powołano Armię Krajową. W tym roku też przebywający na emigracji Biskup Polowy gen. dr ks. Józef Gawlina, na wniosek gen. Stefana Pawła Roweckiego – “Grota” mianował ks. prałata płk. dr Tadeusza Jachimowskiego Naczelnym Kapelanem AK i udzielił mu jurysdykcji na pełnienie funkcji Szefa Duszpasterstwa Sił Zbrojnych w kraju, polecając mu jednocześnie utworzenie konspiracyjnej Kurii Polowej Armii Krajowej.

W skład Kurii Polowej AK, noszącej kryptonim “NAKASZ” – Naczelny Kapelan Sił Zbrojnych, wchodzili m. in.: Naczelny Kapelan i Wikariusz Generalny Biskupa Polowego na Kraj ks. prałat płk. dr Tadeusz Jachimowski – pseudonim “Budwicz”, I Zastępca Naczelnego Kapelana ks. prałat płk Jerzy Sienkiewicz – pseudonim “Guzenda”, “Juraha”, II Zastępca Naczelnego Kapelana ks. ppłk. Józef Małek – pseudonim “Pilica”, ponadto: Kanclerz Kurii Polowej, Intendent Kurii Polowej i 4 członków Kurii Polowej. Siedziba Naczelnego Kapelana AK znajdowała się na terenie Szpitala Miejskiego św. Rocha – obok Uniwersytetu na Krakowskim Przedmieściu.


Naczelny kapelan Sił Zbrojnych

Dnia 6 stycznia 1944 r. Biskup Polowy ks. Józef Gawalina zażądał od ks. płk. Jachimowskiego podania nazwisk trzech kapelanów, którzy w nagłym wypadku mogliby go automatycznie zastąpić. W szyfrowanej depeszy do Londynu w dniu 8 lipca tego roku Biskup Polowy otrzymał od Naczelnego Kapelana żądane pseudonimy trzech księży, a mianowicie: “Jurahę” (ks. Jerzy Sienkiewicz), “Świrada” (ks. płk. Franciszek Juszczyk) i “Pilicę” (ks. ppłk. Józef Małek).

Ks. płk. Jachimowski, jako Naczelny Kapelan AK i ks. płk. Sienkiewicz, jako jego I Zastępca współpracowali ściśle z Delegaturą Rządu na Kraj oraz należeli do Komisji Duchowieństwa. działającej w Departamencie Wyznań Delegatury Rządu, a reprezentującej całe katolickie duchowieństwo polskie wobec polskich władz podziemnych.

Naczelny Kapelan AK ks. płk. Jachimowski w chwili wybuchu Powstania Warszawskiego w dniu 1 sierpnia 1944 r. znajdował się na ul. Elektoralnej i został od samego początku pozbawiony możności kontaktu z Komendą Główną w fabryce Kamlera na Woli i Komendą Okręgu mieszczącą się w budynku przy ul. Jasnej, gdzie na drugim piętrze znajdował się także referat “Duszpasterstwo Wojskowe”.

Urzędował tu dziekan obszaru stolicy ks. płk. Stefan Kowalczyk “Biblia”, który stał się też faktycznym Naczelnym Kapelanem powstania. Ks. Jachimowski natomiast po różnych przejściach, znalazł się 7 sierpnia 1944 r. w kościele św. Wojciecha na Woli i został następnego dnia, po wypędzeniu wszystkich z kościoła przez Niemców, wywołany z tłumu i zamordowany.

Podobnie został odcięty od Dowództwa i pozbawiony wszelkiej z nim łączności I Zastępca Naczelnego Kapelana ks. Jerzy Sienkiewicz, który w chwili rozpoczęcia walk znajdował się w mieszkaniu swego bratanka na Lesznie.

Trudno jest obecnie przedstawić w miarę dokładnie dalsze losy ks. Jerzego Sienkiewicza.
Ks. płk. prof. dr Mieczysław Paszkiewicz spotkał go 7 października 1944 r. w Milanówku. . Z Warszawy trafił do obozu w Pruszkowie.

Dnia 26 października 1944 r. został wikariuszem generalnym AK, od listopada tego roku naczelnym kapelanem Sił Zbrojnych, zatwierdzony 22 grudnia 1944 r. w tej funkcji, którą pełnił do marca 1945 r.

W ostatnim okresie swego życia ks. Jerzy Sienkiewicz był duszpasterzem w parafii Żuków koło Milanówka, gdzie zmarł w 1947 r. /dokładnej daty śmierci nie udało się ustalić/ i pochowany został na tamtejszym cmentarzu.

Ks. prałat płk. Jerzy Sienkiewicz posiadał m. in.: Krzyż Walecznych, Krzyż Niepodległości, Medal Pamiątkowy za Wojnę 1918–1921, Odznakę “Krzyż POW”. W 1922 r. odznaczony został godnością Tajnego Szambelana Papieskiego Jego Świątobliwości. W Toruniu mieszkał razem z matką przy ul. Szpitalnej 1.


Bibliografia:
K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny, t. 1 ToMiTo Toruń 1998.


FOTOGALERIA