Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

SOBOCIŃSKI LEON

SOBOCIŃSKI LEON (1895-1948), redaktor, działacz dziennikarski i historyk prasy Pomorza oraz Warmii i Mazur, pisarz, satyryk, aktywista PSL.

Urodził się 24 XII 1895 w Mławie, syn murarza Adama i Teofili z domu Piekarskiej, kształcił się w gimnazjum, utrzymując się z korepetycji. W czasie I wojny światowej był w Rosji, zdał maturę w Jekaterynosławiu i debiutował tam na scenie utworem Zagadki jekaterynosławskie w 1917. Podjął studia prawa w Kijowie, które ukończył w Warszawie.

W 1921 przybył na Pomorze i redagował „Gazetę Toruńską”, przekształconą wtedy przez A. Brejskiego w organ PSL na Pomorze, Kujawy i ziemię dobrzyńską. Po jej upadku 1 XII 1921 osiadł w Grudziądzu, gdzie był m.in. redaktorem odpowiedzialnym „Głosu Pomorza.” (1923-24) i „Gońca Nadwiślańskiego” (1927-28), redagowanego na wysokim poziomie przez W. Kulerskiego. Pracował tu w latach 1925-30, pisał głównie felietony, recenzje teatralne, utwory satyryczne, szopki; formy te uprawiał do końca życia. W Grudziądzu był bardzo czynny w środowisku literacko-artystycznym i dziennikarskim, w 1924 był nawet wydawcą i redaktorem tygodnika, „Teatr, Kino, Varietes” (wyszło tylko 9 nrów).

W 1925 wybrany został sekretarzem prężnego Syndykatu Dziennikarzy Pomorskich; na zjeździe Związku Syndykatów Dziennikarzy Polskich w Warszawie w 1925 wygłosił w imieniu środowiska dziennikarzy Pomorza referat i wydał w Grudziądzu, wspólnie z L. Łydko, do dziś cenną źródłowo pracę Z dziejów prasy pomorskiej. Był aktywnym członkiem organizacji dziennikarskiej także po wojnie i do końca życia zajmował się prasoznawstwem. Znając dobrze lokalne środowisko polityczne, dziennikarskie i twórcze, z zamiłowaniem pisał i drukował poświęcone im szopki (Szopa leśna – 1929, Przybieżeli do choinki posłowie – wystawiana w miastach Pomorza i w Poznaniu, Szopka pomorska – 1932, Szopka bydgoska – 1934). Ogłosił drukiem Grudziądz w karykaturze i pieśni szopki lokalnej, cz. 1-2, 1932.

W latach 1930-35 pracował w Poznaniu, m.in. w latach 1931-32 był redaktorem naczelnym „Gońca Wielkopolskiego”, współpracował z kabaretem Artura Marii Swinarskiego oraz z prasą pomorską. 20 VIII 1934 Sobociński złożył w Urzędzie Wojewódzkim w Toruniu Memoriał w sprawie utworzenia centrali propagandy prasowej na Pomorzu. Uzasadniał tę propozycję wagą geopolityczną Pomorza dla Europy i Polski oraz potrzebą szerokiego informowania zagranicznej i polskiej opinii publicznej o problemach politycznych, gospodarczych, kulturalnych i społeczno-narodowych tego regionu. Była to propozycja istotna, zwłaszcza po dojściu Hitlera do władzy i jego agresywnej polityki „parcia na wschód”.

Memoriał nie zyskał odzewu wojewody pomorskiego; mimo to Sobociński zdecydował się przenieść w 1935 do Torunia i mieszkał tu do wojny w 1939. Były to jego bardzo twórcze lata. Publikował wiele w tutejszym „Słowie Pomorskim” i – co znamienne – także w „Gazecie Gdańskiej”. W 1936 redagował (nr 6-13) periodyk dla młodzieży „Straż nad Wisłą” (kontynuacja „Młodego Gryfa”, wydawanego od 1931 w Toruniu przez Ludową Spółdzielnię Wydawniczą); w Olsztynie pomagał w 1936 w organizacji święta jubileuszu 50-lecia „Gazety Olsztyńskiej” S. Pieniężnego. Z podróży po Warmii i Mazurach powstał wtedy memoriał o dramatycznej sytuacji żyjących tam Polaków, który przesłał MSZ w Warszawie. Ogłaszał w prasie i w osobnych wydaniach utwory literackie, w tym dedykowaną wicewojewodzie Z. Szczepańskiemu szopkę Wielkie pranie w Toruniu (Toruń 1936), Szopkę pomorską (Toruń 1939), powieść Kmicic Borów Tucholskich (Toruń 1939). Jego pracę: Zbrojne walki Pomorza w latach 1918-20 (Toruń 1938), Niemcy przetłumaczyli w Berlinie w celach urzędowych. Opublikował obszerny szkic, drukowany w kilku tytułach prasowych, pt. Krwią i łzami. Zarys dziejów plebiscytu na Warmii, Mazurach i Ziemi Malborskiej. Tłumaczył też powieści, drukowane w odcinkach także w toruńskiej prasie. Krótko przed wybuchem wojny rozpoczął współpracę z Rozgłośnią Polskiego Radia w Toruniu. Był zaangażowany piórem i czynem w sprawy niepodległościowe i narodowe. W szkicu 60-lecie prasy polskiej. na Pomorzu [„Prasa”, 1938, nr 12] napisał: Jakby dziś wyglądało ideowe i duchowe oblicze Pomorza, gdyby nie pełen poświęcenia i zapału redaktora pomorskiego, dzielący swój czas między redakcją, wiecem i więzieniem, gdyby nie te małe gazetki, które prowadziły bez wytchnienia cichą, bezkrwawą, a jednak zwycięską wojnę z potężnym państwem Hohenzollernów. Poszukiwany przez Gestapo, w czasie okupacji ukrywał się pod nazwiskiem Kowalski i współpracował z prasą podziemną.

Po wojnie krótko współpracował z prasą w Grudziądzu, następnie przeniósł się do Warszawy (redakcja „Dziennika Ludowego”, „Gazety Ludowej”, współpraca z wieloma pismami). Działał w PSL, współpracował z Instytutem prasoznawczym. Opublikował m.in. szkic Prasa polska na Mazurach. Zarys dziejów od „Poczty Królewieckiej” do „Gazety Olsztyńskiej” [„Prasa Polska”, 1948, nr 8-18], rozszerzoną wersję nagrodzonych reportaży Na gruzach Smętka (Warszawa 1947) oraz Za politykę (Warszawa 1947). Zmarł 14 IX 1948 w Warszawie, został pochowany na Cmentarzu Powązkowskim. W Toruniu mieszkał przy ul. Klonowica 29.

Bibliografia
Z. Jędrzyński, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń 2007