Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

SZWEMIN JAN

SZWEMIN JAN pseud. Zagłoba (1881-1952), pedagog, kurator Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego w Toruniu, działacz narodowy i społeczny.

Urodził się 7 III 1881 w Czerninie w pow. sztumskim, w rodzinie nauczyciela Jana, narodowego polonisty patrioty i Elżbiety Puppel. Uczęszczał do gimnazjum w Gnieźnie, gdzie w 1901 uzyskał świadectwo dojrzałości i gdzie był przewodniczącym tajnego Towarzystwa Tomasza Zana. Po wykryciu tej organizacji, sądzony w procesie gnieźnieńskiego TTZ otrzymał najwyższy wyrok 6 tygodni więzienia. Z procesu tego opublikował wspomnienia .

W 1901-5 studiował germanistykę na Uniwersytecie w Greifswaldzie, Monachium, Lipsku i Wrocławiu, będąc jednocześnie aktywnym działaczem polskiej organizacji akademickiej. W Lipsku uczył języka polskiego dzieci emigrantów pol.skich. W 1906-9 był nauczycielem w Będzinie, następnie do 1915 uczył w prywatnych szkołach średnich w Warszawie, w grudniu 1908 zdał egzamin na nauczyciela języka niemieckiego w szkołach średnich. W Warszawie opublikował wówczas książkę Mannheimski system szkolny (1912) i dokonał nowego przekładu Zarysu dydaktyki ogólnej F. Regenera (1913).

Po odbyciu od kwietnia 1915 do listopada 1918 służby wojskowej w armii niemieckiej, gdzie narażany był na szykany, posądzony o szpiegostwo (pretekstem była pierwsza wycieczka po Kaszubach), przybył do Gniezna i wstąpił do Rady Robotniczej i Żołnierskiej, z ramienia której spolszczył tamtejsze gimnazjum i kontrolował ówczesnego dyrektora Niemca.

Powołany przez Narodową Radę Ludową do Poznania, od 1 I 1919 pracował na kierowniczych stanowiskach przy organizacji wojewódzkich władz oświatowych – późniejszego kuratorium, gdzie został naczelnikiem wydziału. Następnie po plebiscycie na Śląsku został wydelegowany do Katowic celem współpracy w organizowaniu szkolnictwa polskiego; jako znawca spraw szkolnych brał udział w rokowaniach z Niemcami w Bytomiu i Genewie.

Po zakończeniu pracy na Śląsku został naczelnikiem Wydziału Szkół Powszechnych w Kuratorium Okręgu Szkolnego Pomorskiego. 1 IX 1925 otrzymał nominację na kuratora KOS Pomorskiego. Zajął się wówczas rozbudową oświaty pozaszkolnej, w tym organizacją licznych kursów mających zwalczać skutki uprawianej przez zaborców polityki germanizacyjnej.

Był w gronie członków założycieli i sekretarzem Instytutu Bałtyckiego, członkiem TNT, przewodniczącym okręgu pomorskiego Towarzystwa Pomocy Akademickiej, przewodniczącym zarządu okręgowego ZHP, członkiem Rady Nadzorczej Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej na Pomorzu.

Po przeniesieniu 31 I 1931 w stan spoczynku był do wybuchu drugiej wojny światowej wicedyrektorem Prywatnego Gimnazjum i Liceum im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Napisał wówczas książkę Szkolnictwo i oświata na Pomorzu 1920-30. (Lwów 1933). Poza tym był autorem licznych artykułów zamieszczonych w prasie i czasopismach fachowych, m.in.: Niedola szkolnictwa handlowego na Pomorzu, „Słowo Pomorskie”, 23 X 1928, nr 245, s. 5; O twórczej pracy dydaktycznej i dokształcaniu nauczycieli. (Przyczynek do dyskusji o ogniskach metodycznych), „Przegląd Pedagogiczny”, 1936, nr 11, s. 188-90; Opinie o programach licealnych. Język niemiecki, „Przegląd Pedagogiczny”, 1937, nr 11, s. 160-62; Po pierwszym roku pracy liceum humanistycznego „Przegląd Pedagogiczny”, 1939, nr 3, s. 42-5.

W czasie wojny został wysiedlony do Tarnowa, gdzie pracował jako kasjer w tartaku i prowadził tajne nauczanie w zakresie szkoły średniej. Brał również udział w pracach programowych Departamentu Oświaty i Kultury Ziem Zachodnich w Warszawie. Po wojnie wrócił do Poznania, gdzie był lektorem języka niemieckiego w tamtejszym uniwersytecie i w Wyższej Szkole Informacyjnej. Opracował wówczas podręczniki do nauki języka niemieckiego dla liceów i szkół wyższych.

Odznaczony był Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski . Zmarł 3 V 1952 w Poznaniu. W małżeństwie z Jadwigą Gosieniecką miał synów: Jerzego, doc. dra hab. zootechniki, Jacka Tadeusza, ur. 8 IX 1912 w Warszawie, rozstrzelanego w Palmirach; córki: Janinę, mgra filologii pol. i Krystynę, siostrę zakonną w Argentynie.

Bibliografia
K. Przybyszewski, Toruński Słownik Biograficzny t. V, ToMiTo, UMK, Toruń