Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

WACHSCHLAGER JAN MICHAŁ

WACHSCHLAGER JAN MICHAŁ (1741- 1801), ławnik staromiejski, prezes III Ordynku, bibliofil.

Urodził się w Toruniu 9 czerwca 1741r. jako syn Jerzego Daniela / 1702-1757 / i Anny Charlotty z domu Nałęcz, córki rajcy i burmistrza Michała Nałęcza. Wachschlagerowie są jednym z najstarszych rodów toruńskich. Początki tej rodziny sięgają końca XIV wieku. Zaliczani są do kilku najbardziej wpływowych rodzin, zamieszkujących Stare i Nowe Miasto oraz Chełmińskie Przedmieście.

Pod względem wykształcenia synowie Wachschlagerów dominowali wśród toruńskiej elity władzy. Jednym z ostatnich przedstawicieli patrycjuszowskiej linii męskiej, jest żyjący w XVIII stuleciu Jan Michał . Po ukończeniu toruńskiego Gimnazjum Akademickiego, w latach 1762- 1764 podejmuje studia w Królewcu. W dniu 22 czerwca 1768r. otrzymał prawo miejskie jako piwowar, jednak zawodu tego nie wykonywał.

Jan Michał Wachschlager wielokrotnie awansował, pełnił rożne funkcje miejskie m.in. ławnika przedmiejskiego, staromiejskiego. W latach 1774-1776 piastował funkcję prezesa III Ordynku. Przebywał także z Samuelem Lutrem Geretem w Warszawie, zabiegając m.in. na dworze Stanisława Augusta Poniatowskiego o zachowanie dotychczasowych przywilejów dla Torunia odciętego po I rozbiorze w 1772r. od Rzeczypospolitej.

W Archiwum Państwowym w Toruniu zachował się wytworny sztambuch, studiującego w Królewcu w latach 1762-1764 młodego Wachschlagera z lat 1763 po wiek dojrzały tj. 1799 r. Jest to pamiętnik składający się ze stu kart czerpanego papieru złoconych na obrzeżu, okładka powleczona skórą ze złoceniami. Kartę tytułową z napisem Johann Michael Wachschlager zdobią dwa herby, Wachschlagerów i toruńskich Nałęczów, poniżej napis Koenigsberg / Królewiec / i data 1 stycznia 1763r. Wnętrze zapełniają dedykacje i sentencje m.in. po grecku i łacinie. Wiele kart zdobią samodzielne ilustracje, niektóre być może autorstwa młodego Jana Michała. Jedna z grafik, rysunek z datą 22 lipca 1799r. przypisywana jest Franciszkowi Smuglewiczowi żyjącemu w latach 1745-1807. Franciszek reprezentował klasycyzm o reminiscencjach baroku. Drugi z braci Smuglewiczów, Antoni był raczej malarzem teatralnym, dekoratorem wnętrz kaplic i m.in. klatki schodowej Zamku Ujazdowskiego. Obydwaj bracia przebywali na krótko w Toruniu.

Jan Michał Wachschlager jako jedyny z rodu wykazywał zainteresowanie grafiką. Posiadał księgozbiór którego ozdobą był ekslibris najprawdopodobniej jego autorstwa wykonany w technice miedziorytu. Przedstawia książki leżące na postumencie, poniżej w owalu wkomponowana tarcza herbowa, nad tarczą hełm otwarty z klejnotem z którego wyrastają pióra, po bokach płaszcz. W górnej części grafiki napis EX BIBLIOTHEKA DN. JOH. MICH. WACHSCHLAGERI. Ciekawostką jest zapewne odwrócenie litery N, czyżby pomyłka podczas sztychowania, może zamierzone ustawienie litery jako odbicie lustrzane. Całość ryciny w tle sielankowego pejzażu. Sygnowanie literowe W.S. w lewym dolnym rogu jest do dzisiaj dyskusyjne, często odczytywane jako Wachschlager Sculpsit lub Willamovius Sculpsit.

Powyższa grafika wklejona jest na wewnętrznej stronie okładki pięknie utrzymanego druku, oprawnego w półskórek z suchym tłokiem na grzbiecie, bogato zdobionego miedziorytami autorstwa lub współautorstwa Jana G. Willamowa i Andrzeja Christlieba Dittmana pt. Bibelerlauternden Kupfer drauf alle theilszum Jeudischen Gottesdienste … wydanego w Gdańsku w 1756r. przez drukarza i wydawcę Tomasza Jana Schreibera. Proweniencja druku, Zbiory Specjalne Książnicy Kopernikańskiej pod nową sygn.1137, dawniej E.225.

W dniu 20 maja 1765r. Wachschlager był jednym z uczestników uroczystego hołdu złożonego królowi Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu przez przedstawicieli prowincji pruskich , władz Torunia i mieszczaństwa na ręce legata, biskupa kujawskiego Antoniego Ostrowskiego. W swej grafice uwiecznił widok Sali Mieszczańskiej w Ratuszu podczas tego wydarzenia, sygnowanie w dolnym prawym rogu czytelne Sc. Wachschlager. Egzemplarz tej grafiki znajduje się w zbiorach kartograficznych Archiwum Państwowego w Toruniu.

Jan Michał Wachschlager od 1767r. mieszkał w posesji przy ulicy Chełmińskiej 342, w 1772r. odziedziczył kamienicę na tej samej ulicy pod numerem 339. Zmarł w Toruniu w wieku 60 lat w dniu 21 września 1801r. W związku z córką rajcy toruńskiego i burmistrza oraz dzierżawcy Łysomic Marcina Spillera , Anną Charlottą miał trzy córki i dwóch synów którzy żyli w Toruniu jeszcze w czasach Księstwa Warszawskiego utworzonego przez Napoleona w lipcu 1807r. na mocy pokoju tylżyckiego.

Bibliografia
1. Sztambuch Wachschlagera 1 I.1763 , APT. s. XII – 16
2. Grafika Wachschlagera, APT, s. 475, T. 187.