Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

WILAMOW Jan Bogumił

WILAMOW Jan Bogumił  (1736-1777), autor bajek poetyckich, rysownik  i  sztycharz amator

Studia na Uniwersytecie w Królewcu
Urodził się 15 stycznia 1736 roku w Morągu, w Prusach Książęcych, jako syn miejscowego pastora Krystiana Reinholda. Nauki elementarne pobierał pod kierunkiem ojca.
W kwietniu 1752 r. w wieku 16 lat został przyjęty w poczet studentów na Uniwersytecie w Królewcu. Początkowo studiował teologię, później filologię klasyczną i filozofię pod kierunkiem profesorów: Carla Andreasa Christianiego, Johanna Gotthelfa Lindnera oraz Theodora  Christopha  Lilienthala.
Lata królewieckie miały duży wpływ na rozwój działalności literackiej i artystycznej Willamowa. Jako student bywał w sławnej w Królewcu Cafe Litteraire założonej na zapleczu Oficyny drukarskiej przez mecenasa uczonych i artystów, znanego drukarza Jana Kantera. Oficyna prowadziła działalność wydawniczą przy ulicy Długiej 23 na Starym Mieście. Ze względu na ciężką sytuację finansową rodziny przerwał studia i przebywał ponownie w Morągu.
W toruńskim gimnazjum
Po ukończeniu studiów przybył do Torunia 26 lipca 1758 r. i objął stanowisko nauczyciela w młodszych klasach Gimnazjum Toruńskiego; zamieszkał w pomieszczeniach dawnej bursy. Zarabiał kwartalnie 77,15 guldenów, awansując na profesora zwyczajnego decyzją Rady Miasta otrzymywał od kwietnia 1761 r. wynagrodzenie w wysokości  ok.150 guldenów. Wszechstronne zainteresowania młodego Willamowa, w tym literackie, artystyczne i językowe, budziły powszechne uznanie.
Lata sześćdziesiąte XVIII stulecia w Toruniu to dalej trwające ożywienie intelektualne, kwitnie bibliofilstwo, kolekcjonerstwo oraz ruch wydawniczy. Z inicjatywy Samuela Lutra Gereta wychodzi w latach 1760-1772 tygodnik „Thornische Wochentliche und Anzeigen”, gazeta o profilu naukowo-polityczno-ogłoszeniowym. W dodatku naukowym tego pisma „Anhang von Gelehrten Sachen” zamieszczano rozprawy naukowe, utwory literackie, informacje z życia naukowego na terenie Prus Królewskich i Rzeczypospolitej. Współpracę z gazetą i dodatkiem podjął Jan Bogumił Willamow, zamieszczał na jego łamach artykuły przyrodnicze ozdabiane grafikami swojego projektu. Druku czasopisma podjął się drukarz gimnazjum Chrystian Fryderyk Kunzen, po jego śmierci od 3 maja 1762 r. przejął drukarnię Paweł Marek Bergman.
W sprawozdaniu finansowym sporządzonym przez S. L. Gereta dla burmistrza Christiana Klosmanna na dzień 31 maja 1761 r. istnieje zapis o wypłaceniu m.in. profesorowi sztuk pięknych i rysunku Willamowowi 19 florenów za trzy sztychowane tablice, zamieszczone na wklejkach w dodatku za 1760 rok.
Ciekawa jest proweniencja druku; omawiany egzemplarz rocznika gazety pochodzi ze zbiorów zmarłego w 1791 r. pastora staromiejskiego zboru ewangelickiego Jana Jakuba Haselaua, następnie zakupiony na aukcji w październiku 1792 r. do zbiorów Konstantego Kruszyńskiego z Nawry, obecnie przechowywany jest w zbiorach specjalnych Książnicy Kopernikańskiej.
W zbiorze dawnej biblioteki Gimnazjum toruńskiego zachował się kalendarz toruński autorstwa Gereta na rok 1761, dla którego Willamow wykonał kartę tytułową utrzymaną w kolorze sepii. Wnętrze kalendarza zdobi piętnaście bardzo ładnych finalików ornamentalnych i figuralnych (są to elementy dekoracyjne najczęściej kończące tekst). Równolegle wychodzi w Toruniu jeden z najlepszych periodyków recenzyjno-bibliograficznych Prus Królewskich i Rzeczypospolitej dwutygodnik  „Thornische Nachrichten von GelehrtenSachen” redagowany przez Willamowa.
Przeglądając dorobek  Willamowa natrafiłem na poetyckie bajki, których zbiór pt. „Dialogische Fabeln in zwey Buchern” ukazał się za życia autora w roku 1765 w Berlinie, drugie zbiorowe wydanie ukazało się pośmiertnie w 1791 r.
Wyjechał  z Torunia do Petersburga
Po dziewięciu latach pobytu w Toruniu, poszukując lepszej pracy i warunków życia dla rodziny, przenosi się w lipcu 1767 r. do Petersburga. W październiku podejmuje pracę inspektora w szkole St. Petri. W 1772 r. zostaje powołany na profesora w średniej szkole żeńskiej, wykładając pedagogikę, literaturę i czasopiśmiennictwo.
Księgozbiór, o którym mamy skąpe informacje, Willamow przewiózł do Petersburga; zdobił go ekslibris, miedzioryt najprawdopodobniej jego autorstwa. Przedstawia na bogato zdobionej półce w stylu schyłkowego baroku-rokoka otwartą księgę, opierającą się o inne książki w tle, poniżej nazwisko właściciela księgoznaku, które wieńczy tarcza z dwupolowym herbem. Ekslibris bardzo skromny ale jakże piękny w swej prostocie.
O życiu i działalności m.in. kartograficznej Willamowa w Petersburgu wiemy niewiele; być może przyszłe badania w archiwach Petersburga pozwolą rozwinąć ten ciekawy wątek.
Pochowany w Petersburgu Johann Gottlieb Willamow zmarł przedwcześnie 6 maja 1777 r. w wieku 41 lat. Zmarł w biedzie w dalekim Petersburgu, w mieście, z którym wiązał tak duże nadzieje zawodowe i prywatne. Został pochowany 10 maja 1777 r. przez żonę kalwinkę i dwie córki na miejscowym cmentarzu; był wyznania ewangelicko-luterańskiego. Dla nas potomnych pozostały w zbiorach, nie tylko toruńskich, nieliczne ryciny, frontyspisy, winiety, tomy subtelnej poezji wytłoczone w Lipsku i Berlinie oraz szkice przyrodnicze zamieszczone w toruńskich gazetach lat siedemdziesiątych XVIII stulecia. Jan Bogumił Willamow był jednym z najwybitniejszych przedstawicieli oświeconego Torunia.

Bibliografia
A. Kotlewski, Co kryją rosyjskie archiwa?  „Nowości”  30. 6. 2010