Drzewo kategorii
Licznik odwiedzin

ŁYSKOWSKI Ignacy

lyskowski1Urodził się 12 IX 1820 w Mileszewach w powiecie brodnickim; syn Konstantego, deputowanego ziemstwa kredytowego i Anny Rutkowskiej, brat Wilhelma; pochodził ze szlacheckiej rodziny ziemiańskiej herbu Doliwa.

Po ukończeniu gimnazjum chełmińskiego studiował teologię we Fryburgu i we Wrocławiu. W 1846 przerwał studia ze względu na chorobę i wrócił do Mileszew , gdzie pomagał ojcu w gospodarstwie; od 1866 poseł na sejm pruski; a od 1881 r. jako poseł do parlamentu niemieckiego, jego wystąpienia sejmie pruskim doprowadziły do obniżenia taryfy przewozowej na węgiel śląski. Wzorowo prowadząc majątek Mileszewy odziedziczony po ojcu w 1853 r. był propagatorem wiedzy rolniczej; wydawał poradniki agronomiczne i tym samym promował nowoczesne metody w gospodarce rolnej XIX w.

Wiele dobrego zdziałał Łyskowski także dla Torunia. W 1867 r. był inicjatorem i współorganizatorem zwoływania do Torunia Sejmików gospodarczych. W 1875 r. z inicjatywy Zygmunta Działowskiego doszło do założenia Towarzystwa Naukowego w Toruniu. Łyskowski pełnił w TNT funkcję prezesa do końca swojego życia, a więc przez 11 lat. Natomiast w 1881 r rozpoczął działalność w Towarzystwie Akcyjnym ,,Muzeum”. Po zakończeniu budowy siedziby przy ul. Wysokiej 16 Toruń stał się głównym ośrodkiem kultury polskiej na Pomorzu.

Z małżeństwa z Antoniną Paruszewską miał 6 córek: Godzimirę, Bożenę, Irenę, Halinę Annę, i Kazimierę. Zmarł 14 VII 1886 w Poznaniu, a pochowano go w krypcie kościoła parafialnego w Lembargu w powiecie brodnickim.

Dla utrwalenia zasług Ignacego Łyskowskiego nadano zaszczytne jego imię ulicy, ważnej arterii komunikacyjnej na Rubinkowie, stał się także patronem Biblioteki Publicznej w Brodnicy.


Działalność oświatowa i bibliotekarska

Aktywność Ignacego Łyskowskiego w krzewieniu oświaty ludowej i czytelnictwa na wsi pomorskiej uzależniona była od sytuacji politycznej zaborcy w prowincji Prus Zachodnich, do której m.in. należała ziemia chełmińska.

W latach 1848-1850 działała na Pomorzu i w Wielkopolsce Liga Polska, która popierała oświatę i gospodarczą działalność społeczeństwa. Łyskowski jako przewodniczący Ligi powiatu brodnickiego założył wówczas ok. 30 bibliotek. Zakładał nie tylko biblioteki, ale czytelnie ludowe i parafialne, organizował kolportaż książek polskich, opracował „Elementarz Polski”,3-krotnie wznawiany w Pelplinie. W samym tylko 1866 r. nakład wynosił 70 000 egz.a także brał czynny udział w pracach wielu stowarzyszeń kulturalnych i agronomicznych.Jednak antypolska polityka doprowadziła do likwidacji Ligi.

Łyskowski przeniósł więc swój zapał na pole agronomii. Formą organizacyjną stało się od 1865 r. Towarzystwo Agronomiczne Ziemi Michałowskiej (powstało wtedy 40 bibliotek).

Wspólnie z Teodorem Donimirskim założył w Toruniu w 1969 Towarzystwo ku Wspieraniu Moralnych Interesów Ludności Polskiej pod Panowaniem.Znaczenie tego Towarzystwa było szczególne ze względu na obszar działania. Upowszechnianie oświaty i czytelnictwa dla ludności polskiej objęło bowiem Pomorze, Warmię Mazury i Śląsk.


Publicysta i wydawca

Początki dotyczą własnej twórczości literackiej Łyskowskiego: „Poezje”(1848), „Scena w piekle”(1848) i „Słowa prawdy” (1849).W roku 1849 Łyskowski opracował i wydał „Książeczkę dla ludu polskiego” Zawarł w niej oprócz krótkiej historii Polski, żywoty sławnych Polaków oraz rozprawy dotyczące spraw narodowych. Łyskowski prowadził aktywną działalność publicystyczną przeciwko germanizacji ludności ziemi chełmińskiej i terenów Prus Zachodnich. Jako publicysta używał pseudonimu Szymon; wspierał, współpracował i publikował swoje artykuły w takich czasopismach polskich w regionie jak: „Szkółka Narodowa”, „Szkoła Narodowa”, „Nadwiślanin” , „Piast” i „Gazeta Toruńska”. Jego artykuły dotyczyły przede wszystkim oświaty, czytelnictwa a także gospodarki rolnej. Walczył o równouprawnienie języka polskiego w szkołach elementarnych, administracji i sądownictwie. Jego publikacje zmierzały do uświadamiania społeczeństwa polskiego, iż nie można się poddać wynarodowieniu. Temu celowi służył też wydany zbiór „Pieśni gminne i przysłowia ludu polskiego w Prusach Zachodnich.”.

Łyskowski należał do propagatorów wiedzy rolniczej. Jego mała encyklopedia rolnicza, popularna i tłumaczona na różne języki pt. „Gospodarz” (12 wydań , ostatnie w 1906 w nakładzie 100 000 egz.) oraz liczne poradniki agronomiczne świadczą najwymowniej o wiedzy samouka i praktyka rolnego.

W dorobku Łyskowskiego jako redaktora znajdują się także ,,Roczniki Sejmików Gospodarczych” w Toruniu od 1867 do 1879” oraz „Roczniki Towarzystwa Naukowego” w Toruniu 1878, 1880, 1884”.Całość dopełniają : memoriały, odezwy, broszury, oraz polemiczne uwagi dotyczące statutów stowarzyszeń ich organizacji i działalności.


Bibliografia

  1. A.Bukowski, Ignacy Łyskowski, Polski Słownik Biograficzny, „Ossolineum”.t. 30, . z. 79 1979
  2. Sz. Wierzchosławski, Ignacy Łyskowski (1820-1886) polityk publicysta i pierwszy prezes TNT , Toruń 2000.
  3. A. Tujakowski, Ignacy Łyskowski. Działacz społeczny i narodowy ziemi michałowskiej (1820-1886), Toruń, Brodnica 1977.
  4. Sz. Wierzchosławski, Łyskowski Ignacy, Toruński Słownik Biograficzny, ToMiTo, t. 2, Toruń 2000
  5. Sz. Wierzchosławski , Ignacy Łyskowski (1820-1886) w: Wybitni ludzie dawnego Torunia, pod red. M. Biskupa, PWN Warszawa-Poznań-Toruń 1982

Galeria